Oset - Polski Serwis Naukowy

Morfologia (Carduus tuberosus)

Narys kwiatowy

Kwiatostan Carduus defloratus

Oset (Carduus L.) – rodzaj roślin z rodziny astrowatych. W języku potocznym nazwa ta jest stosowana także dla podobnych morfologicznie roślin należących do innych rodzajów. Gatunkiem typowym jest Carduus nutans L..

Niepodległość – niezależność państwa od formalnego wpływu innych jednostek politycznych. Niepodległość można również określić jako suwerenność potencjalną.

Oset siny, oset siwy (Carduus glaucus) – gatunek rośliny wieloletniej należący do rodziny astrowatych.Występuje w górach południowej i środkowej Europy, w Polsce w Tatrach i Pieninach i jest tam rośliną średnio pospolitą. Przez Polskę przebiega północna granica jego zasięgu. Status gatunku we florze Polski: gatunek rodzimy.

Morfologia

Kwiaty zebrane w dość duże, przeważnie półkuliste koszyczki. Dno koszyczka ze szczeciniastymi plewinkami. Listki okrywy zakończone cierniami. Wszystkie kwiaty w koszyczku to kwiaty rurkowate o podobnej budowie. Kielich przekształcony w pappus o pojedynczych włoskach, co najwyżej tylko z zadziorkami.

Koszyczek (łac. anthodium, calathidium, ang. anthodium, head) – typ kwiatostanu groniastego. Na szerokim dnie kwiatowym gęsto osadzone są bezszypułkowe, zwykle drobne kwiaty. Mogą to być same rurkowate kwiaty (jak np. u ostów) lub wyłącznie kwiaty języczkowe (jak np. u mlecza). Najczęściej jednak na zewnątrz, jako kwiaty brzeżne umieszczone są kwiaty języczkowe, a wewnątrz kwiaty rurkowate (jak np. u słonecznika). Zewnętrzne kwiaty brzeżne pełnią wówczas zwykle rolę powabni, mającej za zadanie zwabianie owadów, są duże i barwne, często też bezpłodne. Kwiaty w koszyczku z zewnątrz otoczone są łuskami okrywy. Często kielich kwiatów przekształcony jest w puch kielichowy. U podstawy poszczególnych kwiatów w koszyczku często znajduje się łuseczka zwana plewinką, będąca przekształconą przysadką.

Dziewięćsił (Carlina L.) – rodzaj roślin z rodziny astrowatych. Należy do niego około 25 gatunków pochodzących z okolic Morza Śródziemnego, wysp Kanaryjskich i Azji Zachodniej. Gatunkiem typowym jest Carlina vulgaris L..

Systematyka

Synonimy

Ascalea J. Hill, Onopyxus P. Bubani Pozycja systematyczna wg APweb (aktualizowany system system APG III z 2009)

Angiosperm Phylogeny Website adoptuje podział na podrodziny astrowatych (Asteraceae) opracowany przez Panero i Funka w 2002, z późniejszymi uzupełnieniami. Zgodnie z tym ujęciem rodzaj oset (Carduus L.) należy do plemienia Cardueae, podrodziny Carduoideae (Sweet) Cass. W systemie APG III astrowate są jedną z kilkunastu rodzin rzędu astrowców (Asterales), wchodzącego w skład kladu astrowych w obrębie dwuliściennych właściwych.

Astrowce (Asterales Lindl.) – . W sumie należy do tego rzędu 13,6% gatunków dwuliściennych. Najstarsze znane materiały kopalne pochodzą sprzed 29 milionów lat z .

Narys kwiatowy, diagram kwiatowy - graficzne, schematyczne przedstawienie budowy określonego typu kwiatu w rzucie poprzecznym, gdzie odpowiednimi symbolami zaznacza się jego symetrię, a na poszczególnych kołach jego elementy (działki kielicha, płatki korony, pręciki) oraz schemat przekroju poprzecznego przez zalążnię ze zilustrowanym umiejscowieniem zalążków, przegród i komór. Dodatkowo zawiera symboliczne przedstawienie osi kwiatostanu (w postaci czarnej kropki nad narysem) i przysadki kwiatu (pod kwiatem).

Pozycja w systemie Reveala (1993-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa astrowe (Asteridae Takht.), nadrząd astropodobne (Asteranae Takht.), rząd astrowce (Asterales Lindl), rodzina astrowate (Asteraceae Dumort.), podrodzina Carduoideae Cass. ex Sweet, plemię Cardueae Cass., podplemię Carduinae (Cass.) Dumort, rodzaj oset (Carduus L.)

