Osława - Polski Serwis Naukowy

Osława (niem. Oslawa, cz. Oslava, ukr. Ослава) – rzeka w południowo-wschodniej Polsce, lewy dopływ Sanu w zlewisku Morza Bałtyckiego. Długość – 55 km, powierzchnia zlewni – 503 km².

Źródła Osławy znajdują się na południowo-zachodnich stokach Matragony w granicznym paśmie Bieszczadów. Osława początkowo płynie na zachód wzdłuż grzbietu granicznego, następnie na wysokości Przełęczy Łupkowskiej skręca na północ. W dolnym biegu, silnie meandrując, płynie na północny wschód i uchodzi do Sanu koło wsi Zasław. Dolina Osławy niemal na całej długości stanowi granicę między Beskidem Niskim w Karpatach Zachodnich a Bieszczadami Zachodnimi w Karpatach Wschodnich.

Smolnik (ukr. Смільник) – wieś w Polsce położona na prawym brzegu Osławy leży w wąskiej górskiej dolinie, województwie podkarpackim, w powiecie sanockim, w gminie Komańcza.

Przełęcz Łupkowska – przełęcz na wysokości 640 m n.p.m. oddzielająca Beskid Niski od Bieszczadów, a jednocześnie Karpaty Zachodnie od Wschodnich. Przełęcz leży na granicy Polski ze Słowacją. Pod przełęczą znajduje się tunel o długości 642 metrów.

Nazwę rzeki zapisano po raz pierwszy w 1400. Nazwa rzeki pochodzi prawdopodobnie od języków przedsłowiańskich, osła – "kamień".

Dolina Osławy stanowi szlak komunikacyjny. Biegną nią linia Bieszczadzkiej Kolejki Leśnej (z Balnicy do Rzepedzi), linia kolejowa z Przełęczy Łupkowskiej do Zagórza oraz drogi nr 897 i 892. Rzeka przepływa przez wsie Maniów, Wola Michowa, Smolnik, Mików, Duszatyn, Prełuki, Turzańsk, Rzepedź, Szczawne, Kulaszne, Wysoczany, Mokre, Morochów, Czaszyn, Tarnawa Dolna, Wielopole, Zagórz i Zasław (dawniej Zasławie).

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

Pielnica – potok górski, którego źródło znajduje się na wysokości 640 m n.p.m. w Beskidzie Niskim na pn. stokach góry Skibce (778 m), przepływa przez Pogórze Bukowskie, miejscowości Nadolany, Nowosielce, Nowotaniec, Wola Sękowa, Pielnia i Odrzechowa, powiat sanocki, potok uchodzi do Wisłoka z prawego brzegu poniżej wsi Besko.

Dopływy

Większe dopływy: Osławica, Kalniczka.

Turystyka

Osława w górnym biegu w pobliżu wsi Wola Michowa

Osława w Zagórzu

Rzeka Osława w Czaszynie

Zator na Osławie w Czaszynie

Zator lodowy w okolicach mostu - marzec 2012

Do 1946 dorzecze Osławy było zamieszkane w większości przez rusińskich Łemków Po dawnych mieszkańcach zachowały się w dolinie Osławy nieliczne już drewniane cerkwie wschodniołemkowskiej proweniecji m.in. w dawnej wsi Dolina, Morochowie, Szczawnem, Turzańsku, Rzepedźi, Komańczy, Wisłoku Wielkim, i Radoszycach oraz murowane z początku XX wieku, na planie krzyża z centralną kopułą, stylem wywodzącym się z Huculszczyzny, uznanym przez Ukraińców za narodowy m.in. w Czaszynie, Łukowem i Smolniku. Z Sanoka, prowadzi "Szlak Ikon Dolina Osławy", który znakowany jest kolorem niebieskim Sanok PKP i PKS przez Turzańsk.

Czaszyn – wieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie sanockim, w gminie Zagórz, nad rzeką Osława, na Pogórzu Bukowskim. Przysiółek Czaszyna stanowi wieś Brzozowiec. W Czaszynie działa drużyna Ochotniczej Straży Pożarnej, drużyna piłki nożnej LKS Czaszyn. Obecnie w Czaszynie budowany jest nowy kościół. W latach 1975-1998 miejscowość położona była w województwie krośnieńskim.Wieś leży przy linii kolejowej Zagórz – Łupków, która dalej prowadzi na Słowację oraz przy drodze wojewódzkiej nr 892 Zagórz – Komańcza

Język ukraiński (українська мова, ukrajinśka mowa) to język należący do grupy języków wschodniosłowiańskich. Posługuje się nim ponad 47 mln ludzi, głównie na Ukrainie, gdzie ma status języka urzędowego, używany jest również przez Ukraińców w Rosji, Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Mołdawii, Polsce i na Białorusi. Współczesny alfabet ukraiński stanowi odmianę cyrylicy, a obecna ortografia ustalona została zasadniczo na początku XX wieku.

Bibliografia

Adam Fastnacht Osadnictwo Ziemi Sanockiej, 1946

Adam Fastnacht Słownik historyczno-geograficzny Ziemi Sanockiej w średniowieczu, Kraków 2002, ISBN 83-88385-14-3

Stanisław Kłos Województwo rzeszowskie. Przewodnik, Warszawa 1973

Przypisy

"Liczba nazw pochodzenia przedsłowiańskiego nie motywowanych przez języki słowiańskie, bałtyckie czy niemiecki jest zwykle bardzo niewielka. Nazwy te odnoszą się do dużych i średnich rzek. W dorzeczu Sanu będą to San, Sawa, Łada, Stryj, a może też Tanew, Wiar, Hocza i Hoczew, Taba, Osława, Tyrawa, Morawa, Poława, Piela, Orysko.[w:] Hydronimia słowiańska. Instytut Języka Polskiego (Polska Akademia Nauk). 1989. s. 105.
"gdzie ich nazywano, albo Sanockimi Góralami, albo też Lemkami, od przysłówka Lem, który używają, a który odpowiada co do znaczenia przysłówkowi "tylko" [...], właśnie wśród tych Górali Sanockich czyli jak ich zwać chcą Lemków, leży ponad Osławą trzy wioski w niewielkiej odległości od siebie, gdzie w jednej mówią ludzie "Lem" w drugiej "Nem" w trzeciej "Łeż", tem samym tedy prawem można by ich nazywać Lemkami, Memkami, i Łeżkami" [w:] Wincenty Pol. Rzut oka na północne stoki Karpat. Kraków. 1851 str. 127.

Linki zewnętrzne

Rzeka Osława na Youtube - film

Monitoring powodziowy rzeki Osława