Order Orła Rzymskiego - Polski Serwis Naukowy

Cywilny i Wojskowy Order Orła Rzymskiego (wł. Ordine civile e militare dell'Aquila romana) – odznaczenie Królestwa Italii nadawane w latach 1942–1944, później odznaczenie efemerycznej Włoskiej Republiki Socjalnej do 1945, jeszcze później rodzaj pseudo-zakonu rycerskiego pozostającego pod kierownictwem potomków dyktatora Mussoliniego.

Medalion – w jubilerstwie ozdoba do zawieszania na szyi w kształcie owalnego lub okrągłego pudełka. Na zewnętrznej powierzchni malowana, wyłożona kamieniami szlachetnymi, emalią itp., wewnątrz często umieszczano miniaturowy portret.

Dynastia sabaudzka (wł. Casa di Savoia) – dynastia panująca w Sabaudii i Piemoncie (1000-1732) (Księstwo Sabaudii-Piemontu niezależne od roku 1416), na Sycylii (1713-1720), w Królestwie Sardynii (1720-1861), w zjednoczonym Królestwie Włoskim (1861-1946), w Hiszpanii (1871-1873) oraz w Chorwacji (1941-1943).

Historia i insygnia

Order królewski

Order został ustanowiony 14 marca 1942 roku przez króla Wiktora Emanuela III jako odznaczenie cywilne i wojskowe przeznaczone wyłącznie dla cudzoziemców i był głównie nadawany sojusznikom Włoch w czasie II wojny światowej. Posiadał pięć klas według schematu Legii Honorowej:

Fasces - rózgi liktorskie, w starożytnym państwie rzymskim wiązka rózeg (poza Rzymem z zatkniętym w nie toporem) noszona przez liktorów przed najwyższymi urzędnikami; symbol ich władzy, przejęty od Etrusków.

Gladius (łac., plur. gladii – miecz) jest to krótki miecz rzymski. Jego żelazna głownia była obosieczna z ością przez środek i delikatnie oraz łagodnie zarysowanym szczytem. Rękojeść, często o kwadratowym lub ośmiokątnym przekroju, posiadała kulistą (popularny kształt obok owalnych i innych) głowicę z drewna lub kości (zdarzały się nawet kamienne czy okładzinami metalowymi), z mało wydatnym pudełkowatym jelcem.

Kawaler Wielkiego Krzyża (Cavaliere di Gran Croce)

Wielki Oficer (Grande ufficiale)

Komandor (Commendatore)

Oficer (Ufficiale)

Kawaler (Cavaliere)

Pod koniec jego istnienia dodano jako szczególne wyróżnienie stopień "Kawalera Złotego Wielkiego Krzyża". Order posiadał także dwa związane z nim medale, srebrny i brązowy. 5 października 1944 order został zniesiony poprzez dekret regenta Italii, ks. następcy tronu Humberta.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Humbert II, wł. Umberto II (ur. 15 września 1904 , w Racconigi; zm. 18 marca 1983, w Genewie) – z dynastii sabaudzkiej, syn Wiktora Emanuela III i królowej Eleny Czarnogórskiej. Król Włoch (9 maja 1946 - 12 czerwca 1946). Ze względu na zaledwie miesięczny okres panowania nazwany Królem Maja (wł. Re di Maggio).

Insygnia orderu to oznaka oraz gwiazdy I. i II. klasy. Oznaką był emaliowany na biało krzyż grecki z rozszerzonymi zakończeniami ramion. W medalionie środkowym awersu znajdował się złoty ukoronowany orzeł rzymski w niebieskim polu z białym krzyżem dynastii sabaudzkiej na piersi, w medalionie rewersu złote fasces w niebieskim polu. Między ramionami krzyża znajdował się zielony wieniec laurowy, w kategorii wojskowej dodawano tam skrzyżowane gladii, rzymskie miecze. Gwiazda I. klasy była srebrna (lub złota dla dodatkowej I. klasy), ośmiopromienna, i nosiła na sobie awers oznaki, gwiazda II. klasy miała kształt rombu. Order był noszony na ciemnoczerwonej (bordowej) wstążce z obustronnymi żółtymi bordiurami.

