Osa - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy owada. Zapoznaj się również z: inne znaczenia tego słowa.

Osa (Vespula) – rodzaj owadów charakteryzujący się kontrastowym ubarwieniem, zazwyczaj żółto-czarnym, oraz posiadaniem żądła stanowiącego naturalną broń w razie zagrożenia, a także ułatwiającego uśmiercenie ofiary. Osy osiągają do 25 mm długości ciała.

Osa dachowa (Vespula germanica) – gatunek osy. Długość ciała u robotnicy: 12-16 mm, u samicy: 16-20 mm. Typowe drapieżniki, budujące podziemne, kuliste gniazda o średnicy 30 cm. Gatunek pospolity, spotykany zarówno w lasach, ogrodach jak i obrzeżach osiedli ludzkich. Występuje powszechnie w strefie umiarkowanej i subarktycznej Europy, Azji i Ameryki Północnej. Użądlenie jej w porównaniu do jadu pszczół jest mniej bolesne. Żywi się owadami (muchy, komary), a także dojrzałymi owocami i sokami drzew. Powoduje duże szkody: niszczy i zjada owoce, pszczoły, a także mrówki.

Osa dachowa (Vespula germanica) – gatunek osy. Długość ciała u robotnicy: 12-16 mm, u samicy: 16-20 mm. Typowe drapieżniki, budujące podziemne, kuliste gniazda o średnicy 30 cm. Gatunek pospolity, spotykany zarówno w lasach, ogrodach jak i obrzeżach osiedli ludzkich. Występuje powszechnie w strefie umiarkowanej i subarktycznej Europy, Azji i Ameryki Północnej. Użądlenie jej w porównaniu do jadu pszczół jest mniej bolesne. Żywi się owadami (muchy, komary), a także dojrzałymi owocami i sokami drzew. Powoduje duże szkody: niszczy i zjada owoce, pszczoły, a także mrówki.

Żyją w gromadach, zakładając gniazda przeważnie kulistego kształtu, z szarej masy przypominającej papier, uzyskiwanej w wyniku przeżuwania drewna, mieszanego następnie ze śliną. Wewnątrz gniazda znajduje się plaster zawierający złożone przez królową jaja, otoczony licznymi powłokami masy papierowej zapewniającymi ochronę przed zimnem rozwijającym się jajom, a następnie larwom.

Osa rudawa (łac. Vespula rufa) - owad o długości 1 do 2 cm. Podobny do osy pospolitej jednak u nasady odwłoka występuje u niej charakterystyczne rudawoczerwone zabarwienie. Osy tego gatunku występują na suchych nasłonecznionych łąkach, polach nieużytkach i skarpach. Gniazda o wielkości niewielkiej piłki buduje pod ziemią. Gniazdo składa się zwykle z 3-5 plastrów zawierających łącznie zaledwie kilkaset komórek. Osa rudawa występuje w przeważającej części Europy, w zachodniej Syberii i w Ameryce Północnej. W Polsce pospolita lecz trudna do zauważenia.

Osa leśna (Dolichovespula silvestris) - gatunek osy. Robotnice osiągają 11-14 mm długości, a królowe osiągają 14-18 mm. Poluje na pszczoły. Gniazdo buduje cienkie jak papier, wielkości pięści na balkonach, w dziuplach, na belkach strychów, na gałązkach, rzadko w ziemi. Występuje w Europie, w tym też w Polsce. Posiada żądło.

Stała temperatura oraz wilgotność potrzebna do rozwoju larw utrzymywana jest we wnętrzu gniazda dzięki izolacyjnemu działaniu jego ścian. Również otwór wejściowy jest niewielki, umożliwiający wejście lub wyjście jednemu owadowi. Osy zakładają gniazda w miejscach zacisznych – pod okapami dachów, na strychach, w rozpadlinach, a nawet w ziemi, skąd robotnice usuwają nawet niewielkie kamyki, aby umożliwić rozbudowę gniazda.

Rodzaj (łac. genus, l.mn. genera) – podstawowa, obowiązkowa kategoria systematyczna obejmująca gatunek lub monofiletyczną grupę gatunków wyróżnionych na podstawie jednej lub więcej cech taksonomicznych. Nazwą rodzaj określany jest też każdy takson w randze rodzaju.

