Orunia-Św. Wojciech-Lipce - Polski Serwis Naukowy

Orunia-Św. Wojciech-Lipce – osiedle Gdańska położone na południe od centrum, graniczące z gminą Pruszcz Gdański. Graniczy od zachodu z dzielnicą Chełm i od wschodu z Olszynką, od północy ze Śródmieściem. Najczęściej, w języku potocznym, w określeniu nazwy tej dzielnicy używany jest sam człon Orunia.

Arthur Schopenhauer (ur. 22 lutego 1788 w Gdańsku, zm. 21 września 1860 we Frankfurcie nad Menem) – filozof niemiecki, przedstawiciel pesymizmu w filozofii.

Park Oruński – zabytkowy, trzeci co do wielkości park miejski w Gdańsku, największy z historycznych parków. Znajduje się na osiedlu Orunia, przy ulicy Nowiny, nad Potokiem Oruńskim. Stanowi część objętego ochroną zespołu krajobrazowo-przyrodniczego „Dolina Potoku Oruńskiego”.

Przedmieście Gdańska, osiedla mieszkaniowe, magazyny, magistrala kolejowa.

Historia

Jako wieś, Orunia była wzmiankowana już ok. XII wieku. Za panowania krzyżackiego, przez terytorium osiedli Św. Wojciech, Lipce i Orunię został przekopany Kanał Raduni, który miał dostarczać wodę Gdańskowi. Wzdłuż kanału powstawały młyny i śluzy dzięki którym Orunia zaczęła się wzbogacać.

Józef Rufin Wybicki herbu Rogala (ur. 29 września 1747 w Będominie koło Kościerzyny na Kaszubach, zm. 10 marca 1822 w Manieczkach koło Śremu) – polski pisarz i polityk, adwokat, autor słów do Mazurka Dąbrowskiego, senator-wojewoda Księstwa Warszawskiego od 1807 roku, senator-wojewoda Królestwa Polskiego od 1815 roku, prezes Sądu Najwyższego Królestwa Polskiego w latach 1817-1820, odznaczony Orderem Orła Białego (1807), Orderem Świętego Stanisława (1793), Legią Honorową (1807).

Stanisław Bogusław Leszczyński herbu Wieniawa (ur. 20 października 1677 we Lwowie, zm. 23 lutego 1766 w Lunéville w Lotaryngii) – król Polski w latach 1705-1709 i 1733-1736, książę Lotaryngii i Baru w latach 1738-1766.

W XVII wieku na terenie dzisiejszego parku, miał swoją letnią rezydencje Jan III Sobieski. Przez dzielnicę przejeżdżał także Piotr I Wielki wracając z Gdańska do Moskwy.

XVIII wiek przyniósł dzielnicy zniszczenie podczas oblężenia Gdańska przez wojska rosyjskie. W dzielnicy tej również schronił się Stanisław Leszczyński.

Dzielnica została doszczętnie zniszczona podczas wojen napoleońskich, a potem ludność została zdziesiątkowana przez epidemię cholery. Osada jednak podniosła się ze zniszczeń i ponownie nabrała świetności: Park Oruński o powierzchni 25 ha. (aktualnie 11) był najpiękniejszym ogrodem w Gdańsku (razem z Oliwskim) i był wzmiankowany w Encyklopediach. W kolegium Jezuickim na Starych Szkotach (część Dzielnicy) studiował Józef Wybicki.

Pruszcz Gdański (kasz. Pruszcz, Pruszcz Gduńsczi, niem. Praust) – miasto i gmina w województwie pomorskim, w powiecie gdańskim, nad rzeką Radunią, należące do aglomeracji gdańskiej, przylega od południa do Gdańska.

Park – teren rekreacyjny, przeważnie z dużą ilością flory, w tym często zadrzewiony. W miastach ma charakter dużego, swobodnie ukształtowanego ogrodu z alejami spacerowymi.

Na Orunii, w nieistniejącym dziś dworku, mieszkali Schopenhauerowie do 1793 roku. tu także urodził się Artur Schopenhauer

9 lipca 2001 roku po gwałtownych opadach deszczu (127,7 mm w ciągu 8 godzin; norma miesięczna dla lipca wynosiła 68 mm/m²) w obliczu przekroczenia przepustowości Kanału Raduni (wystąpił przepływ 125 m²/s przy przepustowości 25 m²/s), na wysokości ulic Serbskiej, Gościnnej, Niegowskiej oraz w rejonie posesji przy Trakcie Świetego Wojciecha nr 417 i 450 nastąpiło przelanie wałów, co spowodowało powódź w dzielnicach Orunia, Lipce i Św. Wojciech oraz liczne zniszczenia tej części Gdańska. W tym samym czasie pod wodą znalazła się także dzielnica Wrzeszcz (wylała Strzyża) i część Śródmieścia.

Lipce (dawniej: Lipicz, kaszb. Lëpicz, niem. Guteherberge) - osiedle w Gdańsku, w dzielnicy Orunia-Św. Wojciech-Lipce położone nad Radunią i Kanałem Raduni.

Jan III Sobieski herbu Janina (ur. 17 sierpnia 1629 w Olesku, zm. 17 czerwca 1696 w Wilanowie) – król Polski i wielki książę litewski od 1674, hetman wielki koronny od 1668, hetman polny koronny od 1666, marszałek wielki koronny od 1665, chorąży wielki koronny od 1656.

Ważniejsze zabytki

Park Oruński XVII w., Dworek w Parku XIX w., Kuźnia z początku XIX w. Kościół Neogotycki 1823, Kościół Jezuicki św. Ignacego (XVIII w.), Dzwonnica drewniana przy kościele Jezuickim 1777.

Staw w Parku Oruńskim

Staw w Parku Oruńskim, stan na 2006 rok

Oruńska kuźnia z XIX wieku

Wał przeciwpowodziowy – sztuczne usypisko w kształcie pryzmy o trapezowym przekroju poprzecznym. Wznoszone wzdłuż rzeki w pewnym oddaleniu od jej koryta, które otaczając tereny zalewowe wzdłuż rzeki (międzywale) tworzy większe koryto (a w praktyce czasami także pewien rezerwuar) dla przewidywanych wód powodziowych, przeciwdziałając jednocześnie rozlaniu się tych wód na chronione w ten sposób tereny sąsiednie (zobacz: polder). Zazwyczaj ma znaczną długość, odpowiednio do ukształtowania doliny i chronionych przed zalaniem terenów zagospodarowanych.

Cholera (Cholerae) – ostra i zaraźliwa choroba zakaźna przewodu pokarmowego, której przyczyną jest spożycie pokarmu lub wody skażonej Gram-ujemną bakterią - szczepami przecinkowca cholery (Vibrio cholerae) produkującego enterotoksynę.