Ostrołęka - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy miasta. Zapoznaj się również z: inne miejscowości o tej nazwie.

Ratusz – siedziba władz miejskich

ul. W. Bogusławskiego

Pomnik Kurpianek w Parku Miejskim

Ostrołęka – miasto na prawach powiatu w województwie mazowieckim. Leży nad rzeką Narwią. Siedziba powiatu ziemskiego. W latach 1975-1998 stolica województwa ostrołęckiego. Posiada ważne znaczenie administracyjne dla północno-wschodniej części Polski. Ośrodek usług oraz przemysłu energetycznego, budowlanego, celulozowo-papierniczego i spożywczego. Ośrodek folkloru kurpiowskiego.

Pułtusk – miasto w województwie mazowieckim, w powiecie pułtuskim (siedziba starostwa), siedziba władz gminy miejsko-wiejskiej Pułtusk. Położone w północnej części Mazowsza, na skraju Puszczy Białej nad Narwią, w mezoregionie Dolina Dolnej Narwi.
Okupacja niemiecka w Polsce 1939–1945 – system policyjno-wojskowej administracji niemieckiej na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej, zajętym w wyniku agresji zbrojnej przeciwko Polsce podjętej przez III Rzeszę w dniu 1 września 1939 oraz po podziale terytorium RP w wyniku niemiecko-sowieckiego układu o przyjaźni i granicy z dnia 28 września 1939 (będącego nawiązaniem do paktu Ribbentrop-Mołotow z 23 sierpnia 1939).

Położenie

Ostrołęka jest położona w północno-wschodniej Polsce w Nizinie Północnomazowieckiej, na skraju Puszczy Zielonej, w środkowej części powiatu ostrołęckiego, w województwie mazowieckim. Przez miasto przepływają trzy rzeki: Narew, Omulew i Czeczotka. Nazwa miasta ściśle związana jest z topograficznymi właściwościami terenu ("ostre" łąki nad rzeką, które wiosną zalewa woda).

Olsztyn (niem. Allenstein ?/i, dawniej hist. pol. Holstin, łac. Holsten, prus. Alnāsteini) – największe miasto i stolica województwa warmińsko-mazurskiego, powiat grodzki Olsztyn, stolica powiatu ziemskiego olsztyńskiego, archidiecezji warmińskiej, a od 1992 r. metropolii warmińskiej i luterańskiej diecezji mazurskiej. Główny ośrodek gospodarczy, edukacyjny i kulturowy, siedziba władz i najważniejszych instytucji regionu, a także ważny węzeł kolejowy i drogowy. Według danych GUS populacja Olsztyna wynosi 176 457 (stan na 31.12.2009).
Szczytno (niem. Ortelsburg) - miasto w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie szczycieńskim. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa olsztyńskiego. Według danych z 30 czerwca 2009 36 miasto miało 25 207 mieszkańców.

Według danych z roku 2005 Ostrołęka zajmuje obszar 29,00 km², z czego:

użytki rolne: 32% powierzchni

użytki leśne: 6% powierzchni

Miasto stanowi 0,08% powierzchni województwa mazowieckiego.

Demografia

Osobny artykuł: Ludność Ostrołęki.

Ostrołęka liczy 53 710 (dane za rok 2010) mieszkańców, gęstość zaludnienia wynosi 1852 mieszk./km². Pod względem liczby ludności miasto zajmuje 6. miejsce w województwie i 83. w Polsce.

Dane GUS za rok 2010

Liczba mieszkańców Ostrołęki na przestrzeni lat

Cmentarz żydowski w Ostrołęce - kirkut został założony w XIX wieku. Mieścił się przy ulicy Stefczyka. W czasie II wojny światowej uległ zniszczeniu. Obecnie teren jest zabudowany. W 1986 przyjaźni ludzie odnaleźli i zabezpieczyli fragmenty rozbitych macew.
Kościół Zielonoświątkowy w Rzeczypospolitej Polskiej – chrześcijański wolny kościół protestancki o charakterze ewangelikalnym nurtu zielonoświątkowego; drugi, pod względem wielkości Kościół protestancki w Polsce (po Kościele Ewangelicko-Augsburskim w RP), posiadający ponad 23 tysięcy wiernych zrzeszonych w ramach 217 zborów; największy polski Kościół protestancki nurtu ewangelicznego; największa, choć nie jedyna, wspólnota zielonoświątkowców w Polsce, związana z pentekostalną tradycją amerykańskich Zborów Bożych i przyjmująca ustrój kongregacjonalno-synodalny. Kościół Zielonoświątkowy w RP jest członkiem Europejskiej Wspólnoty Zielonoświątkowej, Światowej Wspólnoty Zborów Bożych, Towarzystwa Biblijnego w Polsce oraz Aliansu Ewangelicznego w RP. Organem prasowym Kościoła jest miesięcznik Chrześcijanin. Siedzibą władz Kościoła jest miasto stołeczne Warszawa. Podstawą prawną działalności Kościoła jest Ustawa o stosunku Państwa do Kościoła Zielonoświątkowego w Rzeczypospolitej Polskiej z dn. 20 lutego 1997. Kościół Zielonoświątkowy w RP jest wpisany do rejestru Kościołów i związków wyznaniowych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w dziale A, pod numerem 15. Obecnym Przewodniczącym Naczelnej Rady Kościoła i Prezbiterem Naczelnym Kościoła jest bp Marek Kamiński.

Historia

Osobny artykuł: Historia Ostrołęki.

