Order Zwycięstwa - Polski Serwis Naukowy

Order Zwycięstwa (ros. Орден «Победа») – najwyższe odznaczenie bojowe Związku Radzieckiego.

Zostało ustanowione dekretem Rady Najwyższej ZSRR z 8 listopada 1943 (jednocześnie zatwierdzono statut i opis orderu). Natomiast dekretem z 18 sierpnia 1944 została zatwierdzona wstążka orderowa oraz sposób i miejsce noszenia odznaczenia. Order ustanowiono w 26 rocznicę rewolucji październikowej.

Generalissimus (z łac. Generalissimus - najgłówniejszy, najbardziej nadrzędny, jest to najwyższe stopniowanie od generalis ) - w niektórych państwach tytuł (stopień) nadawany generałowi lub marszałkowi pełniącemu obowiązki naczelnego wodza, zwłaszcza na czas wojny, związany z szerokimi pełnomocnictwami. Nadawany też dowodzącym armiami sojuszniczymi, a także w wielu wypadkach w przeszłości osobom z rodzin królewskich i działaczom państwowym jako stopień (tytuł) honorowy.

Siemion Konstantynowicz Timoszenko, ros. Семён Константинович Тимошенко (ur. 18 lutego 1895 we wsi Furmanówka, zm. 31 marca 1970 w Moskwie) – radziecki dowódca wojskowy, Marszałek Związku Radzieckiego (1940), dwukrotny Bohater Związku Radzieckiego (1940, 1965), członek Komitetu Centralnego WKP(b) (1939–1952), deputowany do Rady Najwyższej ZSRR 1., 2., 3., 4., 5., 6. i 7. kadencji.

Zasady nadawania

Zgodnie z artykułem 1. statutu order ten nadawano dowódcom najwyższych szczebli za wybitne zasługi położone w zwycięskie przeprowadzenie operacji na szczeblu jednego lub kilku frontów. Mógł być również nadawany wyższym dowódcom państw koalicji antyhitlerowskiej.

Leonid Aleksandrowicz Goworow, ros. Леонид Александрович Говоров (ur. 22 lutego 1897 we wsi Butyrki, zm. 19 marca 1955 w Moskwie) – rosyjski i radziecki dowódca wojskowy, dowódca obrony Leningradu podczas II wojny światowej, Marszałek Związku Radzieckiego (1944), komendant Akademii Artyleryjskiej im. Feliksa Dzierżyńskiego, naczelny dowódca wojsk obrony przeciwlotniczej i wiceminister obrony ZSRR (1954–1955), Bohater Związku Radzieckiego (1945), deputowany do Rady Najwyższej ZSRR 2., 3. i 4. kadencji.

Rewolucja październikowa – przejęcie przez partię bolszewików władzy w Rosji rozpoczęte w Piotrogrodzie w nocy z 7 na 8 listopada 1917 roku (według obowiązującego wtedy w Rosji kalendarza juliańskiego był to 24 i 25 października – stąd nazwa).

Jako pierwsi Orderem Zwycięstwa zostali odznaczeni 10 kwietnia 1944 Marszałek Związku Radzieckiego Gieorgij K. Żukow, w tym czasie zastępca naczelnego wodza i dowódca 1. Frontu Ukraińskiego oraz szef Sztabu Generalnego marsz. Aleksander M. Wasilewski.

W dowód szczególnego uznania nazwiska kawalerów tego orderu umieszczane były na specjalnej tablicy w Wielkim Pałacu Kremlowskim.

Opis odznaki

Odznakę orderu stanowiła pięcioramienna gwiazda wykonana z platyny z pięcioma dużymi rubinami na ramionach. Na obrzeżu gwiazdy oraz pękach promieni osadzone były brylanty. W środku na błękitno emaliowanej tarczy znajduje się wypukłe , wykonane ze złota wyobrażenie murów Kremla z Mauzoleum Lenina i wieżą Spaską na pierwszym planie. Nad basztą umieszczony jest biało emaliowany napis CCCP, po bokach girlandy z liści dębu i wawrzynu z osadzonymi na nich brylantami, a u dołu z czerwonej emalii napis Победа – (Zwycięstwo). Order posiada wymiary 72 x 72 mm, a waga brylantów wynosi około 16 karatów. Na odwrotnej stronie znajduje się kolejny numer oraz słupek z nakrętką. Wstążka o szerokości 46 mm jest wielokolorowa, w środku posiada duży czerwony pas, a po bokach symetrycznie wąskie paski – zielony, niebieski, bordowy, jasnoniebieski i pomarańczowy z wąskim czarnym paskiem.

