Organizacja baterii artylerii przeciwlotniczej motorowej typu A

Organizacja baterii artylerii przeciwlotniczej motorowej typu A - etat wojenny pododdziału artylerii przeciwlotniczej Wojska Polskiego II RP.

25 listopada 1935 roku Komitet do Spraw Uzbrojenia i Sprzętu podjął uchwałę w sprawie wyposażenia, w latach 1935-1939, wszystkich czynnych dywizji piechoty w czterodziałowe baterie artylerii przeciwlotniczej o trakcji motorowej. Realizację uchwały zakończono przed wybuchem II wojny światowej.

Fiat 508 zwany też 508 Balilla - to nieduży samochód osobowy, produkowany we Włoszech przez firmę FIAT i na licencji w Polsce w Państwowych Zakładach Inżynierii od roku 1932.

Kutno – miasto i gmina miejska w centralnej części Polski, w województwie łódzkim, w powiecie kutnowskim nad rzeką Ochnią (dopływem Bzury). Siedziba władz powiatu oraz władz gminy wiejskiej Kutno. Powstało na przełomie XIII i XIV wieku, prawa miejskie do 1432 i ponownie po 1766.

17 grudnia 1936 roku na posiedzeniu KSUS rozpatrzono przedstawione przez Inspektora Obrony Powietrznej Państwa postulaty i uchwalono plan rozbudowy oraz unowocześnienia środków obrony przeciwlotniczej zgodnie, z którym dywizja piechoty posiadać miała baterię artylerii przeciwlotniczej uzbrojoną w sześć dział przeciwlotniczych 40 mm i 8 ciężkich karabinów maszynowych. Do wojny nie zdołano zwiększyć liczby dział z 4 do 6 w każdej z baterii.

Jednostka mobilizująca - w nomenklaturze używanej w Wojsku Polskim jest to jednostka wojskowa istniejąca w czasie pokoju, która w czasie mobilizacji uzupełnia się lub przeformowuje według etatu czasu wojennego (uzupełnia się żołnierzami rezerwy, pojazdami z gospodarki narodowej) oraz taka, której powierzono zadania związane z mobilizacyjnym rozwinięciem innych jednostek wojskowych. Jednostka mobilizująca odpowiada za zmobilizowanie (sformowanie od nowa) jednostek wojskowych (jednostka mobilizowana) nakazanych przez Szefa Sztabu Generalnego WP.

Ciężki karabin maszynowy (ckm) – szybkostrzelna broń strzelecka zespołowa, karabin maszynowy strzelający amunicją karabinową. Dużą szybkostrzelność praktyczną uzyskano dzięki zastosowaniu luf chłodzonych wodą lub szybkowymiennych luf chłodzonych powietrzem. Działanie broni najczęściej oparte na zasadzie krótkiego odrzutu lufy (np. Maxim) lub odprowadzania gazów prochowych z lufy (np. Hotchkiss). Broń strzela z ciężkiej podstawy (trójnożnej, saneczkowej, kołowej) ogniem ciągłym (długimi lub krótkimi seriami). Podstawa często umożliwia prowadzenie ognia przeciwlotniczego.

W styczniu 1937 roku KSUS zatwierdził plan utworzenia czterech oddziałów pancerno-motorowych. Każdy z oddziałów miał dysponować jedną czterodziałową baterią dział przeciwlotniczych 40 mm i 8 ckm.

Baterie nie występowały w organizacji pokojowej Wojska Polskiego z wyjątkiem 13 Samodzielnej Baterii Artylerii Przeciwlotnicznej w Równem. Były organicznymi jednostkami artylerii przeciwlotniczej, całkowicie zmotoryzowanymi, czynnych dywizji piechoty na stopie wojennej i brygad pancerno-motorowych.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

1 Pułk Artylerii Przeciwlotniczej im. Marszałka Edwarda Rydza-Śmigłego – oddział artylerii przeciwlotniczej Wojska Polskiego II RP, stacjonujący w garnizonie Warszawa.

Każda z baterii typu "A" składała się z czterech plutonów. Pluton uzbrojony był w jedną 40 mm armatę plot. wzór 1936 i dwa lekkie karabiny maszynowe oraz wyposażony w dwa ciągniki C2P i radiostację N2. W niektórych bateriach zamiast lkm-ów były ckm-y na samochodach Fiat 508/518. Ponadto bateria posiadała jedną radiostację N1 i 34 samochody. Zapas amunicji wynosił 4 jednostki ognia na każde z czterech dział. Jednostka ognia wynosiła 80 nabojów. Stan etatowy baterii liczył 6 oficerów oraz 163 podoficerów i szeregowych.

Garnizon Lwów - garnizon we Lwowie zajmowany kolejno przez instytucje i jednostki wojskowe Cesarskiej i Królewskiej Armii, Wojska Polskiego II RP, Armii Czerwonej, Wehrmachtu, Armii Radzieckiej i Sił Zbrojnych Ukrainy.

