Ordynacja Ostrogska - Polski Serwis Naukowy

Herb Ostrogski

Ordynacja Ostrogska – ordynacja rodowa w Rzeczypospolitej Obojga Narodów założona w 1609 r. przez Janusza Ostrogskiego. Rozwiązana decyzją Sejmu w 1766 r.

Ordynacja Ostrogska został założona na początku XVII wieku dla uświetnienia potęgi rodu książąt Ostrogskich. W chwili powstania była największym tego typu majątkiem w Rzeczypospolitej. W jej skład wchodziły 24 miasta i 592 wsie.

Po śmierci fundatora w 1620 roku fideikomis przeszedł na spokrewnionych z nim książąt Ostrogskich-Zasławskich, a następnie Lubomirskich i Sanguszków.

Paweł Karol Sanguszko herbu Pogoń Litewska (ur. 1680 – zm. 14 kwietnia 1750 w Zahajcach (Великі Загайці) na Wołyniu) – książę, marszałek wielki litewski od 1734, marszałek nadworny litewski od 1713, podskarbi nadworny litewski od 1711. VI ordynat ostrogski, stolnik koronny 1708-1709, pułkownik gwardii litewskiej, starosta krzemieniecki i czerkaski, odznaczony Orderem Orła Białego.

Familia – nazwa stronnictwa, powstałego w połowie XVIII wieku, zgrupowanego wokół magnackich rodów Czartoryskich i Poniatowskich, dążącego do wprowadzenia reform społeczno-ustrojowych w Rzeczypospolitej.

Przejęcie latyfundium przez ród Sanguszków stało się powodem ich długoletniego sporu z rodem Lubomirskich.

W 1753 r. Janusz Aleksander Sanguszko za namową książąt Czartoryskich zawarł ugodę kolbuszowską. Na jej mocy Ordynacja Ostrogska została rozwiązana, a jej majątek uległ parcelacji pomiędzy największe rodziny magnackie Korony Królestwa Polskiego: Potockich, Lubomirskich, Jabłonowskich, Małachowskich, Czackich, Sapiehów, Szydłowskich i Czartoryskich

Rzeczpospolita Obojga Narodów (, właściwie Królestwo Polskie i Wielkie Księstwo Litewskie, od XVII wieku częściej znane jako Rzeczpospolita Polska) – państwo federacyjne złożone z Korony Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego istniejące w latach 1569-1795 na mocy unii lubelskiej. Rozciągało się na większości terytorium dzisiejszej Polski, Litwy, Białorusi i Ukrainy, a częściowo także Łotwy, Estonii, Rosji, Mołdawii i Słowacji. W 1618 osiągnęło maksymalny zasięg terytorialny wynoszący ok. 990 tys. km². Liczba ludności wynosiła od 6,5 mln w 1569 do 14 mln w 1772. Panującym ustrojem była demokracja szlachecka, a głową państwa król elekcyjny.

Sejm walny – nazwa parlamentu w dawnej Polsce. Było to zgromadzenie decydujące o polityce całej Rzeczypospolitej, istniejące w okresie od XV do XVIII wieku. W tym czasie znacząco zmieniał się jego skład i charakter.

Podział ordynacji posłużył później Familii do werbowania stronników na rzecz reform ustrojowych Rzeczypospolitej oraz przyniósł wzrost znaczenia książąt Lubomirskich. Z drugiej strony przyczynił się do głośnego XVIII-wiecznego skandalu politycznego, o którym wspominał Jędrzej Kitowicz w Opisie obyczajów za panowania Augusta III.

Zasławscy – ród kniaziowski (książęcy), biorący swe nazwisko od Zasławia na Wołyniu, a pochodzący od dynastii Rurykowiczów i ich linii panującej nad księstwem pińsko-turowskim.

Sanguszkowie – magnacki ród książęcy herbu Pogoń Litewska, wywodzący się od księcia Sanguszki (od jego imienia pochodzi nazwisko rodu), syna księcia Fiodora (brat Jagiełły - później Władysława II Jagiełły, króla Polski), wnuka wielkiego księcia litewskiego Olgierda, prawnuka wielkiego księcia litewskiego Giedymina.

Kasatę ordynacji zatwierdził Sejm z 1766 r.

Ordynaci

Janusz Ostrogski, I ordynat

Aleksander Ostrogski-Zasławski, II ordynat

Władysław Dominik Ostrogski-Zasławski, III ordynat

Aleksander Janusz Ostrogski-Zasławski, IV ordynat

Teofila Ludwika Zasławska V ordynatka

Aleksander Dominik Lubomirski VI ordynat

Paweł Karol Sanguszko, VII ordynat

Janusz Aleksander Sanguszko, VIII ordynat

Zobacz też

13 Regiment Pieszy Ordynacji Ostrogskiej

Ostróg

Wołyń