Kreml moskiewski (ros. Московский Кремль) − gród warowny na wzgórzu, na lewym brzegu rzeki Moskwy. Jego ogólna powierzchnia wynosi 28 hektarów. Jest to warownia z zabudowaniami książęcymi, cerkwiami i budynkami administracyjnymi.

Karat – jednostka masy używana w jubilerstwie do określania wielkości kamieni i pereł. Także jednostka czystości złota (zawartości złota w stopie).

Order noszono na lewej stronie piersi, 12–13 cm powyżej pasa (przy drugim nadaniu – obok pierwszego), a baretkę – na lewej piersi, oddzielnie 1 cm ponad wszystkimi innymi baretkami.

Kawalerowie Orderu Zwycięstwa

Odznaczeni Orderem Zwycięstwa.

marsz. ZSRR Gieorgij K. Żukow – dwukrotnie (10 kwietnia 1944 i 30 marca 1945),
marsz. ZSRR Aleksander M. Wasilewski – dwukrotnie (10 kwietnia 1944 i 4 czerwca 1945),
generalissimus Józef W. Stalin – dwukrotnie (28 lipca 1944 i 26 czerwca 1945),
marsz. ZSRR Iwan S. Koniew (30 marca 1945),
marsz. ZSRR Konstanty K. Rokossowski (30 marca 1945),
marsz. ZSRR Rodion J. Malinowski (26 kwietnia 1945),
marsz. ZSRR Fiodor I. Tołbuchin (26 kwietnia 1945),
marsz. ZSRR Leonid A. Goworow (31 maja 1945),
marsz. ZSRR Siemion K. Timoszenko (4 czerwca 1945),
gen. armii Aleksiej I. Antonow (4 czerwca 1945),
marsz. ZSRR Kiriłł A. Miereckow (8 września 1945),
marsz. ZSRR Leonid I. Breżniew (20 lutego 1978), (nadanie anulowane w 1990 jako niezgodne ze statutami)
gen. Dwight Eisenhower – amerykański dowódca sił alianckich w czasie inwazji w Europie (5 czerwca 1945),
marsz. polny Bernard Montgomery – brytyjski dowódca wojsk alianckich w Normandii i w Afryce Północnej (5 czerwca 1945),
król Rumunii Michał I – zwierzchnik sił zbrojnych Rumunii, który przyczynił się do przejścia ich na stronę koalicji antyhitlerowskiej (6 lipca 1945),
marsz. Polski Michał Rola-Żymierski – Naczelny Dowódca Wojska Polskiego (10 sierpnia 1944),
marsz. Jugosławii Josip Broz-Tito – Naczelny Dowódca Sił Zbrojnych Jugosławii (9 września 1945).

Bibliografia

Михаил Музалевский, Сергей Шишков: Ордена и медали СССР 1918 - 1991. T. 1. Ворон, 1996, s. 62-65. (ros. • ang.)

Kirył Afanasjewicz Mierieckow, ros. Кирилл Афанасьевич Мерецков (ur. 7 czerwca 1897 we wsi Nazariewo, zm. 30 grudnia 1968 w Moskwie) – radziecki dowódca wojskowy, Marszałek Związku Radzieckiego (1944), szef Sztabu Generalnego RKKA, zastępca ministra obrony ZSRR, Generalny Inspektor Ministerstwa Obrony ZSRR, Bohater Związku Radzieckiego (1940), deputowany do Rady Najwyższej ZSRR 1., 2., 3., 4. i 5. kadencji.

Platyna (Pt, łac. platinum) - pierwiastek chemiczny z grupy metali przejściowych w układzie okresowym, metal szlachetny. Nazwa pochodzi od hiszpańskiego słowa platina, zdrobnienia słowa oznaczającego srebro. Pierwiastek ten był znany w Ameryce jeszcze w czasach prekolumbijskich. Do Europy został sprowadzony w 1750 roku przez Hiszpanów, którzy sądzili, że jest to tylko odmiana srebra. Platyna posiada 36 izotopów z zakresu mas 172-201. W naturalnym składzie izotopowym występują izotopy 190, 192, 194, 195, 196 i 198, z których 194, 195, 196 i 198 są trwałe i stanowią główną część składu.