Orzesznik - Polski Serwis Naukowy

Orzesznik (Carya Nutt.), zwany także przeorzechem lub hikorą – rodzaj roślin z rodziny orzechowatych (Juglandaceae), obejmujący od 17 do 25 gatunków (w zależności od ujęcia systematycznego). Występuje naturalnie we wschodniej części Ameryki Północnej (z wyjątkiem kilku gatunków z południowo-wschodniej Azji).

Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski – całościowa, krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Opracowana została przez Instytut Botaniki im. prof. W. Szafera PAN w Krakowie. Składa się z dwóch wydań.

Bukowce (Fagales Engl.) – grupa roślin okrytonasiennych stanowiąca klad wyróżniany w randze rzędu w różnych systemach klasyfikacyjnych. rząd roślin drzewiastych i krzewiastych, prawie wyłącznie wiatropylnych i jednopiennych. Do tego rzędu należą najważniejsze drzewa liściaste strefy umiarkowanej.

Morfologia

Pokrój Drzewa osiągające 30–40 m wysokości, orzesznik jadalny osiąga do 60 m, a orzesznik blady rośnie często krzaczasto. Mają smukłe konary. Liście Liście są duże, nieparzystopierzaste. Są złożone 3-15 listków. Kwiaty Zebrane w kotki. Owoce Pestkowce. Owoce niektórych gatunków są jadalne.

Biologia

Drewno: Twarde i elastyczne, trudno łupliwe i trwałe, a przez to cenione w przemyśle meblowym i lotniczym. Z hikory produkuje się również pałki perkusyjne i trzonki do młotków.

Owoc (łac. fructus) - w znaczeniu botanicznym występujący u okrytozalążkowych organ powstający z zalążni słupka i ewentualnie dna kwiatowego zawierający w swym wnętrzu nasiona, osłaniający je i ułatwiający rozsiewanie.

Liść (łac. folium) – organ roślinny, element budowy części osiowej (pędowej) roślin telomowych. Wyrastające z węzłów końcowe elementy rozgałęzień pędu, wyodrębniające się ze względu na funkcję i budowę od łodygi (nie mają np. zdolności do nieprzerwanego wzrostu). Pełnią głównie funkcje odżywcze i z tego powodu mają zwykle dużą powierzchnię umożliwiającą ekspozycję na odpowiednią ilość promieniowania słonecznego. Poza tym liście biorą udział w transpiracji i gutacji oraz wymianie gazowej. Nierzadko liście pełnią także funkcje spichrzowe, czepne, ochronne, obronne i pułapkowe, w takich przypadkach ulegając daleko idącym przystosowaniom w zakresie funkcji i budowy.

Systematyka

Pozycja systematyczna wg Angiosperm Phylogeny Website (2001...)

Rodzaj z rodziny orzechowate z rzędu bukowców, należącego do kladu różowych w obrębie okrytonasiennych. Pozycja w systemie Reveala (1993-1999)

Gromada okrytonasienne Cronquist, podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Bastsch, podklasa oczarowe Takht., nadrząd Juglandanae Takht. ex Reveal, rząd orzechowce Dumort., rodzina orzechowate A. Rich. ex Kunth, rodzaj orzesznik (Carya Nutt).

Kotka, bazia (łac. amentum, ang. catkin) – odmiana kłosa lub grona, typ kwiatostanu, w którym pojedyncze kwiaty osadzone są na osi pędu bez szypułek lub z krótkimi szypułkami. Od kłosa i grona różni się tym, że po spełnieniu swojej roli odpada w całości. Kotki mają przeważnie wiotką, zwieszająca się oś główną.

Drewno – surowiec drzewny otrzymywany ze ściętych drzew i formowany przez obróbkę w różnego rodzaju sortymenty. Zajmuje przestrzeń pomiędzy rdzeniem, a warstwą łyka i kory. Pod względem technicznym drewno jest naturalnym materiałem kompozytowym o osnowie polimerowej wzmacniany ciągłymi włóknami polimerowymi, którymi są podłużne komórki zorientowane jednoosiowo.

Gatunki obecne we florze Polski

orzesznik gorzki (Carya cordiformis (Wangenh.) K. Koch, syn. C. amara (F. Michx.) Nutt. – antropofit udomowiony

orzesznik pięciolistkowy (Carya ovata (Mill.) K. Koch) – antropofit udomowiony

orzesznik siedmiolistkowy (Carya laciniosa (F. Michx.) Loudon) – gatunek uprawiany

Podział ze względu na występowanie Ameryka Północna

Carya sect. Carya – typowe orzeszniki

orzesznik czarny, hikora czarna (Carya texana)

orzesznik drobnoowockowy, orzesznik czerwony, hikora czerwona (Carya ovalis)

orzesznik blady, orzesznik piaskowy, hikora piaskowa (Carya pallida)

orzesznik pięciolistkowy (Carya ovata)

orzesznik siedmiolistkowy (Carya laciniosa)

orzesznik nagi, orzesznik gładki (Carya glabra)

orzesznik muszkatołowy (Carya myristiciformis)

orzesznik owłosiony (Carya tomentosa)

Carya floridana

Carya sect. Apocarya – orzeszniki wytwarzające orzechy pekanowe (pekany)

orzesznik meksykański, hikora meksykańska (Carya palmeri)

orzesznik nawodny, hikora wodna (Carya aquatica)

orzesznik gorzki, orzesznik sercowaty (Carya cordiformis)

orzesznik jadalny, orzesznik pekanowy (Carya illinoinensis)

Azja

Carya sect. Sinocarya – orzeszniki azjatyckie

orzesznik chiński, hikora chińska (Carya cathayensis)

Carya dabieshanensis (syn. C. cathayensis)

Carya hunanensis

Przypisy

↑ Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-01-07].
↑ Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-01-23].
↑ Włodzimierz Seneta: Drzewa i krzewy liściaste C. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994. ISBN 83-01-11074-0.
↑ Johnson O., More D.: Drzewa. Warszawa: Multico, 2009, s. 174. ISBN 978-83-7073-643-9.
Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Carya (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-01-23].
Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.