Ornitochoria - Polski Serwis Naukowy

Bez koralowy ma widoczne z daleka owoce

Kwiczoł zjada wiele owoców rozsiewając ich nasiona

Pożywne owoce głogu utrzymują się całą zimę na roślinie

Ornitochoria (ptakosiewność) – rozsiewanie diaspor (czyli zarodników, nasion, owoców, rozmnóżek) przez ptaki. Ornitochoria jest jednym z rodzajów zoochorii, czyli zwierzęcosiewności. Najczęściej odbywa się poprzez wydalanie niestrawionych nasion wraz z odchodami ptaka (np. nasion jemioły, jarzębiny) lub poprzez pozostawianie zakopanych nasion, które tworzyły spiżarnię ptaka, np. sójki). (jest to tzw. synzoochoria).

Kruszyna (Frangula Mill.) – rodzaj krzewu należący do rodziny szakłakowatych (Rhamnaceae). W Polsce, pospolicie na całym niżu i w niższych położeniach górskich, występuje jeden gatunek: kruszyna pospolita. Gatunkiem typowym jest Frangula alnus L..

Allochoria, alochoria (obcosiewność) – u roślin nasiennych rozsiewanie nasion przy pomocy czynników zewnętrznych. Rośliny wykształcają często specjalne struktury umożliwiające im obcosiewność. Rozróżniamy kilka typów allochorii:

Ornitochoria jest skutecznym sposobem rozprzestrzeniania się roślin, czasami nawet na duże odległości, gdy ptak pożywiający się owocami odbywa dłuższe przeloty. Oczywiście, aby roślina mogła liczyć na taki transport swoich nasion, musi ptakom coś atrakcyjnego oferować, dlatego też ze znacznym nieraz nakładem energii produkuje mniej lub bardziej pożywne owoce. Najbardziej atrakcyjne są owoce zawierające dużo cukru, np. czereśnie, maliny. Te zjadane są zwykle zaraz po dojrzeniu, szybko też ulegają zepsuciu. Inne rośliny produkują owoce mniej atrakcyjne, nie zawierające tyle cukru, ale za to niepsujące się i utrzymujące się na roślinie nieraz przez całą zimę. Do roślin tych należy np. głóg, jarzębina, śliwa tarnina. Owoce te są stopniowo rozsiewane przez całą zimę, zapewniając ptakom długotrwałą stołówkę. Niektóre owoce, np. kaliny czy ligustru są tak mało atrakcyjne dla ptaków, że zjadają je tylko w surowe zimy, przy braku innego rodzaju pożywienia. Ta odmiana zoochorii, podczas której nasiona przechodzą niestrawione przez układ pokarmowy nosi nazwę endozoochorii.

Róża (Rosa L.) – rodzaj krzewów należących do rodziny różowatych (Rosaceae). Znanych jest 150-200 gatunków występujących na półkuli północnej, czasem podaje się nawet dwukrotnie większą liczbę, co wynika z różnego traktowania taksonów. Większość ozdobnych odmian róży rozmnaża się przez okulizację na podkładkach z dzikich róż.

Sójka zwyczajna, sójka (Garrulus glandarius) – średni ptak z rodziny krukowatych, zamieszkujący niemal całą Eurazję i północno-zachodnią Afrykę. Gatunek częściowo osiadły; populacje z północy i wschodu podejmują czasami dalsze wędrówki na południowy zachód; mogą wtedy tworzyć wielkie stada, liczące kilkaset do tysiąca osobników. W Polsce rozpowszechniony, średnio liczny ptak lęgowy.

Wśród naszych krajowych gatunków ptaków największymi zjadaczami nasion i owoców są drozdowate, przylatująca do nas na zimę jemiołuszka oraz krzyżodziób świerkowy rozsiewający głównie nasiona drzew iglastych. Jednak nasiona i owoce zjada w różnym stopniu większość zimujących u nas gatunków ptaków, wszystkie one więc biorą udział w ornitochorii.

Diaspora, propagula – dowolna część rośliny lub grzyba, która przeniesiona na odległość może dać początek nowemu organizmowi. Diaspory dzielą się na generatywne i wegetatywne.

Kalina (Viburnum L.) – rodzaj roślin zaliczany w systemach APG do rodziny piżmaczkowatych (Adoxaceae), wcześniej wyodrębniany był w monotypową rodzinę kalinowatych (Viburnaceae) lub włączany był do przewiertniowatych (Caprifoliaceae). W obrębie rodzaju wyróżnia się 175 gatunków, z czego Polsce dziko rosną 2 gatunki, ponadto liczne gatunki są uprawiane jako rośliny ozdobne lub znajdują się w kolekcjach ogrodów botanicznych. Większość gatunków rośnie w strefie klimatu umiarkowanego na półkuli północnej, poza tym rosną w górach w strefie międzyzwrotnikowej. Gatunkiem typowym jest Viburnum lantana L.

Aby zwabić ptaki, rośliny wytwarzają owoce zazwyczaj w najlepiej spostrzeganych przez ptaki kolorach. Ptaki są wzrokowcami, najlepiej rozpoznają czerwień, dlatego też najwięcej jest owoców czerwonych, takiego koloru ma owoce m.in. wawrzynek wilczełyko, róża, kalina, berberys, bez koralowy. Na drugim miejscu znajduje się kolor czarny (dziki bez czarny, kruszyna). Najrzadsze są owoce białe i zielone, zwykle też nie są one zjadane przez ptaki.

Ptaki (Aves) – gromada stałocieplnych zwierząt z podtypu kręgowców. Jest najbardziej zróżnicowaną spośród gromad kręgowców lądowych – istnieje około 10 000 gatunków ptaków, które zamieszkują ekosystemy na całym świecie. Ich wielkość waha się od 5 cm u koliberka hawańskiego do 2,7 m u strusia.

Autochoria (samosiewność) – proces samoczynnego rozsiewania diaspor przez roślinę, przy wykorzystaniu własnych sił i mechanizmów rośliny macierzystej. Oddalenie się diaspor od rośliny macierzystej jest stosunkowo niewielkie, autochoria ma więc znaczenie głównie jako czynnik zwiększający zagęszczenie populacji w danym biotopie. Czasem diaspspora, przenoszona niedaleko od rośliny macierzystej, trafia na inny czynnik transportujący ją dalej – jest to kombinowany sposób rozsiewania.

Czasami ptaki są tylko biernymi roznosicielami diaspor. Ma to miejsce, gdy diaspory przyczepiają się im np. do piór. Ten rodzaj zoochorii nazywamy ektozoochorią.

Zobacz też

allochoria, anemochoria, autochoria, chiropterochoria, hydrochoria, myrmekochoria.