1) pododdział stanowiący zazwyczaj część składową dywizjonu lub pułku artylerii (np. bateria artylerii, bateria artylerii przeciwlotniczej, bateria moździerzy) lub rakiet (bateria rakietowa). Jest ona uzbrojona w działa samobieżne, holowane lub wyrzutnie rakiet. Składa się zwykle z pododdziału dowodzenia i plutonów ogniowych. Rozmieszcza się ją na jednym stanowisku ogniowym (stanowisku startowym) lub plutonami, niekiedy nawet poszczególnymi działonami. Może wykonywać jedno lub więcej zadań ogniowych - zależnie od liczby dział (wyrzutni) i rodzaju amunicji (konwencjonalna, jądrowa). Może strzelać z zakrytych (ogniem pośrednim) lub odkrytych (ogniem na wprost) stanowisk ogniowych;

Zgodnie z planem mobilizacyjnym "W", wszystkie baterie zmobilizowane zostały w alarmie, w grupie jednostek oznaczonych kolorem brązowym (podgrupa 2 - OPL). Formowanie baterii rozpoczęto 24 sierpnia 1939 roku o godz. 6. Poszczególne baterie osiągnąć miały gotowość bojową po upływie 24-44 godzin od rozpoczęcia mobilizacji.

Lekki karabin maszynowy (lkm) to rodzaj karabinu maszynowego, lżejszego od ciężkiego karabinu maszynowego. Posiada dwójnóg i kolbę podobnie jak ręczne karabiny maszynowe, lecz jest od nich cięższy.

Jednostka ognia jest to określona i ustalona ilość amunicji przydzielona na jednostkę broni, wyposażenia indywidualnego (lub grupowego), pojazdu bojowego lub zestawu rakietowego. Zazwyczaj równała się ilości jarzm amunicyjnych, pojemności taśm lub magazynków (choć nie zawsze. Definicja ta obowiązywała w Układzie Warszawskim.

Jednostkami mobilizującymi były:

1 Pułk Artylerii Przeciwlotniczej w garnizonie Warszawa dla dywizji piechoty stacjonujących na terenie OK I oraz dla 26 DP i formującej się Warszawskiej Brygady Pancerno-Motorowej,

2 Dywizjon Artylerii Przeciwlotniczej w garnizonie Grodno dla 20 i 29 DP,

3 Dywizjon Artylerii Przeciwlotniczej w garnizonie Wilno dla DP stacjonujących na terenie OK III,

5 Dywizjon Artylerii Przeciwlotniczej w garnizonie Kraków dla DP stacjonujących na terenie OK V oraz dla 7 i 24 DP,

6 Dywizjon Artylerii Przeciwlotniczej w garnizonie Lwów dla DP stacjonujących na terenie OK VI oraz dla 10 BK,

7 Dywizjon Artylerii Przeciwlotniczej w Poznaniu dla DP stacjonujących na terenie OK VII i 10 DP,

8 Dywizjon Artylerii Przeciwlotniczej w Toruniu dla DP stacjonujących na terenie OK VIII,

9 Dywizjon Artylerii Przeciwlotniczej w garnizonie Brześć dla DP stacjonujących na terenie OK IX i 3 DP,

11 Dywizjon Artylerii Przeciwlotniczej w Stężycy dla 2 DPLeg i 22 DPG stacjonujących na terenie OK X,

13 Samodzielna Bateria Artylerii Przeciwlotniczej w Równem dla 13 DP,

15 Dywizjon Artylerii Przeciwlotniczej w Katowicach dla 23 DP.

22 sierpnia 1939 roku zostały wydane rozkazy do formowania dwóch nowych pododdziałów artylerii przeciwlotniczej, które w 1940 roku miały przejąć cześć zadań mobilizacyjnych:

Poznań (, niem. Posen, jidysz פּױזן Pojzn, ros. - Познань) – jedno z najstarszych i największych polskich miast, położone nad rzekami Wartą i Cybiną, na Pojezierzu Wielkopolskim. Stolica Wielkopolski i województwa wielkopolskiego. W obrębie miasta znajduje się duży węzeł drogowy i kolejowy oraz międzynarodowy port lotniczy Ławica. Piąte pod względem liczby ludności miasto w Polsce i szóste pod względem powierzchni.

Tarnów – miasto w południowej Polsce w województwie małopolskim, leżące nad rzeką Białą, o wielowiekowej historii sięgającej początkami czasów piastowskich. Wraz z uzyskaniem praw miejskich w 1330 roku stał się ważnym ośrodkiem w regionie.

4 Dywizjon Artylerii Przeciwlotniczej w Kutnie,

12 Dywizjon Artylerii Przeciwlotniczej w Kowlu.

Ponadto czyniono przygotowania do sformowania 23 Dywizjonu Artylerii Przeciwlotniczej w Tarnowie.

Bibliografia

Stanisław Truszkowski, Działania artylerii przeciwlotniczej w wojnie 1939 r. Zakończenie, Wojskowy Przegląd Historyczny Nr 2 (84), Warszawa 1978, s. 212-236.

Eugeniusz Kozłowski, Wojsko Polskie 1936-1939. Próby modernizacji i rozbudowy, Wydawnictwo MON, Warszawa 1964, wyd. I, s. 84, 168, 260.

Piotr Zarzycki, Plan mobilizacyjny "W", Wykaz oddziałów mobilizowanych na wypadek wojny, Pruszków 1995, ISBN 83-85621-87-3.

Andrzej Konstankiewicz, Broń strzelecka Wojska Polskiego 1918-1939, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1986, ISBN 83-11-07266-3, s. 167.

Zbigniew Moszumański, Dowództwa grup artylerii przeciwlotniczej (1929-1939), Przegląd Wojsk Lądowych, Sierpień 2000, s. 91-94.