Order Karola Marksa - Polski Serwis Naukowy

Order Karola Marksa (niem.: Karl-Marx-Orden) – odznaczenie za zasługi dla Niemieckiej Republiki Demokratycznej, najwyższe odznaczenie tego państwa.

Historia

Istniejący od roku 1953 do 1989 order został ustanowiony 5 maja 1953, w dniu 135 urodzin Karola Marksa roku przez Volkskammer NRD. Nadawany był za "wybitne zasługi dla ruchu robotniczego, twórcze stosowanie zasad marksizmu-leninizmu, zasługi przy budowie socjalizmu w dziedzinach nauki i techniki, sztuki i kultury, za krzewienie i umacnianie przyjaźni z ZSRR i innymi krajami socjalistycznymi oraz z wszystkimi kochającymi pokój narodami świata, za walkę o pokój". Otrzymać go mogły osoby prywatne wszystkich narodowości, kombinaty, zakłady pracy, socjalistyczne związki i organizacje społeczne, oddziały wojskowe oraz instytucje sił zbrojnych mające swą siedzibę w NRD. Nadawany mógł być wielokrotnie tej samej osobie czy instytucji, tak jak radziecki najwyższy Order Lenina. Od 1979 posiadaczom orderu przysługiwał tytuł "Bohatera NRD", przy czym oprócz orderu Marksa otrzymywali osobną odznakę, zwaną Złota Gwiazda Bohatera NRD.

Josip BrozTito, (ur. 7 maja 1892 w Kumrovcu, Austro-Węgry - 25 maja wg oficjalnego aktu urodzenia - zm. 4 maja 1980 w Lublanie) - przywódca Socjalistycznej Federalnej Republiki Jugosławii od 1945 aż do swojej śmierci. Podczas II wojny światowej Tito zorganizował antyfaszystowski ruch oporu znany jako Partyzanci Jugosławii. Później był założycielskim członkiem Kominformu, ale opierając się sowieckim wpływom stał się jednym z założycieli i promotorów ruchu państw niezaangażowanych. Zmarł 4 maja 1980 w Lublanie, pochowany został w Belgradzie.

Awers i rewers (łac.) to dwie strony jakiegoś zdobionego przedmiotu płaskiego, pokrytego jedno- lub dwustronnie malowidłem, grafiką lub drukiem, zawierającego płaskorzeźbę, wizerunek wykonany metodą rycia, kucia lub zdobionego w jeszcze inny sposób. Oba pojęcia funkcjonują wyłącznie razem, gdy w danym przedmiocie występuje swobodny dostęp do obu jego powierzchni, przy czym jedna z nich jest wyłączną lub główną stroną zawierającą przedstawiane treści.

Order nadawany był przez Przewodniczącego Rady Państwa NRD w dniach świąt narodowych, w przypadku osób prywatnych także w ich osobiste uroczyste dni. Z nadaniem orderu osobom prywatnym związana była hojnie dotowana premia (w ostatnich latach NRD – 20 000 marek). Wykonany w złocie order podlegał po śmierci odznaczonego zwrotowi do kancelarii Rady Państwa.

(Die) Volkskammer (Izba Ludowa) – izba niższa (1949–1958), a następnie jednoizbowy parlament Niemieckiej Republiki Demokratycznej (NRD) (1958–1990). Do pierwszych wolnych wyborów parlamentarnych 18 marca 1990 nie posiadał demokratycznej legitymacji i pełnił fasadową rolę wobec rządzącej Niemieckiej Socjalistycznej Partii Jedności.

Leninizm, czasem określany jako marksizm-leninizm (ros. Mарксизм-ленинизм), to doktryna polityczna, religijna i ekonomiczna, powstała na bazie wcześniej istniejącego marksizmu, którego filozoficznym źródłem był materializm dialektyczny opracowany przez Karola Marksa i Fryderyka Engelsa. Wielu marksistów, wśród nich m.in. główny teoretyk II Międzynarodówki, Karl Kautsky, uważało leninizm za odstępstwo od marksizmu, wskazując, że próba budowy socjalizmu w kraju niedorozwiniętym ekonomicznie musi zakończyć się fiaskiem. Wielu teoretyków marksistowskich, m.in. Róża Luksemburg, krytykowało leninizm za jego antydemokratyczną, dyktatorską koncepcję partii i sprawowania władzy.

Opis oznaki

Oznaka jednoklasowego orderu to pięcioramienna czerwona gwiazda komunistyczna o średnicy 56 mm, ze złotym wieńcem laurowym między ramionami. W medalionie środkowym awersu widoczna jest wykonana w złocie głowa Karola Marksa zwrócona na prawo. Rewers jest gładki, nieemaliowany, z próbą złota 960 (w pierwszych latach po ustanowieniu odznaczenia umieszczano tam również numer nadania). Order noszony był na lewej piersi na czerwonej wstędze rozpiętej na pięciokątnej blaszce według wzoru sowieckiego. Baretka nosiła na sobie złoty liść dębowy na czerwonej wstążce.

Medalion – w jubilerstwie ozdoba do zawieszania na szyi w kształcie owalnego lub okrągłego pudełka. Na zewnętrznej powierzchni malowana, wyłożona kamieniami szlachetnymi, emalią itp., wewnątrz często umieszczano miniaturowy portret.

Otto Grotewohl (ur. 11 marca 1894 w Brunszwiku, zm. 21 września 1964 w Berlinie) – wschodnioniemiecki polityk. W 1912 wstąpił do SPD. Od 1923 minister spraw wewnętrznych, a potem oświaty i sprawiedliwości w rządzie krajowym Brunszwiku. Od 1925 deputowany do Reichstagu. Po dojściu do władzy hitlerowców kilkakrotnie więziony. Przywódca Socjaldemokratycznej Partii Niemiec w radzieckiej strefie okupacyjnej po II wojnie światowej, w 1946 doprowadził do połączenia swojej partii z Komunistyczną Partią Niemiec w jedną Niemiecką Socjalistyczną Partię Jedności (SED).

Odznaczeni

Odznaczeni Orderem Karola Marksa.

Order Karola Marksa otrzymali wszyscy koryfeusze reżymu NRD, a więc m.in.:

Bruno Apitz, Jurij Brězan, Otto Grotewohl, Erich Honecker (5x), Margot Honecker, Sigmund Jähn, Egon Krenz, Erich Mielke, Hans Modrow, Willi Stoph (3x), , Wilhelm Pieck, Ludwig Renn, Anna Seghers, Walter Ulbricht, Markus Wolf, Wilhelm Zaisser, spośród cudzoziemców m.in. Walerij Bykowski, Leonid Breżniew, Josip Broz Tito i Nicolae Ceausescu.

Bibliografia

Frank Bartel, Auszeichnungen der Deutschen Demokratischen Republik von den Anfängen bis zur Gegenwart, Berlin 1979

Paul Hieronymussen, Orders, Medals and Decorations of Britain and Europe in Colour, London 1978