Rycina mająca przedstawiać historię Szymona z Trydentu, autorstwa Hartmanna Schedelsa (1493)

Oskarżenia o mord rytualny względem Żydów (hebr. עלילת דם, alilat dam, jid. aliles-dam, dosł. „oszczerstwo krwi”) – antysemickie posądzenia, oparte na fałszywym założeniu, że Żydzi używają ludzkiej krwi podczas swych obrzędów religijnych, głównie podczas świąt i z tego powodu, w celu jej pozyskania, co jakiś czas zabijają nie-żydowskie dziecko.

Pomimo tego, że wzmiankę o tym odnaleźć można po raz pierwszy w pismach Demokritosa, żyjącego na przełomie V i IV w. p.n.e., który twierdził, że Żydzi składali ofiary z Greków w Świątyni Jerozolimskiej, to kolejne doniesienia o mordach rytualnych pojawiły się dopiero w XII wieku, rozprzestrzeniając się szybko po ówczesnej chrześcijańskiej Europie. Wierzono wówczas, że dla wyznawców judaizmu krew pochodząca od chrześcijańskich dzieci ma specjalne znaczenie i wysoką wartość. Z tego powodu niewyjaśnione zniknięcia dzieci tłumaczono często mordem rytualnym popełnionym przez Żydów. W niektórych przypadkach rzekomą ofiarę uznawano za męczennika, wokół którego tworzył się kult religijny. Część z dzieci, które miały zostać zabite przez Żydów, zostały nawet kanonizowane i ogłoszone świętymi. Wielu papieży potępiało bezpośrednio lub pośrednio oskarżenia o popełnianie mordów rytualnych przez wyznawców judaizmu, choć ataki na Żydów często były popierane i organizowane przez niższy kler.

Wiara w mordy rytualne popełniane przez Żydów na chrześcijanach i wyznawcach innych religii w celu pozyskania ich krwi, przetrwała gdzieniegdzie do czasów dzisiejszych (np. w niektórych środowiskach muzułmańskich).

W różnych źródłach odnaleźć można zapisy o ponad 150 oskarżeniach o mord rytualny w chrześcijańskiej Europie.

W żydowskiej legendzie, oskarżenie o popełnienie mordu rytualnego stało się powodem stworzenia golema przez rabina Jehudę Löwa ben Bekalela.

Opisy rzekomego mordu rytualnego

Najczęściej rzekomy mord rytualny popełniony przez Żydów opisywano w następujący sposób: dziecko, przeważnie chłopiec, było porywane lub czasem nawet kupowane od rodziców i umieszczane w ukrytym miejscu (domu prominentnego członka gminy żydowskiej, synagodze, piwnicy itp.), gdzie przebywało aż do śmierci. Przygotowania do mordu miały obejmować zwołanie uczestników rytuału z okolicznych miejscowości, przygotowanie narzędzi tortur i zbrodni. Następnie, według opowieści, tłum Żydów zbierał się w miejscu egzekucji (zazwyczaj nocą w synagodze) i odgrywał „proces”, w którym oskarżone było porwane dziecko. Miało ono być prezentowane przed „trybunałem” nagie i związane. Następnie następowało wydanie wyroku śmierci, po którym rzekomo torturowano dziecko. Opowieści wymieniały okaleczenia (także obrzezanie), nakłuwanie igłami, bicie, duszenie, biczowanie itd.

Ostatecznie półżywy chłopiec miał być koronowany koroną cierniową i przybity do krzyża. Następnie Żydzi rzekomo unosili krzyż, zbierając jednocześnie krew płynącą z ciała dziecka, zwłaszcza tę sączącą się z rąk, stóp i genitaliów. Miała ona być zlewana do misek i szklanic. Następnie, jak opowiadano, chłopca mordowano poprzez wbicie mu włóczni, miecza lub sztyletu w serce, a jego ciało zdjęte z krzyża (w niektórych opowieściach następowało wówczas odprawianie obrzędów czarnej magii nad zwłokami). Wczesne legendy o mordzie rytualnym opisują jedynie tortury i agonię ofiary, sugerując, że śmierć dziecka była jedynym celem całego wydarzenia. Późniejsze opowieści podkreślają rzekome pragnienie krwi, jakim kierowali się Żydzi, którzy mieli potrzebować jej dla realizacji swych mistycznych celów.

