Ornitologia - Polski Serwis Naukowy

Ornitologia – dział zoologii zajmujący się ptakami (Aves).

Domeną zainteresowania ornitologów jest przede wszystkim biologia ptaków, ale także ich zwyczaje, trasy przelotów, gniazdowanie, życie społeczne, obserwacja w terenie itp. Obserwowanie ich bytu umożliwia m.in. obrączkowanie ptaków. Ornitologia to także zbiór wiadomości i informacji na tematy związane z ptakami, ich lęgowiskami oraz upierzeniem itp.

Nauki przyrodnicze (w terminologii angielskiej zwane natural sciences) to mało precyzyjne określenie dziedzin nauki, które zajmują się badaniem różnych aspektów świata materialnego, ożywionego i nieożywionego, zazwyczaj z zastosowaniem aparatu matematycznego, jak również właściwej sobie metodologii.

Zoologia (od gr. zoon = zwierzę, i logos = słowo, myśl, rozumowanie) – nauka o zwierzętach, czyli wszystkich żywych organizmach zdolnych do przemieszczania i odżywiania się (z wyjątkiem mikroorganizmów), a także ich zachowaniach i budowie.

Historia ornitologii

Ornitologia należy do najstarszych gałęzi zoologii i już w starożytności Arystoteles i Pliniusz opisywali ptaki. Okres średniowiecza nie był korzystny dla rozwoju nauk ścisłych, w tym i przyrodniczych, i z tego okresu dziejów pozostały mniej lub bardziej udane przeróbki dzieł Arystotelesa i Pliniusza. Dopiero okres odrodzenia przyniósł rozwój nauk przyrodniczych, w tym także ornitologii, uwalniając je stopniowo od starożytnych legend, średniowiecznych przesądów i błędnych obserwacji.

Gaius Plinius Secundus zwany Starszym (Maior) (ur. 23r n.e. w Comum Novum, dzisiaj Como we Włoszech, zm. 25 sierpnia 79 n.e. w Estabii, dzisiaj Castellammare di Stabia) – historyk i pisarz rzymski.

Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.

Polscy ornitolodzy

Do najważniejszych polskich przyrodników, opisujących również ptaki, w porządku chronologicznym należą:

Stanisław Bonifacy Jundziłł

Konstanty Tyzenhauz

Aleksander Zawadzki

Antoni Waga

Antoni Wodzicki

Władysław Taczanowski

Benedykt Nałęcz-Dybowski

Włodzimierz Dzieduszycki

Tadeusz Chrostowski

Władysław Mierzeyewski

Janusz Domaniewski

Andrzej Dunajewski

Kazimierz Szarki

Jan Marchlewski

Kazimierz Wodzicki

Bronisław Ferens

Jan Szczepski

Władysław Rydzewski

Jan Haber

Jan Sokołowski

Jan Gotzman

Bogdan Jabłoński

Włodzimierz Puchalski – fotografik, przyrodnik

Jan Jerzy Karpiński

Ludwik Tomiałojć

Tadeusz Stawarczyk

Zenon Lewartowski

Andrzej Kruszewicz

Ciekawostki

Pierwszym ornitologiem obrączkującym ptaki był duński nauczyciel, ornitolog amator Hans Christian Cornelius Mortensen (1856-1921). Od 1899 używał ponumerowanych aluminiowych obrączek do oznaczenia m. in. 165 szpaków, które złapał w skrzynkach lęgowych.

Pierwszy projekt obrączkowania zrealizowano w Niemczech w 1903 r. pod kierownictwem Johannesa Thienemanna (1863 – 1938) w Obserwatorium ptaków Rossitten w Prusach Wschodnich na wybrzeżu Morza Bałtyckiego. Następne tego typu akcje odbyły się na Węgrzech w 1908, w Wielkiej Brytanii w 1909, w Jugosławii w 1910 i w krajach skandynawskich pomiędzy 1911, a 1914.

Jako pierwszy użył sieci do łapania ptaków jeden z amerykańskich żołnierzy, stacjonujących w Japonii podczas II wojny światowej (będący także ornitologiem). Zaobserwował on, że rybacy japońscy, jeśli nie wyszły im połowy, rozwieszali swe sieci wysoko na palach. Do sieci wpadało wtedy przynajmniej kilka przelatujących ptaków.

Podczas kręcenia filmu "Pan Tadeusz" kamerzysta ujął lecącego bociana z założoną na nodze obrączką. Akcja "Pana Tadeusza" rozgrywała się w XIX wieku - tymczasem obrączkowanie ptaków rozpoczęło się z początkiem XX w.

Zobacz też

Przypisy

Preuss, Niels Otto. „Ardea”. 1. 89, s. 1-6, 1989 (ang.).
Spencer, R. 1985. Marking. (w): Campbell. B. & Lack, E. 1985. A dictionary of birds. British Ornithologists' Union. Londyn, s. 338-341.