Order Vitéza - Polski Serwis Naukowy

Order Vitéza ((węg.) Vitézi Rend) – order ustanowiony 10 sierpnia 1920 dekretem nr 6650/1920 przez rząd regenta Węgier admirała Miklósa Horthyego. Order swoim wyglądem nawiązywał do herbu Węgier i symbolu państwowości węgierskiej, korony świętego Stefana.

Geneza

Wcześniej za waleczność i zakończone powodzeniem śmiałe czyny wykonane bez rozkazu lub wbrew rozkazowi na terenie Austro-Węgier nadawano Wojskowy Order Marii Teresy. Po I wojnie światowej, gdy Węgry stały się niepodległym królestwem, nie można było przyznawać tego orderu. Powrócono wówczas do Orderu Vitéza, ustanowionego w 1678 przez Emeryka Thököly'ego (1657-1705), księcia Górnych Węgier (obecnie wschodnia Słowacja) i Siedmiogrodu.

Austro-Węgry (t. Monarchia Austro-Węgierska; niem. Österreich-Ungarn, węg. Osztrák-Magyar Monarchia) – państwo związkowe w Europie Środkowej istniejące w latach 1867–1918.

Admirał (adm.) – wojskowy stopień oficerski w Polskiej Marynarce Wojennej, odpowiadający generałowi w Wojskach Lądowych i Siłach Powietrznych. Jego odpowiedniki znajdują się także w marynarkach wojennych innych państw.

Atrybuty orderu

Słowo vitéz ((węg.) dzielny, waleczny) pochodzi od południowosłowiańskiego "vitez" = rycerz, kawaler. Tytuł vitéza, który był odpowiednikiem niemieckiego tytułu Ritter, a polskiego kawaler) otrzymywał odznaczony Orderem Vitéza, który stawał się członkiem zakonu rycerskiego Kawalerów Orderu Vitéz. Nadanie orderu wiązało się z prawem do jego noszenia, posługiwania się tytułem oraz nadaniem ziemi: dla oficerów 40 jochów katastralnych (mórg) – co wynosiło 23 ha, pozostali żołnierze i cywile 8 jochów (4,6 ha). Te trzy wyróżniki (order, tytuł i grunt) były dziedziczone przez najstarszych potomków w linii męskiej (pierworodnych synów) po uzyskaniu 17 lat, jeśli fizycznie i psychicznie byli do tego przygotowani. Ci, spośród odznaczonych orderem, którzy nosili niewęgierskie nazwiska, madziaryzowali je poprzez dodanie koncówki -y lub -i, lub zmieniali na inne (np. gen. Gustaw Hautzinger zmienił na panieńskie nazwisko matki – Jány).

Węgierska Republika Rad (węg. Magyar Tanácsköztársaság) – krótkotrwały twór polityczny, który istniał na Węgrzech od 21 marca 1919 do początku sierpnia 1919 (133 dni).

Karol I Habsburg-Lotaryński (Karl Franz Josef Ludwig Hubert Georg Maria von Habsburg-Lothringen) (ur. 17 sierpnia 1887 w Persenbeug, zm. 1 kwietnia 1922 w Funchal na Maderze) – ostatni władca Cesarsko-Królewskich Austro-Węgier (jako król Węgier - Karol IV, jako król Czech - Karol III), pochodził z dynastii Habsbursko-Lotaryńskiej. Przez Kościół katolicki ogłoszony błogosławionym.

Kawalerowie Orderu Vitéza

Pierwszym odznaczonym został wnuk palatyna Węgier, Józefa Antoniego Habsburga, fedmarszałek i arcyksiążę Józef August Habsburg (1872-1962), w 1918 "Homo Regius" (zastępca) króla Karola I, a po upadku Węgierskiej Republiki Rad i restauracji monarchii w sierpniu 1919 pierwszy naczelny dowódca armii węgierskiej. Kolejne ordery otrzymali członkowie rządu tymczasowego utworzonego po stłumieniu rewolucji węgierskiej i upadku Republiki Radzieckiej. Liczba kawalerów orderu osiągnęła w 1936 16 000 osób, w tym 1800 oficerów.

Marszałek polny (czasem marszałek polowy) – najwyższy stopień wojskowy w wielu armiach lądowych świata. W Wielkiej Brytanii Field Marshal, w Niemczech Feldmarschall lub Generalfeldmarschall, w Rosji Фельдмаршал.

Słowacja, Republika Słowacka () – państwo śródlądowe w Europie Środkowej. Graniczy z Austrią (127 km), Polską (597 km), Czechami (240 km), Ukrainą (98 km) oraz Węgrami (678 km). Łączna długość granicy lądowej wynosi 1740 km. Do 1993 wchodziła w skład Czechosłowacji. Od maja 2004 kraj należy do Unii Europejskiej, a od 1 stycznia 2009 – do strefy euro. Stolicą państwa jest Bratysława, położona nad Dunajem przy granicy z Austrią i Węgrami.

Po II wojnie światowej order został przekształcony w order domowy węgierskiej (palatyńskiej, po Józefie Antonim) linii dynastii habsbursko-lotaryńskiej i nadawany był na emigracji już nie za waleczność, lecz za zasługi dla Węgier i Habsburgów. Nie wiąże się też z nadaniem majątku ziemskiego. Aktualnie głową Zakonu Orderu Viteza jest pretendent do tronu węgierskiego, arcyksiążę vitéz Józef Árpad Habsburg (ur. 1933), wnuk arcyksięcia Józefa Augusta.

Arcyksiążę (niem. Erzherzog, łac. archidux) – od 1356 do 1918 roku oficjalny tytuł arystokratyczny niektórych panujących książąt niemieckich, a od roku 1438 tytuł nadawany wyłącznie książętom i księżniczkom austriackim z Domu Habsburgów. Następnie wszystkim przedstawicielom Domu Habsbursko-Lotaryńskiego.

Restauracja – przywrócenie obalonej dynastii lub dawnego ustroju w państwie. Pierwsze tak nazwane zdarzenie to powrót dynastii Stuartów na tron Anglii w 1660 roku; określenie to jest używane także w odniesieniu do okresu panowania Karola II (1660-1685).

Linki zewnętrzne

A history of the Order of Vitéz during the Regency (1920–1946)

Vitézi Rend