Historia Williama z Norwich (zm. 1144) jest pierwszą znaną sprawą oskarżenia o popełnienie przez Żydów mordu rytualnego. Nie wspomniano w niej nic o rzekomym gromadzeniu krwi chłopca przez wyznawców judaizmu. Tymczasem w opowieści o Hugh z Lincoln (zm. 1255) mowa o tym, że zaraz po śmierci chłopca jego ciało zostało zdjęte z krzyża i umieszczone na stole. Jego brzuch miał zostać rozcięty, a wnętrzności wyciągnięte na zewnątrz w celach okultystycznych. Oskarżenia związane ze sprawą Szymona z Trydentu (zm. 1475) zawierają natomiast szczegółowe opisy tego, jak ciało chłopca zawieszono nad dużym naczyniem w celu zebrania całości krwi dziecka.

Jak pisał Walter Laqueur:

Stosunek judaizmu do krwi i ofiary

Opisy rzekomych tortur i samego mordu, jakie rozpowszechniali antysemici, stoją w jaskrawej sprzeczności z wieloma zasadami judaizmu. Dekalog, którego treść zawarta jest w Torze, zakazuje zabijania. Dodatkowo, używanie krwi (ludzkiej, jak i zwierzęcej) do przyrządzania potraw jest zabronione przez zasady koszerności. Krew pochodząca od zabitych zwierząt nie może być konsumowana – należy ją wytaczać z mięsa i zasypywać w ziemi. Zgodnie z zapisami w Księdze Kapłańskiej, krew ze złożonych w ofierze zwierząt mogła znajdować się jedynie na ołtarzu Świątyni Jerozolimskiej (która nie istniała już w czasach, gdy pojawiały się oskarżenia o popełnienie mordu rytualnego przez Żydów względem chrześcijańskich dzieci). Co więcej, konsumpcja ludzkiego mięsa również jest niezgodna z zasadami koszerności.

Podczas gdy składanie ofiar ze zwierząt było częstą praktyką starożytnego judaizmu, Tanach (Stary Testament) i Halacha przedstawiają ofiary z ludzi jako coś, co odróżniało pogańskich Kanaanejczyków od Hebrajczyków. Poganie mieli dopuszczać się takich praktyk, starożytni Żydzi – nie. Co więcej, tym drugim groziła surowa kara, jeśli sprzeciwiliby się temu zakazowi. Kapłani żydowscy musieli zachowywać rytualną czystość, stąd nie mogli nawet przebywać w pomieszczeniu, w którym znajdowały się zwłoki.

Już w XIII w. niemiecki cesarz Fryderyk II Hohenstauf zwrócił się do komisji złożonej z wybitnych Żydów nawróconych na chrześcijaństwo, pytając, czy wyznawcy judaizmu potrzebują w Wielki Piątek krwi chrześcijańskiej dla celów rytualnych. Odrzekli oni, że:

Prof. Israel Jacob Yuval z Uniwersytetu Hebrajskiego w Jerozolimie w artykule opublikowanym w 1993 r. stwierdził, że oskarżenia o mord rytualny względem Żydów mogą mieć swoje korzenie w wydarzeniach z XII w. Podczas I wyprawy krzyżowej zdarzały się przypadki, kiedy to niektórzy wyznawcy judaizmu woleli raczej zabić własne dzieci i popełnić samobójstwo, niż stać się obiektem przymusowej konwersji. Według Yuvala chrześcijanie mieli wówczas nabrać przekonania, że skoro Żydzi są w stanie mordować swoich potomków, to mogą to czynić także z chrześcijańskimi dziećmi.