Ornella Vanoni - Polski Serwis Naukowy

Ornella Vanoni w Barcelonie, 2008

Ornella Vanoni (ur. 22 września 1934 w Mediolanie) – włoska piosenkarka, jedna z najbardziej znaczących postaci we włoskiej muzyce rozrywkowej. W jej stylu wykonawczym zawarte są rozmaite gatunki muzyczne, począwszy od specyficznego dla północnych Włoch folkloru miejskiego (tzw. Canzoni della mala) po bossa novę i jazz.

Włochy (Republika Włoska, wł. Italia, Repubblica Italiana) – państwo położone w Europie Południowej, na Półwyspie Apenińskim, będące członkiem wielu organizacji, m.in.: UE, NATO, należące do ośmiu najbardziej uprzemysłowionych i bogatych państw świata – G8.
IMDb.com (The Internet Movie Database) – największa na świecie internetowa baza aktorów i filmów. Zawiera informacje o artystach i produkcjach z wielu części świata (w tym także polskich). Z bazy możemy się dowiedzieć między innymi o dorobku aktorów (reżyserów, scenarzystów, muzyków i innych osób związanych z produkcją i tworzeniem filmu), przeczytać krótkie syntetyczne biografie (przy niektórych osobach). Baza pozwala również sprawdzić informacje o filmach, serialach i produkcjach telewizyjnych (nawet tych w produkcji), jak również o nagrodach filmowych. Mankamentem bazy jest nieuwzględnianie charakterystycznych znaków diakrytycznych niektórych języków, w tym języka polskiego.

Biografia

W wieku młodzieńczym Ornella Vanoni wstąpiła do szkoly teatralnej przy Piccolo Teatro di Milano; dyrektorem szkoły był Giorgio Strehler. On to zachęcił młodą adeptkę teatru do śpiewania. Wczesny repertuar Ornelli Vanoni tworzyły songi Brechta a także piosenki w stylu mediolańskiego folkloru miejskiego, tzw. "canzoni della mala vita" (pol. "pieśni o odwrotnej stronie życia"), które Strehler pisał dla niej razem Fiorenzo Carpim, Gino Negrim i Dario Fo. Piosenki te Ornella Vanoni zaprezentowała na festiwalu Festival dei Due Mondi, w Spoleto w 1959. Dwa lata wcześniej zadebiutowała jako aktorka teatralna w sztuce I Giacobini, Federico Zardiego.

Marcel Achard, fr: [marsɛl aʃaʀ] właśc. Marcel-Augustin Ferréol [marsɛl ogüstɛ̃ fɛʀeol] (ur. 5 lipca 1899 w Sainte-Foy-lès-Lyon, zm. 4 września 1974 w Paryżu), francuski dramatopisarz i scenarzysta.
Piccolo Teatro - pierwszy stały teatr włoski, dotowany z funduszów publicznych, założony 1947 r. w Mediolanie przez Paolo Grassiiego, reżysera i krytyka teatralnego, który kierował nim do 1972 r. i Giorgio Strehlera, reżysera, który przejął kierownictwo i uważany jest powszechnie za twórcę tego teatru. Sukces zapoczątkowało wystawienie Sługi dwóch panów C. Goldoniego w 1947. W repertuarze pośród około 200 realizacji scenicznych Strehlera znalazły się głównie inscenizacje dzieł autorów klasycznych oraz dramaturgii współczesnej m.in.: Carlo Goldoniego, Antoni Czechowa, William Szekspira, Maksyma Gorkiego Augusta Strindberga, Jeana Geneta, Bertolt Brechta, F. Dürrenmatta, F.G. Lorci, J. Genêta, L. Pirandello. Od lat 50. współpracuje z teatrem od znakomity scenograf L. Damiani. W zespole teatru występowali i występują wybitni aktorzy: T. Carraro, V. Cortese, V. Fortunato, M. Moretti.

W owym czasie muzyka rozrywkowa przeżywała swój boom we Włoszech; powstawała włoska piosenka autorska. W 1960 roku Ornella Vanoni spotkala Gino Paolego. Zaowocowało to ich bliższą znajomością a także współpracą artystyczną. Ornella Vanoni włączyła do swojego repertuaru kilka piosenek Paolego, w tym znany Senza fine. W ciągu najbliższych artystka będzie dzielić życie zawodowe między teatr a estradę.