Carduoideae – podrodzina w obrębie astrowatych (Asteraceae). W świetle współczesnej wiedzy o powiązaniach filogenetycznych w obrębie astrowatych, przyjmowana jest pozycja systematyczna i podział zdefiniowany przez Panero i Funka w 2002, stosowany także przez Angiosperm Phylogeny Website.

Ciernie (ang. thorn, spine, łac. spina) – ostro zakończone wyrostki roślinne o szydłowatym kształcie będące przekształconymi liśćmi (ciernie pochodzenia liściowego np. u berberysu i kaktusów) lub pędami bocznymi (np. u tarniny i grochodrzewu) oraz rzadziej przylistkami (np. u niektórych wilczomleczowatych). U niektórych palm powstają również ciernie pochodzenia korzeniowego (rzadkość).

Gatunki flory Polski

oset haczykowaty (Carduus hamulosus Ehrh.) – efemerofit

oset kędzierzawy (Carduus crispus L.)

oset klapowany (Carduus ×lobulatus Borbás)

oset łopianowaty (Carduus personata (L.) Jacq.)

oset nastroszony (Carduus acanthoides L.) – antropofit zadomowiony

oset pagórkowy (Carduus collinus Waldst. & Kit.)

oset siny (Carduus glaucus Baumg.)

oset zwisły (Carduus nutans L.) – antropofit zadomowiony

Carduus macrocephalus Desf. – efemerofit

Carduus pycnocephalus L. – efemerofit

Carduus tenuiflorus Curtis – efemerofit

Symbolika i nazewnictwo

Oset jest powszechnie błędnie uważany jako symbol Szkocji i jej walki o niepodległość. Symbolikę tę zastosował Mel Gibson w swoim filmie: Braveheart. Waleczne serce (dziewczynka wręcza młodemu Williamowi kwiat podobny do ostu na pocieszenie na pogrzebie zamordowanego ojca). Rośliną, która jest faktycznie symbolem Szkocji jest popłoch pospolity (Onopordum acanthium), a pomyłka wynika z podobieństwa tych dwóch roślin. Często jednak stosuje się w języku polskim określenie "oset szkocki", po części ze względu na niezbyt bohaterską prawdziwą nazwę tej rośliny (trudno wyobrazić sobie choćby najwyższe szkockie oznaczenie jako "Order Popłochu"), po części przez potoczny zakres nazwy "oset" obejmujący liczne kolczaste rośliny zielne, zwłaszcza z rodziny astrowatych (oset, ostrożeń, popłoch, dziewięćsił – zwany ostem górskim, ostropest – zwany ostem mlecznym) i inne (np. akant kłujący).

Astrowate (Asteraceae Dum.), dawniej złożone (Compositae Gis.) – rodzina roślin należąca do rzędu astrowców (Asterales). Jedna z najliczniejszych rodzin roślin naczyniowych – należy do niej około 23,6 tysięcy gatunków grupowanych w 1620 rodzajów.

Dwuliścienne właściwe (trójbruzdowe) (ang. eudicots, tricolpates) — klad roślin okrytozalążkowych obejmujący rośliny dawniej zaliczane do dwuliściennych. Wyróżniony został ze względu na kryterium pochodzenia od wspólnego przodka oraz z powodu różnic w stosunku do pozostałych roślin zaliczanych niegdyś do dwuliściennych (różnych kladów wczesnych dwuliściennych) oraz kladu jednoliściennych. W odróżnieniu od tych wcześniejszych grup systematycznych, dwuliścienne właściwe cechują się trójbruzdowymi ziarnami pyłku, koncentrycznym rozmieszczeniem wiązek przewodzących oraz 4- i 5-krotnymi kwiatami.

Zapoznaj się również z: Order Ostu.

Przypisy

↑ Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-04-15].
↑ Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-01-22].
Panero J.L., Funk V.A.. Toward a phylogenetic subfamilial classification for the Compositae (Asteraceae). „Proceedings of the Biological Society of Washington”. 115 (4), s. 909–922, 2002. Biological Society of Washington.
B. Baldwin, J. M. Bonifacino, T. Eriksson, V. A. Funk, C.A. Mannheimer, B. Nordenstam, N. Roque, I. Ventosa: Compositeae classification (ang.). Smithsonian National Museum of Natural History. [dostęp 2010-05-24].
Crescent Bloom: Carduus (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-01-22].
Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Vascular Plants of Poland - A Checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 1995. ISBN 83-85444-38-6.