Organ - prawo - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy pojęcia z zakresu prawa, administracji i zarządzania. Zapoznaj się również z: inne znaczenia tego słowa.

Organ - termin używany przede wszystkim w prawie, administracji i zarządzaniu, oznaczający wyodrębniony w celu wykonywania określonych zadań podmiot - osobę lub grupę osób, którego kompetencje określają normy zewnętrzne albo wewnętrzne (najczęściej normy prawne).

Walne zgromadzenie - najwyższy z organów albo , służący realizacji uprawnień akcjonariuszy (albo spółdzielców) do kierowania działalnością spółki (albo spódzielni).

Spółka kapitałowa - forma prawna organizacji podmiotów gospodarczych, najczęściej wykorzystywana w prowadzeniu dużych przedsiębiorstw, a także w wewnętrznej organizacji grup kapitałowych. W prawie polskim, oprócz spółek kapitałowych, wyróżnia się również spółki osobowe.

Organy są właściwe dla wszystkich korporacji, zakładów oraz instytucji rządowych lub samorządowych, włączając w to instytucje samego państwa. Są one niezbędne dla ich prawidłowego funkcjonowania, zawierania umów oraz stanowienia wewnętrznego prawa. W zasadzie nie może istnieć sytuacja, gdy pewna sformalizowana zbiorowość pozbawiona jest swojego organu lub organów. W przypadku dobrowolnych zrzeszeń, w państwach demokratycznych, najwyższym ich organem będzie zawsze walne zgromadzenie członków tego zrzeszenia, które może wybrać wyspecjalizowane organy stanowiące, wykonawcze, czy też arbitrażowe. W przypadku braku organu zdolnego do kierowania osobą prawną, bądź ułomną osobą prawną, ustanawia się kuratora, zarządce przymusowego lub inny podobny organ tymczasowy, który prowadzić będzie sprawy podmiotu.

Trybunał Konstytucyjny (skrót TK) – organ sądownictwa konstytucyjnego w Polsce, znany także w ustrojach innych państw. Jego podstawowym zadaniem jest kontrolowanie zgodności norm prawnych niższego rzędu (rangi ustawowej lub podustawowej) z normami prawnymi wyższego rzędu, przede wszystkim z Konstytucją i niektórymi umowami międzynarodowymi (tzw. "sąd nad prawem").

Norma prawna - to najmniejszy stanowiący sensowną całość element prawa. Stworzona na podstawie przepisów prawnych, ustanowiona przez kompetentny organ władzy w odpowiednim trybie, generalna (nie jest skierowana do jednego, ściśle oznaczonego adresata, ale do grupy podmiotów określonych przy pomocy nazwy rodzajowej) i abstrakcyjna (dotycząca powtarzalnych zachowań, wielokrotnego zastosowania, uniwersalna) reguła postępowania zewnętrznego, ogłoszona i chroniona przez państwo aparatem przymusu.

Cechy organów

Pomimo iż organy w administracji publicznej czy samorządowej różnią się znacznie od organów instytucji prywatnych czy społecznych, to jednak wyróżnić można kilka cech właściwych dla wszystkich organów.

Kompetencje

Najczęściej organ wyposażony jest w kompetencje pozwalające mu na zarządzanie, nadzór, kontrolę czy też reprezentowanie podmiotu, w którego strukturze się znajduje.

Podmiot reprezentowany

Organ może reprezentować zarówno ściśle określony podmiot (jak na przykład spółkę kapitałową reprezentuje rada nadzorcza), jak też abstrakcyjnie pojmowany szeroki zbiór elementów (tak np. w rozdziale dziewiątym, Konstytucja RP stanowi o "organach kontroli państwowej i ochrony prawa").

Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością (skrót – sp. z o.o.) – forma prawna przedsiębiorstw tworzona przez jedną lub więcej osób, zwanych wspólnikami, które odpowiadają za zobowiązania przedsiębiorstwa w ograniczonym zakresie. Spotykana w licznych krajach Europy, w tym w Polsce.

Nadzór – kontrola i możliwość władczego oddziaływania, podmiot nadzorujący odpowiada nie tylko za kwestie proceduralne, ale i działania podmiotu nadzorowanego. Nadzór jest pojęciem szerszym od kontroli.

Forma organu

Cechami właściwymi (formą) organów są m. in.:

określone kompetencje organu,

skład,

sposób wybierania (mianowania, powoływania itp.) członków organu,

czas trwania kadencji członków organu,

Określoność prawna

Ścisła

Forma organu może być ściśle określona przez przepisy prawa. W ten sposób np. ustawa o Trybunale Konstytucyjnym stanowi, że jedynymi organami trybunału są Zgromadzenie Ogólne oraz prezes.

Zarządzanie należy do nauk ekonomicznych. Od początku XX wieku, odkąd zarządzanie próbowano oprzeć na naukowych podstawach, aż do lat 60. XX wieku zarządzanie pojmowane było jako działanie kierownicze, obejmujące następujące sekwencje postępowania: Planowanie, Organizowanie, Motywowanie i Kontrolowanie, nazywane klasycznymi funkcjami zarządzania. Klasyczne funkcje zarządzania wyróżnił pierwszy "klasyk" zarządzania Henri Fayol. Jednakże paradygmat zarządzania zmienił się od tego czasu radykalnie, więc warto powrócić do starszej, bardziej ogólnej definicji: zarządzanie to sztuka bądź praktyka rozumnego stosowania środków dla osiągnięcia wyznaczonych celów.

Kontrola - ogólnie porównywanie stanu faktycznego ze stanem założonym. W innym sensie nadzór nad czymś i dopilnowywanie, aby to funkcjonowało zgodnie z ustalonymi zasadami.

Niewielka

Natomiast w przypadku partii politycznych ustawa nie reguluje składu, nazw czy też też kompetencji organów partyjnych, określa jednak że muszą one pochodzić z demokratycznych wyborów.

Pośrednia

Prawo w niektórych przypadkach uzależnia ilość oraz właściwości organów, jakie będą dla danego podmiotu wymagane, od pewnych czynników. Przykładowo Kodeks spółek handlowych uzależnia obligatoryjność posiadania przez spółkę z o.o. Rady Nadzorczej lub Komisji Rewizyjnej od wielkości kapitału własnego i ilości wspólników.

Organ administracji publicznej - definiowany jest jako podmiot (człowiek lub grupa ludzi) wyodrębniony w strukturze administracji, wyposażony we władztwo administracyjne oraz posiadający własne, wyróżniające go kompetencje.

Artykuł 163 Konstytucji RP stanowi, że "Samorząd terytorialny wykonuje zadania publiczne nie zastrzeżone przez Konstytucję lub ustawy dla organów innych władz publicznych".

Przykłady organów

Rada Ministrów – organ państwa,

rada gminy, burmistrz, zarząd województwa – organy jednostek samorządu terytorialnego,

rada nadzorcza, zarząd, chief executive officer - organy osoby prawnej.

Zobacz też

Zobacz hasło organ w Wikisłowniku

organ administracji publicznej

organ administracji

organ administracyjny

organ administrujący

Przypisy

E. Zieliński, Nauka o państwie i polityce, Wyd. IV, Warszawa 2006, str. 171, ISBN: 83-7151-726-2
Art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. z 1997 r. Nr 102, poz. 642)
Art. 9 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o partiach politycznych (Dz. U. z 1997 r. Nr 98, poz. 604)
Art. 8 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o partiach politycznych (Dz. U. z 1997 r. Nr 98, poz. 604)