Stephen Victor Gadd (ur. 9 kwietnia 1945 w Rochester w stanie Nowy Jork) – amerykański muzyk sesyjny–perkusista i kompozytor. Gadd współpracował z takimi wykonawcami jak Paul McCartney, Paul Simon, Steely Dan, Al Jarreau, Joe Cocker, Stuff, Bob James, Chick Corea, Eric Clapton, James Taylor, Jim Croce, Eddie Gomez, Manhattan Transfer, Michał Urbaniak, Steps Ahead, Al Di Meola, Manhattan Jazz Quintet oraz Richard Tee. Od 2005 wykładowca w Berklee College of Music w Bostonie.
Giorgio Strehler - (ur.1921-zm.1997) - uczeń Jouveta i Brechta, wybitny reżyser i aktor. W 1947 r. wraz z Paolo Grassim założył - legendarny teatr- Piccolo Teatro di Milano, którego był wieloletnim dyrektorem artystycznym i reżyserem najważniejszych spektakli. Twórca przedstawień zaliczanych dziś do najwybitniejszych i najpiękniejszych realizacji scenicznych w historii teatru m.in. Sługi dwóch panów Goldoniego, Wiśniowego Sadu Czechowa, Burzy i Króla Leara Shakespeara.

W 1961 Ornella Vanoni zdobyła nagrodę S. Genesio jako najlepsza aktorka w sztuce L'idiota Marcela Acharda. W tym samym roku wyszła za mąż za impresario teatralnego Lucio Ardenziego; rok później urodził im się syn Cristiano.

W 1963 zdobyła po raz kolejny nagrodę S. Genesio za udział w sztuce La fidanzata del bersagliere Edoardo Antona.

w 1964 wygrała Festiwal Piosenki Neapolitańskiej piosenka Tu si 'na cosa grande razem z Domenico Modugno.

George Benson (ur. 22 marca 1943 w Pittsburghu) – amerykański gitarzysta, piosenkarz i kompozytor jazzowy. Powszechnie znany jednak ze swojej twórczości w dziedzinie R&B oraz muzyce popularnej. 10-krotny laureat nagrody Grammy, a także m.in. wyróżnienia NEA Jazz Master 2009 za całokształt twórczości, przyznane przez National Endowment for the Arts. Jest ono uważane za najwyższe odznaczenie jazzowe na naszym globie. Jego płyta Breezin z 1976 była pierwszą w historii jazzu, która uzyskała status platynowej.
New Trolls – właśc. I New Trolls – włoska grupa rocka progresywnego lat 70. Jej najbardziej znaczącym albumem w ramach tego gatunku jest Concerto grosso per i New Trolls. Pod koniec lat lat 70. zespół zwrócił się ku lżejszej odmianie rocka, mianowicie pop-rockowi, zachowując jednocześnie pewne elementy progresywnego rocka, jak wirtuozeria techniczna i śpiew polifoniczny (por. "Bohemian Rhapsody" zespołu Queen).

W 1968 zajęła drugie miejsce na Festiwalu Piosenki Włoskiej w Sanremo piosenką Casa Bianca Don Backy’ego. Inne znane piosenki Ornelli Vanoni z tego okresu to: La musica è finita, Una ragione di più, Domani è un altro giorno, Tristezza, Mi sono innamorata di te, L'appuntamento, Dettagli.

W 1973 Ornella Vanoni założyła własną wytwórnię fonograficzną, la Vanilla i przeniosła się do Rzymu. Rozpoczęła owocną, długoletnią współpracę z autorem tekstów Sergio Bardottim.

Poezja śpiewana (także piosenka literacka) – pojemny i nieprecyzyjnie określony gatunek muzyczny, w którym utwory składają się z wiersza, zwykle o charakterze ballady, oraz skomponowanej specjalnie do utworu muzyki. Najczęściej są to kompozycje o głębokiej treści, wyszukanej, często delikatnej melodii oraz skromnej aranżacji (zwykle na gitarę lub fortepian).
Vinicius de Moraes (Marcus Vinicius da Cruz de Mello Moraes), (ur. 19 października 1913 w Rio de Janeiro, zm. 9 lipca 1980 w Rio de Janeiro) – brazylijski dyplomata, poeta, prozaik, dramaturg, krytyk filmowy, muzyk, kompozytor, wokalista oraz jeden z twórców stylu bossa nova. Autor sztuki Orfeu da Conceição, której wersja filmowa Czarny Orfeusz (Orfeu Negro), zdobyła w 1959 r. Oscara i Złotą Palmę w Cannes 1959.

W 1976 Ornella Vanoni zainteresowała się muzyką brazylijską a zwłaszcza bossa novą. Rezultatem jej nowych poszukiwań był album La voglia, la pazzia, l'incoscienza e l'allegria, nagrany wspólnie z czołowymi muzykami brazylijskimi, Viníciusem de Moraes i Toquinho.

W 1977 artystka dokonała kolejnego zwrotu nawiązując współpracę z rockowym zespołem New Trolls i odbywając z nim tournée, udokumentowane albumem Io dentro, io fuori.

