Order Izabeli Katolickiej - Polski Serwis Naukowy

Order Izabeli Katolickiej (hiszp. Orden de Isabel la Católica) – cywilne odznaczenie państwowe Królestwa Hiszpanii, ustanowione 14 marca 1815.

Historia i zasady nadawania

Order Izabeli Katolickiej został ustanowiony 14 marca 1815 przez króla Hiszpanii, Ferdynanda VII, dla upamiętnienia Izabeli I Katolickiej, królowej Kastylii-Leónu i Aragonii. Pierwotnie nosił nazwę: „Królewski i Amerykański Order Izabeli Katolickiej” (Real y Americana Orden de Isabel la Católica) i był przyznawany w nagrodę „za nieskazitelną lojalność wobec Hiszpanii i zasługi obywateli hiszpańskich i cudzoziemskich dla narodu, dokonane zwłaszcza dla dobra terytorium amerykańskiego i zamorskiego”.

Medalion – w jubilerstwie ozdoba do zawieszania na szyi w kształcie owalnego lub okrągłego pudełka. Na zewnętrznej powierzchni malowana, wyłożona kamieniami szlachetnymi, emalią itp., wewnątrz często umieszczano miniaturowy portret.

Izabela I Katolicka zwana też Kastylijską (ur. 22 kwietnia 1451 w Madrigal de las Altas Torres, zm. 26 listopada 1504 w Medina del Campo) — królowa Kastylii i Leónu w latach 1474-1504 i królowa Aragonii w latach 1479-1504 (współrządziła z mężem, Ferdynandem II Katolickim). Pierworodna córka króla Kastylii Jana II Kastylijskiego i Izabeli Aviz, wnuczki króla Portugalii Jana I Wielkiego.

26 lipca 1847 na mocy dekretu królewskiego odznaczenie przemianowano na „Order Izabeli Katolickiej”, który odtąd był nadawany także za inne zasługi niż tylko związane z hiszpańskimi terytoriami na obszarze obu Ameryk.

Od 6 listopada 1998 order jest nadawany „za cywilne zasługi dla dobra kraju”. Jego Wielkim Mistrzem nadal pozostaje król Hiszpanii, natomiast Kanclerzem Orderu jest minister spraw zagranicznych. Wniosek o nadanie odznaczenia staje się prawomocny po zatwierdzeniu go podpisem zarówno Wielkiego Mistrza, jak i Kanclerza Orderu.

Odznaczenie – honorowe wyróżnienie o określonym znaku (krzyż, medal, gwiazda) nadawane za szczególne zasługi lub wybitne osiągnięcia w różnych dziedzinach pracy zawodowej lub społecznej, za akty odwagi i poświęcenia, w celu upamiętnienia wydarzeń, udziału w wojnie itp.

Ameryka – część Ziemi położona na półkuli zachodniej, w skład której wchodzą dwa kontynenty: Ameryka Północna i Ameryka Południowa. Rozciąga się na długości ponad 15,5 tys. km od Archipelagu Arktycznego po Ziemię Ognistą. Niekiedy na oznaczenie obu Ameryk używa się także określeń Nowy Świat lub półkula zachodnia.

Stopnie orderu

Mocą dekretu króla Juana Carlosa I z 6 listopada 1998 współcześnie przyznawany Order Izabeli Katolickiej dzieli się na dziewięć stopni:

Kollana (Collar)

Krzyż Wielki (Gran Cruz)

Krzyż Komandorski Numerowany (Encomienda de Número)

Krzyż Komandorski (Encomienda)

Krzyż Oficerski (Cruz de Oficial)

Krzyż Kawalerski (Cruz de Caballero)

Krzyż Srebrny (Cruz de Plata)

Medal Srebrny (Medalla de Plata)

Medal Brązowy (Medalla de Bronce)

Mężczyźni odznaczeni Kollaną lub Krzyżem Wielkim orderu uzyskują miano jego „Kawalera” (Caballero), kobiety zaś – „Damy” (Dama).

Język hiszpański – język należący do rodziny romańskiej języków indoeuropejskich. Współczesne standardy literackie (z Hiszpanii i Ameryki hiszpańskojęzycznej) wywodzą się ze średniowiecznego języka kastylijskiego. Jeszcze dziś język hiszpański bywa nazywany kastylijskim, dla odróżnienia go od innych języków używanych w Hiszpanii (zob. niżej).

Order (z łac. dosł. zakon) — forma uznania zasług danej osoby lub organizacji. Tradycja orderowa opiera się na dziejach struktur rycerskich lub arystokratycznych, a więc obrzędowość z nią związana wskazuje na realną lub pozorowaną organizację orderu, na czele której stoi Kapituła pod przewodnictwem Wielkiego Mistrza (w Polsce jest nim w przypadku wszystkich orderów Prezydent RP). Potocznie używa się określenia order dla samej odznaki orderowej.

Insygnia

Odznakę orderu (wszystkich klas) stanowi krzyż o emaliowanych na czerwono ramionach w złotym obramowaniu, połączonych promieniami. Zewnętrzne wierzchołki ramion są zakończone złotymi kulkami. Na środku awersu krzyża umieszczony jest okrągły medalion o emaliowanym na biało polu. Znajduje się na nim wizerunek dwóch kolumn zwieńczonych napisem: „Plus Ultra” oraz dwóch niebieskich kul z koroną. Wizerunek ów jest otoczony złotym pierścieniem, nad którego okręgiem widnieje inskrypcja: „A La Lealtad Acrisolada”. Odznaka jest zawieszona na owalnym, zielonolistnym wieńcu laurowym.

Emalia (dawniej: szmelc, smalc) – technika zdobienia wyrobów metalowych, najczęściej złotych lub miedzianych, za pomocą szklistych powłok składających się z mieszaniny sproszkowanych minerałów (piasek, kreda, glina) oraz topników (boraks) z dodatkiem pigmentów, stopionej w temperaturze ok. 800-900°C w specjalnym piecu.

Kollana (niem.: Collane, fr. collier, ang. i hiszp.: collar, it.: collare, collana, cordone) - używany w nowszej falerystyce specjalistyczny termin określający łańcuch (naszyjnik) oznaczający najwyższy stopień orderu, przysługujący głowom państwa jako jego Wielkim Mistrzom, męskim członkom rodzin panujących, lub też - w przypadku np. austriacko-hiszpańskiego Orderu Złotego Runa, włoskiego Orderu Annuncjaty czy serbskiego Orderu św. Łazarza, które są noszone tylko na kollanie, łańcuch orderowy przysługujący wszystkim kawalerom danego orderu.

Order zawieszony jest na wstążce koloru białego z dwoma żółtozłotymi paskami znajdującymi się na jej obrzeżach.

Zobacz też

Odznaczeni Orderem Izabeli Katolickiej.

Przypisy

↑ La Real y Americana Orden de Isabel la Católica (hiszp.). www.chivalricorders.org. [dostęp 2012-01-30].
Real Decreto 2395/1998 - Orden de Isabel la Católica (hiszp.). www.boe.es. [dostęp 2012-01-30].

Bibliografia

La Real y Americana Orden de Isabel la Católica (hiszp.). www.chivalricorders.org. [dostęp 2012-01-30].