Anafilaksja (reakcja anafilaktyczna) to rodzaj reakcji alergicznej typu natychmiastowego, która ma miejsce po ponownej ekspozycji na alergen. Jest ona spowodowana przez szybkie uwalnianie mediatorów preformowanych i wytwarzanych m.in. histaminy i przeciwciał IgE z komórek tucznych i bazofili, co wzbudza odpowiedź narządów docelowych. Reakcja ta może dotyczyć niemal każdego narządu, chociaż najczęstsze są reakcje ze strony skóry, płuc, przewodu pokarmowego i układu krążenia. Ciężkość anafilaksji jest różna. Od średnio-ciężkiej pokrzywki czy obrzęku aż do wstrząsu anafilaktycznego, czyli głębokich zaburzeń: niewydolności krążenia i oddychania, co może prowadzić nawet do śmierci.

Gniazdo os

Jad os nie jest groźny dla człowieka, choć użądlenia są bolesne. Aby wywołać śmierć dorosłego człowieka potrzeba kilkuset użądleń. Wyjątkiem są osoby uczulone, u których jad może wywołać wstrząs anafilaktyczny. Niebezpieczne są użądlenia w jamie nosowo-gardłowej oraz w układzie oddechowym, ze względu na możliwy obrzęk.

Jad – silnie toksyczna wydzielina niektórych zwierząt mająca na celu odstraszanie, paraliżowanie lub uśmiercanie innych zwierząt. Do zwierząt produkujących jad należą m.in. niektóre węże, osy, pszczoły, pająki i skorpiony. Produkowany jest zazwyczaj przez specjalne gruczoły i wprowadzany do ciała przeciwnika np. za pomocą zębów i kolców jadowych lub żądeł.

Żądło - homologiczny do pokładełka narząd samic lub robotnic wielu żądłówek (Aculeata) umieszczony na końcu odwłoka, połączony rynienką z gruczołem jadowym. Służy zdobywaniu pokarmu i, co ma większe znaczenie, obronie. Utrata żądła zazwyczaj wiąże się ze śmiercią owada.

Osy są wszystkożerne, bywają szkodnikami owoców, atakują również inne owady. Są roznosicielami niektórych chorób zakaźnych. Do przedstawicieli rodzaju Vespula należą m.in. osa pospolita (Vespula vulgaris) i osa rudawa (Vespula rufa).

Lista gatunków

Vespula acadica (Sladen, 1918)

Vespula arisana (Sonan, 1929)

Vespula atropilosa (Sladen, 1918)

Vespula austriaca (Panzer, 1799)

Vespula consobrina (Saussure, 1854)

Vespula flaviceps (Smith, 1870)

Vespula flavopilosa Jakobson, 1978

Vespula germanica (Fabricius, 1793)

Vespula inexspectata Eck, 1991

Vespula ingrica Birula, 1931

Vespula kingdonwardi Archer, 1981

Vespula koreensis (Rad., 1887)

Vespula maculifrons (Buysson, 1905)

Vespula nursei Archer, 1981

Vespula orbata (Buysson 1902)

Vespula pensylvanica (Saussure, 1857)

Vespula rufa (Linnaeus, 1758)

Vespula rufosignata Eck, 1998

Vespula shidai Ish.,Yam.,Wagn., 1980

Vespula squamosa (Drury, 1770)

Vespula structor (Smith, 1870)

Vespula sulphurea (Saussure, 1854)

Vespula vidua (Saussure, 1854)

Vespula vulgaris (Linnaeus, 1758)

Vespula yichunensis Lee, 1986

Osa

Motyle (Lepidoptera - z gr. λεπίς lepis, dopełniacz λεπίδος lepidos - "łuska" i πτερόν pteron - "skrzydło"; łuskoskrzydłe) – rząd owadów uskrzydlonych, blisko spokrewniony z chruścikami.

Owady, insekty (Insecta) – gromada stawonogów. Najliczniejsza grupa zwierząt. Szacunkowa liczba gatunków owadów wynosi około 1 miliona. Są to zwierzęta wszystkich środowisk lądowych, wtórnie przystosowały się też do środowiska wodnego. Były pierwszymi zwierzętami, które posiadły umiejętność aktywnego lotu. Rozmiary ciała owadów wahają się od 0,25 mm do ponad 350 mm. W Polsce do najliczniej reprezentowanych rzędów owadów należą motyle, chrząszcze, błonkówki i muchówki. Owady mają olbrzymie znaczenie w przyrodzie, są wśród nich owady zarówno pożyteczne, jak i szkodniki, komensale i pasożyty. Nauka zajmująca się owadami to entomologia.

Osa jedząca muchę (film)

Zobacz też

Przeziernikowate (motyle bardzo zbliżone wyglądem do os)