Ortel Królewski Pierwszy - Polski Serwis Naukowy

Ortel Królewski Pierwszy – wieś w Polsce położona w województwie lubelskim, w powiecie bialskim, w gminie Piszczac, na obszarze Zaklęsłości Łomaskiej nad Zielawą (prawy dopływ Krzny).

W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa bialskopodlaskiego.

Stara wieś królewska. Dawna nazwa - Wortel.

Podział administracyjny Polski 1975-1998 – podział administracyjny obowiązujący od 1 czerwca 1975 do 31 grudnia 1998 (od reformy w 1975 do reformy w 1999). Został wprowadzony ustawą z dnia 28 maja 1975 r. o dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa oraz o zmianie ustawy o radach narodowych. Utworzono 49 województw, zlikwidowano pośredni szczebel administracyjny, czyli powiaty. Województwo warszawskie miało status województwa stołecznego, a województwa łódzkie i krakowskie były tzw. województwami miejskimi. Początkowo Wrocław stanowił jednostkę podziału administracyjnego stopnia wojewódzkiego w obrębie woj. wrocławskiego.

Gmina Piszczac (dawn. gmina Połoski) – gmina wiejska w województwie lubelskim, w powiecie bialskim. W latach 1975-1998 gmina położona była w województwie bialskopodlaskim.

Od końca XVII w., kiedy to osadzono w tej wsi kilka rodzin tatarskich (m.in. ród Bielaków) nadając im ziemię jako rekompensatę za zaległy żołd, zaścianek tatarski. W XIX w. miejsce prześladowań unitów przez prawosławnych.

W pobliżu wsi pozostałości jednego z największych grodzisk średniowiecznych na Podlasiu z XI-XIV w.

Zabytki

Drewniany kościół parafialny z 1706 roku, dawna cerkiew unicka. Świątynia zbudowana została staraniem ks. Teodora Bieleckiego w 1706 r. w miejscu cerkwi z 1660 r. jako cerkiew unicka pw. św. Dawida i Romana. Nad drzwiami świątyni do dziś zachował się napis "Za staraniem prezbitera tej cerkwi Teodora Bieleckiego przez cieślę Nazara". Nie zachowała się dokładna data erekcji parafii unickiej. Dokumenty podają, że parafia i świątynia istniały już w 1660 r. Wykaz alfabetyczny świątyń i kaplic unickich w Królestwie Polskim zachowany w rękopisie w bibliotece w Siedlcach podaje następujący opis świątyni w Ortelu: "Kościół orientowany na wschód, drewniany, konstrukcji zrębowej, z bali modrzewiowych i związanych "na jaskółczy ogon", oszalowany, dach czterospadowy z szerokimi okapami, z wysoką sygnaturką na środku, kryty gontem. Nawa na planie kwadratu otwarta na prezbiterium szerokim łukiem. Nad kruchtą wieża, w dolnej części z szerokim daszkiem okapowym wspartym na słupach, w górnej części ażurowa, zdobiona grzebieniami zwieńczona czterospadowym daszkiem, nad którym góruje cebulasta kopuła."

Wnętrze zdobią barokowe ołtarze i drewniany krucyfiks z XVIII/XIX w. Zabytkowa świątynia służy do dzisiaj jako kościół parafialny pw. M. B. Różańcowej. Od roku 1994 jest odnawiana - dach otrzymał gont, odnowiono też wnętrze.

Województwo bialskopodlaskie - jedno z 49 województw istniejących w latach 1975-1998. Położone było we wschodniej Polsce. Sąsiadowało z województwami: białostockim, siedleckim, lubelskim, chełmskim oraz do 1991 roku ze Związkiem Radzieckim, a od 1991 r. z niepodległą Białorusią i Ukrainą. W nowym podziale administracyjnym, od 1999 r. ziemie dawnego województwa znalazły się w województwie mazowieckim (powiat łosicki) oraz w lubelskim.

Kościół unicki (Unici) – chrześcijańska wspólnota wyznaniowa, która przyłączyła się do Kościoła katolickiego na podstawie wzajemnej umowy wyznań i zachowując własny ryt liturgiczny, przyjmuje jednocześnie prymat papieża. Obok uznania prymatu papieża warunkiem koniecznym zawarcia unii jest istnienie sukcesji apostolskiej we wspólnocie aspirującej do katolicyzmu oraz apostolskiego symbolu wiary. Kościoły unickie zachowują częściową lub pełną (sui iuris) autonomię co do własnej organizacji – zależnie od ustaleń umowy.

Cmentarz przy kościele, dawniej unicki, obecnie katolicki, został założony w XVIII w. Rozplanowany na rzucie prostokąta z aleją główną od kościoła i podziałem na trzy nierówne kwadraty. Teren ogrodzony murem z jedną bramą wejściową, obok kościoła dąb pomnikowy.

Zapoznaj się również z: Ortel Książęcy Drugi, Ortel Książęcy Pierwszy