Bossa nova (port. "nowa fala") jest stylem muzyki brazylijskiej spopularyzowanym przez Antônio Carlosa Jobima, Viniciusa de Moraesa i João Gilberto. Ten rodzaj muzyki po raz pierwszy został usłyszany w formie nagrania Chega de Saudade w 1958 – piosenki napisanej przez Antônio Carlosa Jobima, która została wydana jako singel. Jakiś czas później (1959) pod tym samym tytułem został wydany album Gilberto.
Gerry Mulligan, właściwie Gerald Joseph Mulligan (ur. 6 kwietnia 1927, zm. 20 stycznia 1996) – amerykański muzyk jazzowy i instrumentalista, saksofonista barytonowy, pianista, kompozytor i aranżer. Rozpoczął karierę muzyczną w zespole Milesa Davisa w 1948 roku. W latach 50. XX wieku prowadził własne formacje jazzowe. Uznawany jest za reformatora cool jazzu - m.in. rozwinął znaczenie fraz riffowych.

W latach 1978 – 1983 artystka mieszkała w rodzinnym Mediolanie. Wydane w tym okresie albumy Ricetta di donna, Duemilatrecentouno parole i Uomini utwierdziły jej pozycję na rynku fonograficznym. Ornella Vanoni nawiązała współpracę z innymi artystami (Loredana Bertè, Caterina Caselli, Gerry Mulligan, Lucio Dalla, odnowiła również starą znajomość z Gino Paolim, z którym w 1984 odbyła wspólne tournée udokumentowane albumem Insieme. Znalazła też czas na teatr – w 1985 wystąpiła w sztuce Commedia d'amore Bernarda Slade’a.

Festiwal Piosenki Włoskiej (wł. Festival della canzone italiana) jest jednym z najstarszych w Europie krajowym festiwalem piosenki odbywającym się corocznie od 1951 w mieście Sanremo.
Jazz – gatunek muzyczny, który powstał w początkach XX wieku na południu Stanów Zjednoczonych w Nowym Orleanie jako połączenie muzyki zachodnioafrykańskiej i europejsko-amerykańskiej. Stanowi połączenie muzyki ludowej, artystycznej i rozrywkowej.

W 1986 Ornella Vanoni i Sergio Bardotti podjęli się ambitnego zadania, postanawiając rozpropagować szerzej piosenkę włoską, przezywającą wtedy przeżywała głęboki kryzys: wywiesili narodową flagę na Manhattanie, pod którą Ornella Vanoni śpiewała włoskie przeboje przy akompaniamencie sław światowego jazzu.

Wydala następnie album Ornella e... nagrany z takimi muzykami jak: George Benson, Herbie Hancock, Steve Gadd, Gil Evans, Michael Brecker i Ron Carter.

Język polski (polszczyzna) należy wraz z językiem czeskim, słowackim, pomorskim (kaszubskim), dolnołużyckim, górnołużyckim oraz wymarłym połabskim do grupy języków zachodniosłowiańskich, stanowiących część rodziny języków indoeuropejskich.
Mediolan (wł. Milano, łac. Mediolanum, lomb. Milan) – miasto i gmina w północnych Włoszech, stolica prowincji Mediolan i regionu Lombardia. Położone na północno-zachodnim skraju Niziny Padańskiej pomiędzy rzekami Ticino, Adda, Po i Alpami. Mediolan położony jest na wysokości 122 m n.p.m. Drugie co do wielkości po Rzymie miasto Włoch. Według danych na koniec 2005 roku gminę zamieszkuje 1 308 735 osób, 7191 os./km². Zajmuje powierzchnię 182 km².

W latach 90. nawiązała współpracę z kompozytorem i producentem Mario Lavezzim, który przyczynił się do wypracowania jej nowego stylu.

Do najpopularniejszych albumów tej dekady oraz lat 2000. należą: Stella nascente (1992), Sheherazade (1995), Argilla (1997, owoc współpracy z producentem i aranżerem Beppe Quiricim i jazzmenem Paolo Fresu), La tua bocca da baciare (2001) a także kolejny album nagrany ze starym przyjacielem, Gino Paolim, Ti ricordi? No, non mi ricordo (2005)

Domenico Modugno (ur. 9 stycznia w 1928, Polignano a Mare, zm. 6 sierpnia 1994 Lampedusa) - włoski piosenkarz, kompozytor i aktor, a także członek włoskiego parlamentu.
Gil Evans, właściwie Ian Ernest Gilmore Green (ur. 13 maja 1912 w Toronto w Kanadzie, zm. 20 marca 1988 w Cuernavaca w Meksyku) – amerykański muzyk jazzowy, ważny innowator w muzyce big bandowej, aranżer, kompozytor i pianista.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)