Ordynacja Pińczowska - Polski Serwis Naukowy

Herb margrabiów Gonzaga-Myszkowskich

Ordynacja Pińczowska – ordynacja rodowa założona w 1601 roku przez Piotra i Zygmunta Myszkowskich.

Podstawą Ordynacji Pińczowskiej był majątek ziemski, który zgromadził biskup krakowski Piotr Myszkowski (zm.1591). Po koniec XVI wieku jego spadkobiercy i zarazem bratankowie Piotr i Zygmunt Myszkowscy podczas podróży do Włoch wystarali się u papieża Klemensa VIII o tytuł margrabiowski na Mirowie, a następnie zostali adoptowani przez księcia Mantui, Wincentego do rodu Gonzagów.

Myszkowscy – polski ród magnacki herbu Jastrzębiec. Znana od co najmniej XV w., kiedy w źródłach dotyczących dworu oświęcimskiego pojawia się Mikołaj Myszkowski (zm. 1482), być może spokrewniona z rodziną Rytwiańskich. Według herbarza Uruskiego protoplasta rodu był bratem arcybiskupa gnieźnieńskiego Wojciecha Jastrzębca. Szczyt znaczenia rodu przypada na II połowę XVI w., gdy biskupem krakowskim był prawnuk Mikołaja, Piotr Myszkowski, dzięki któremu ogromnie wzrósł majątek rodziny. Siedzibami rodu były kolejno zamek w Mirowie, Książ Wielki (gdzie wznieśli pałac Mirów), a wreszcie Pińczów (początkowo jego dzielnica Mirów, założona przez Myszkowskich). W 1602 bratanek Piotra Zygmunt Myszkowski utworzył ordynację pińczowską oraz przyjął dodatkowe nazwisko Gonzaga, dzięki zaadoptowaniu przez Wincentego Gonzagę, księcia Mantui. Wkrótce uzyskał też tytuł margrabiowski.

Papież (Ojciec Święty) (łac. papa, -ae m, wł. papa, gr. pappas, forma funkcjonująca w języku polskim pochodzi od czeskiego papež) – biskup Rzymu, głowa Kościoła rzymskokatolickiego, katolickich Kościołów wschodnich, Stolicy Apostolskiej oraz państwa Watykan. Obecnym papieżem jest Benedykt XVI.

Aby uświetnić swój awans, tytuł szlachecki i podkreślić dynastyczne znaczenie nowego nazwiska rodziny po powrocie do Rzeczypospolitej rozpoczęli starania o utworzenie ordynacji, której fundację potwierdził sejmik generalny w Nowym Mieście Korczynie (1603). Założony w 1601 roku fideikomis Gonzagów Myszkowskich składał się z 3 miast oraz 78 wsi i był dziedziczony w linii męskiej.

Trybunał Królestwa Polskiego, Trybunał Główny Koronny (łac. Iudicium Ordinarium Generale Tribunalis Regni) – najwyższy sąd apelacyjny Korony Królestwa Polskiego I Rzeczypospolitej dla spraw prawa ziemskiego czyli szlacheckiego.

Reforma rolna – usankcjonowana prawnie zmiana stosunków własnościowych na wsi połączona ze zmianą struktury agrarnej przez komasację lub parcelację gruntów.

W 1727 roku po śmierci ostatniego przedstawiciela rodu Gonzagów Myszkowskich o majątek pińczowski zaczęli się procesować jego spadkobiercy, rodziny Jordanów i Wielopolskich, które zamierzały przejąć to magnackie latyfundium.

Na mocy wyroku Trybunału Koronnego w 1729 roku ordynacja nie została rozwiązana, ale zachowana i nadana Franciszkowi Wielopolskiemu. Przyjął on dziedziczny tytuł margrabiego, funkcję VIII ordynata i nazwisko Wielopolski Gonzaga Myszkowski.

Na przełomie XVIII i XIX wieku majorat podupadł i został zadłużony. W 1813 roku doszło do jego rozpadu. Wielopolscy aby spłacić długi sprzedali Pińczów wraz z częścią dóbr ziemskich. Ośrodek ordynacji został przeniesiony do Chrobrza.

Franciszek Wielopolski (ur. w 1658 - zm. w 1730) – hrabia, założyciel Węgierskiej Górki, starosta generalny krakowski od 1688, wielkorządca krakowski od 1708, wojewoda sieradzki od 20 lutego 1720, od 1728 starosta krakowski.

Księstwo Mantui (księstwo mantuańskie albo po prostu Mantua) było historycznym państwem na terenie dzisiejszych Włoch, którego obszar z grubsza pokrywał się z obszarem obecnej włoskiej jednostki administracyjnej - prowincji Mantua (Provincia di Mantova). W okresie 1328-1708 Mantua była pod rządami rodziny Gonzagów. Status, a stąd oficjalna nazwa monarchii była różna w różnych okresach. Od roku 1279, czyli od początku istnienia państwa, była to Signoria Mantui (Signori di Mantova). W 1432 Signor Mantui Gianfrancesco I przyjął tytuł Margrabiego Mantui i odtąd państwo to przyjęło oficjalne miano Marchii Mantui lub Margrabstwa Mantui (Marchesi di Mantova ). Nazwa ta utrzymała się do roku 1530, kiedy to margrabia Federico II postanowił zostać księciem. Zatem od 1530 roku państwo znane było jako księstwo Mantui (Duchi di Mantova) i tak pozostało aż do momentu włączenia Mantui do księstwa Mediolanu w 1708. W 1531 Gonzagowie przez małżeństwo rozszerzyli posiadłości Mantui o hrabstwo Montferratu.

W 1824 roku po długoletnim procesie, XIII ordynatem został Aleksander Wielopolski, któremu udało się odkupić utracone klucze i przywrócić majątek do dawnej świetności.

Ordynacja istniała do 1945 roku. Została zlikwidowana w wyniku reformy rolnej.