Osiedla żydowskie (hebr. התנחלויות; arab. المستوطنات) są społecznościami mieszkalnymi utworzonymi przez izraelskich Żydów na zajętych terenach arabskich po wojnie sześciodniowej w 1967 roku. Większość osiedli powstała za zgodą rządu izraelskiego na Zachodnim Brzegu, w Strefie Gazy i na Wzgórzach Golan.

Wprowadzenie

 Osobny artykuł: Wojna sześciodniowa.

W wyniku wojny sześciodniowej w 1967 roku Izrael zajął następujące tereny:

Uchodźcy arabscy

Podczas wojny sześciodniowej z terenów Samarii i Judei uciekło do Jordanii około 300 tys. Arabów, a z terenów Wzgórz Golan uciekło do Syrii około 80 tys. Arabów.

Na nowo zajętych ziemiach izraelska administracja wojskowa musiała przejąć kontrolę nad dużą społecznością arabską. Było to zupełnie nowe wyzwanie, które stanęło przed Siłami Obronnymi Izraela. W Strefie Gazy żyło 381 tys. Arabów, natomiast w Samarii i Judei 586 tys. Arabów. Izraelska administracja w interesie Arabów przyjęła cztery zasady:

1. ograniczenie fizycznej obecności wojska na zajętych terenach,
2. nie interweniować w wewnętrzne sprawy Arabów i pomóc w normalizowaniu codziennego życia,
3. poprawić standardy warunków życia oraz
4. dążyć do otworzenia przejść granicznych na rzece Jordan.

Wprowadzenie tych zasad było w interesie arabskiej społeczności, jednak duża część Arabów deklarowało chęć wyjazdu z żydowskiego państwa. Z tego powodu, 11 czerwca 1967 Izrael uruchomił autobusową linię komunikacyjną pomiędzy Wschodnią Jerozolimą a Jordanią. Tą drogą z Zachodniego Brzegu wyjechało około 120 tys. Arabów. Izrael żądał od wyjeżdżających podpisania oświadczenia potwierdzającego, że wyjeżdżają ze swojej własnej woli. W tym samym czasie około 70 tys. Arabów dobrowolnie opuściło Strefę Gazy udając się do Egiptu i innych państw arabskich.

2 lipca 1967 rząd Izraela ogłosił, że pozwoli arabskim uchodźcom wojennym z 1967 roku na powrót do swoich domów w Izraelu, w terminie do 10 sierpnia. Później termin przedłużono do 13 września 1967. Jednak pomimo tych starań normalizacji sytuacji, większość uchodźców nie powróciła do swoich domów. Wynikało to między innymi z wrogiej postawy arabskich sąsiadów Izraela, którzy postanowili wykorzystać uchodźców z Palestyny jako formę wywierania nacisku i czynnik destabilizujący sytuację w całym regionie. Z tego powodu między innymi Jordania uniemożliwiała uchodźcom powrót na Zachodni Brzeg - wróciło jedynie 14 tys. Arabów, a później jeszcze 3 tys. za specjalnymi zezwoleniami.

Pierwsze żydowskie osiedla

Pierwsze żydowskie osiedla na zajętych terenach powstały 15 lipca 1967. Był to kibuc Merom założony na Wzgórzach Golan przez zwolenników partii Mapai. Kierowały nimi wyłącznie względy zapewnienia bezpieczeństwa Izraelowi.

Idea tworzenia nowych osiedli na zdobytych terenach opierała się na założeniu stworzenia linii wysuniętych placówek obronnych, które w przypadku arabskiej agresji przyjęłyby na siebie impet pierwszego uderzenia, dając Izraelowi czas na mobilizację i obronę. Miały to być silnie umocnione osiedla, zamieszkane przez osadników-żołnierzy. Budowano je w strategicznych miejscach, na wzgórzach górujących nad skrzyżowaniami ważnych dróg i pomiędzy arabskimi wioskami lub miastami. Stwarzały one możliwość sprawowania całkowitej kontroli nad całą najbliższą okolicą.

Żydowskie ruchy osadnicze

Mapa żydowskich osiedli na Zachodnim Brzegu Jordanu

W sierpniu 1967 powstał Ruch Ziemi dla Izraela, który postulował utworzenie licznych osiedli żydowskich na zajętych arabskich terytoriach. 25 sierpnia 1967 grupa skrajnie nacjonalistycznych osadników z organizacji religijnej Gush Emunim (Blok Wiernych) osiedliła się i odbudowała osadę Kfar Etzion w Judei (zniszczonej w 1948 przez Jordańczyków). Blok Wiernych spostrzegał budowę nowych osiedli jako pierwszy krok ku ponownemu zasiedleniu przez Żydów całej danej im (według Biblii) przez Boga Ziemi Izraela. Duchowym przywódcą ruchu był rabin Moshe Levinger. Ten osiedleńczy ruch żydowskich fundamentalistów religijnych - religijnych syjonistów, wspierany przez osadników świeckich, utworzył wiele nowych osiedli w Strefie Gazy i na Zachodnim Brzegu.

Równolegle była prowadzona akcja osiedleńcza inspirowana i finansowana przez państwo. W październiku 1967 utworzono osadę Nahal Yam na północy Półwyspu Synaj i Nahal Snir koło Banias w Górnej Galilei. Były to typowe obronne osiedla, w których żołnierze pracowali razem z cywilnymi mieszkańcami osady. W następnych latach utworzono wiele podobnych osad Nahalu.

W styczniu 1968 założono trzy nowe osady na Wzgórzach Golan: El-Al, Mevo Hama i Ein Zivan. 6 lutego powstała pierwsza żydowska osada w Dolinie Jordanu. Była to osada Mehola. 12 kwietnia dziesięć żydowskich rodzin pod przywództwem rabina Moshe Levingera z Bloku Wiernych (Gush Emunim) osiedliło się podczas święta Pesach w Hebronie, w Judei. Po zawarciu porozumienia z izraelskimi władzami, osadnicy wyprowadzili się z miasta i założyli osiedle Kiryat Arba (na przedmieściach Hebronu).