Wiktor Emanuel III (wł. Vittorio Emanuele III), (ur. 11 listopada 1869 w Neapolu, zm. 28 grudnia 1947 w Aleksandrii) - król Włoch z dynastii sabaudzkiej (29 lipca 1900 roku - 9 maja 1946 r.), cesarz Etiopii (1936-1943, tytuł nieuznany przez większość państw na świecie), król Albanii (1939-1943). Syn Humberta I i Małgorzaty Sabaudzkiej. Żonaty z królewną Heleną Czarnogórską.

Odznaczenie – honorowe wyróżnienie o określonym znaku (krzyż, medal, gwiazda) nadawane za szczególne zasługi lub wybitne osiągnięcia w różnych dziedzinach pracy zawodowej lub społecznej, za akty odwagi i poświęcenia, w celu upamiętnienia wydarzeń, udziału w wojnie itp.

Order Mussoliniego

Dekretem z dnia 2 marca 1944 Benito Mussolini przejął order jako główne odznaczenie stworzonej przez siebie "Włoskiej Republiki Socjalnej". Poprzedni podział na klasy zachowano, ale zmieniono wygląd medalionu środkowego oznaki: umieszczono tam nieukoronowanego orła rzymskiego, zrywającego się do lotu, bez tarczy sabaudzkiej na piersi. Medalion rewersu pozostał niezmieniony. Dekret rozszerzył przyznawanie orderu. udostępniając go obywatelom włoskim.

Medal – niewielki, najczęściej okrągły lub owalny, płaski wytwór metalowy (odmiana wieloboczna jest zwana plakietką), wykonany zazwyczaj techniką odlewu lub bicia. Jest zwykle ozdobiony po jednej lub obu stronach reliefem. Często jest zawieszony na wstążce.

Regent – uprawniona osoba, sprawująca władzę w imieniu monarchy, gdy ten nie może wykonywać swoich obowiązków, np. z powodu małoletności, nieobecności w kraju lub poważnej choroby.

Powojenne losy orderu

Po śmierci ojca w dniu 28 kwietnia 1945 starszy syn dyktatora Vittorio (1916–1997) ogłosił się "Głową i Wielkim Kanclerzem" (Capo e Gran Cancelliere) orderu Orła Rzymskiego i stworzył z niego order domowy dynastii Mussolinich, nie mając do tego prawa, gdyż ojciec mimo ogromu swej władzy nie był głową koronowaną. Order miał być nadawany za zasługi dla miasta Rzymu, Roma, caput mundi et urbe æterna (Rzymu, głowy świata i Wiecznego Miasta) i dla ludzkości , popoli componenti l'umana famiglia (narodów tworzących rodzinę ludzką). Po śmierci Vittoria rolę głowy pseudo-zakonu przejął młodszy brat Romano Mussolini (1927–2006). Po jego śmierci "zakon rycerski" Orła Rzymskiego nie przestał istnieć, kieruje nim obecnie kapituła składająca się z posiadaczy Wielkiego Krzyża orderu. Insygnia są identyczne z oznakami orderu z czasów Włoskiej Republiki Socjalnej.

Zakon rycerski – pierwotnie w Kościele katolickim zakon, w skład którego wchodzili zakonnicy (duchowni) oraz bracia-rycerze, czyli rycerze, którzy nie przyjmując święceń, godzili się żyć jak zakonnicy (składali śluby czystości i ubóstwa). Ich głównym zadaniem była nie tylko modlitwa czy kontemplacja, lecz również walka w obronie wiary i ideałów przyjętych w regule zakonnej. Pierwsze zakony rycerskie powstawały na fali krucjat w XI i XII w. Zakony powstałe w tym okresie w Królestwie Jerozolimskim to:

Emalia (dawniej: szmelc, smalc) – technika zdobienia wyrobów metalowych, najczęściej złotych lub miedzianych, za pomocą szklistych powłok składających się z mieszaniny sproszkowanych minerałów (piasek, kreda, glina) oraz topników (boraks) z dodatkiem pigmentów, stopionej w temperaturze ok. 800-900°C w specjalnym piecu.

Bibliografia

Arnhard Graf Klenau, Europäische Orden ab 1700, München 1978

Pelliccioni di Poli, L'Ordine dell'Aquila Romana, Milano 2000

Linki zewnętrzne

Strona "Zakonu Rycerskiego Orła Rzymskiego" (wł.)