Ostnica - Polski Serwis Naukowy

Stipa tenuifolia

Ostnica (Stipa L.) – rodzaj roślin należący do rodziny wiechlinowatych (Poaceae). W zależności od ujęcia systematycznego liczy od ok. 100 do blisko 400 gatunków, z których w Polsce dziko rosną cztery. Wszystkie gatunki są kserofitami występującymi na suchych siedliskach w formacjach trawiastych, w strefach klimatu umiarkowanego i zwrotnikowego obu półkul. W strefie klimatu podzwrotnikowego i równikowego trawy te występują w wyższych partiach gór. Gatunkiem typowym jest ostnica piórkowata S. pennata L.

Wiecha – typ kwiatostanu groniastego złożonego, w którym na głównej osi pędu wykształcają się boczne odgałęzienia drugiego i trzeciego rzędu, a na nich wyrastają kwiaty. Istnieje jeszcze tzw. wiecha złożona, w której rozgałęzienia nie są zakończone pojedynczymi kwiatami, lecz kwiatostanami – np. kłoskami (m.in. u licznych gatunków z rodziny wiechlinowatych, np. owies, męskie kwiatostany kukurydzy) lub koszyczkami (u niektórych przedstawicieli astrowatych, np. lepiężnik, nawłoć).

Ostnica piaskowa (Stipa borysthenica) – gatunek z rodziny wiechlinowatych (Poaceae). W Polsce stwierdzono ok. 100 kęp, m.in. w okolicach wsi Siekierki oraz we wsi Nawoda koło Chojny; oba stanowiska w województwie zachodniopomorskim.

Morfologia

Rośliny rosnące w zbitych, zwartych kępach, bez rozłogów. Liście szczeciniaste, z otwartymi pochwami liściowymi. Kwiatostan typu wiechy z kłoskami jednokwiatowymi.

Systematyka

Pozycja systematyczna wg APweb (aktualizowany system APG III z 2009)

Rodzaj należący do rodziny wiechlinowatych (Poaceae), rzędu wiechlinowców (Poales). W obrębie rodziny należy do podrodziny wiechlinowych (Pooideae), plemienia Stipeae. Pozycja rodzaju w systemie Reveala (1994–1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa jednoliścienne (Liliopsida Brongn.), podklasa komelinowe (Commelinidae Takht.), nadrząd Juncanae Takht., rząd wiechlinowce (Poales Small), rodzina wiechlinowate (Poaceae (R. Br.) Barnh.), podrodzina ostnicowe (Stipoideae Burmeist.), plemię Stipeae Dumort., podplemię Stipinae Griseb., rodzaj ostnica (Stipa L.).

Wiechlinowate (Poaceae (R. Br.) Barnh.), według starszego nazewnictwa trawy (Gramineae Juss.) – rodzina roślin należąca do rzędu wiechlinowców. Liczy ok. 11 tys. gatunków. Stanowi ona główny komponent roślinności stepowej, łąkowej i pastwiskowej. Należą do niej również ważne rośliny uprawne, w tym zboża. W Polsce występuje ponad 150 gatunków traw.

Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski – całościowa, krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Opracowana została przez Instytut Botaniki im. prof. W. Szafera PAN w Krakowie. Składa się z dwóch wydań.

Gatunki flory Polski

ostnica Jana (Stipa joannis Čelak. s.str., syn. Stipa pennata subsp. joannis)

ostnica piaskowa (Stipa borysthenica Klokov, syn. Stipa sabulosa (Pacz.) Sljuss.)

ostnica powabna (Stipa pulcherrima K. Koch)

ostnica włosowata (Stipa capillata L.)

Gatunki uprawiane

ostnica kirgiska (Stipa kirghisorum P.Smirn.)

ostnica Lessinga (Stipa lessingiana Trin. et Rupr.)

ostnica mocna (Stipa tenacissima L.)

ostnica olbrzymia (Stipa gigantea Lag.)

ostnica rozpierzchła (Stipa effusa Nakai)

ostnica stokłosowata (Stipa bromoides (L.) Brand)

ostnica Szowitsa (Stipa szowitsiana Trin.)

ostnica włosista (Stipa trichoides P. Smirn.)

Ochrona

Wszystkie cztery gatunki z rodzaju ostnica występujące dziko w Polsce objęte są na stanowiskach naturalnych ochroną gatunkową.

Klimat umiarkowany – rozległa strefa klimatyczna, dzieląca się na półkuli północnej na chłodniejszą północną i cieplejszą południową i na półkuli południowej na cieplejszą północną i chłodniejszą południową. Średnia roczna temperatura waha się od 0 °C do 10 °C, a opady atmosferyczne występują w różnych porach roku. Charakterystyczną formacją roślinną dla klimatu umiarkowanego w części chłodniejszej jest tajga, natomiast części cieplejszej lasy liściaste i mieszane (kraje Europy Środkowej i południowa, czasem też środkowa część Skandynawii). Pory roku są w tej strefie łatwo rozpoznawalne i wyznaczane przez przebieg temperatury (ciepła, wilgotna wiosna, ciepłe, zazwyczaj suche lato, chłodna, wilgotna jesień i zima z niewykluczonymi opadami śniegu).

Pochwa liściowa (ang. leaf sheath, łac. vagina) – rozszerzona i przekształcona w specyficzny sposób nasadowa część liścia obejmująca łodygę. Dość często występuje u roślin, np. u wiechlinowatych, selerowatych i in. U wiechlinowatych pochwa liściowa otaczająca łodygę na długim odcinku spełnia funkcję wzmacniającą i usztywniającą źdźbło. Pochwa liściowa umożliwia też trawom podniesienie się po wylegnięciu spowodowanym silnym wiatrem lub opadami – w takim wypadku pochwa zaczyna intensywnie rosnąć od dolnej strony i rośnie tak długo aż górna część źdźbła zostanie ustawiona w pozycji pionowej. U niektórych gatunków roślin silnie rozrośnięta pochwa liściowa przejmuje, albo wspomaga funkcje asymilacyjne liścia. Tak jest np. u barszczu zwyczajnego, czy goryszu. U cebuli zwyczajnej pochwy liściowe tworzą cebulę.

Zastosowanie

Są to trawy o niskiej wartości pokarmowej. Skarmiane mogą być ewentualnie tylko za młodu. Niektóre gatunki wykorzystywane są w niektórych krajach do produkcji papieru i wykorzystywane są do celów dekoracyjnych.

Przypisy

↑ Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-01-26].
Stipa (ang.). W: Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2011-01-26].
Stipa (ang.). W: The Plant List [on-line]. [dostęp 2011-01-26].
Smithsonian Institution: Index Nominum Genericorum (ang.). [dostęp 22 grudnia 2008].
Poaceae (grass family) (ang.). W: Taxonomy Browser [on-line]. The National Center for Biotechnology Information. [dostęp 2011-01-26].
Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Stipa (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-03-09].
Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
Ludmiła Karpowiczowa (red.): Słownik nazw roślin obcego pochodzenia łacińsko-polski i polsko-łaciński. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 1973.

Bibliografia

Marian Falkowski (red.): Trawy polskie. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1982. ISBN 83-09-00593-8.