Kalendarium

Pieczęć Księcia Ziemowita

Gen. A. Madaliński wymarszem wojsk z Ostrołęki rozpoczął insurekcję kościuszkowską

Cesarz Napoleon Bonaparte w roku 1807 stoczył pod Ostrołęką zwycięską bitwę z Rosjanami

Gen. J. Bem. Bohater bitwy pod Ostrołęką

Powstanie listopadowe; bitwa pod Ostrołęką 1831

Wiktor Gomulicki; wybitny prozaik okresu pozytywizmu pochodzący z Ostrołęki

X-XII wiek – w miejscowości Nowy Susk koło dzisiejszej Ostrołęki istniał duży piastowski gród i osada z targiem

XI-XII wiek – gród i osada targowa na lewym brzegu Narwi na wysokości ujścia Omulwi. Wiódł tędy szlak handlowy z Mazowsza do Prus.

1373 12 maja – Ostrołęka otrzymała prawa miejskie chełmińskie nadane przez księcia Mazowieckiego Siemowita III.

1526 – Ostrołęka, jako części Księstwa Mazowieckiego, zostaje włączona do Korony.

XVI w. – Ostrołęka stała się ośrodkiem starostwa niegrodowego należącego do królowej Bony. Królowa otoczyła swe miasto opieką, dzięki czemu Ostrołęka zyskała rangę ważnego ośrodka rzemieślniczego (sukiennictwo, rzemiosło drzewne) i handlowego – spław produktów leśnych i zboża Narwią do Gdańska. Liczba mieszkańców osiągnęła 2 000.

1563 – Ostrołęka została dotknięta zarazą oraz pożarem, które spustoszyły miasto.

XVII wiek – ożywienie gospodarcze, głównie na skutek rozwoju handlu.

1655-1660 – w okresie potopu szwedzkiego miasto zostało dotkliwie zniszczone. Liczyło zaledwie 400 mieszkańców.

1708 – w okolicach Ostrołęki Kurpie stoczyli walki ze Szwedami (bitwa pod Kopańskim Mostem), broniąc im wejścia na tereny puszczańskie.

1769 3 sierpnia – po zawiązaniu się konfederacji barskiej, w Ostrołęce odbył się zjazd konfederatów ziemi łomżyńskiej.

1777 – miasto liczyło 1674 mieszkańców i było trzecim pod względem wielkości miastem Mazowsza (po Warszawie i Pułtusku).

1783 – w dokumentach Komisji Edukacji Narodowej odnotowano, że w tym roku istniała szkoła parafialna, utrzymywana przez księdza.

1789 – powstaje kolejna szkoła otwarta przez bernardynów. Uczęszczało do niej 150 uczniów.

1793 – w Ostrołęce stacjonował sztab 1 brygady wraz z 10 szwadronem wielkopolskiej kawalerii narodowej dowodzonej przez brygadiera Antoniego Madalińskiego. Stąd, po zatwierdzeniu II rozbioru Polski, kiedy to miano przeprowadzić redukcję wojsk polskich, Madaliński wyruszył na czele zgromadzonych szwadronów w kierunku Krakowa, dając tym hasło do wybuchu insurekcji kościuszkowskiej.

1795 – po III rozbiorze Polski miasto weszło w skład zaboru pruskiego, stając się jednym z ośrodków miejskich Prus Nowowschodnich.

początek XIX w. – rozwój miasta: opracowano plan regulacyjny, rozpoczęto budowę manufaktury włókienniczej i osady rękodzielniczej na prawym brzegu Narwi pomiędzy ujściem Omulwi, a drogą do Myszyńca.

1807 16 lutego – została stoczona bitwa między wojskami francuskimi a rosyjskimi. Francuzi odnieśli w niej zwycięstwo upamiętnione wyryciem nazwy Ostrołęki na Łuku Triumfalnym w Paryżu. Miasto stało się miastem powiatowym departamentu płockiego w Księstwie Warszawskim.

1808 – miasto wraz z przedmieściami liczyło 2036 mieszkańców.

1815 – Ostrołęka została włączona w skład Królestwa Kongresowego i stała się jednym z miast obwodowych.

1829 – miasto liczyło 2883 mieszkańców.

1831 26 maja – Ostrołęka była miejscem bitwy wojsk polskich pod dowództwem J. Skrzyneckiego z armią rosyjską dowodzoną przez I. Dybicza. Do ostatecznego rozbicia wojsk polskich nie dopuścił ppłk Józef Bem, dzięki szarży czwartej baterii artylerii lekkokonnej, którą osobiście dowodził. W wyniku bitwy nastąpiło całkowite zniszczenie prawobrzeżnej osady oraz duże zniszczenie miasta lewobrzeżnego.

II połowa XIX w. – w latach 80. zlokalizowano w mieście duży garnizon wojsk rosyjskich. Wybudowano forty, później w Wojciechowicach przy drodze łomżyńskiej, wybudowano koszary. Miasto liczyło wówczas 7965 mieszkańców, a wraz wojskiem 12 949.

1893 – Ostrołęka zyskała połączenie kolejowe przez Łapy i Małkinię z linią Warszawa-Petersburg.

1897 – miasto zyskało połączenie kolejowe z Tłuszczem.

1913 – liczba mieszkańców bez wojska osiągnęła 13 500. Dynamiczny rozwój miasta zaowocował nowymi zakładami przemysłowymi. Działały m.in. fabryki świec, mydła, kafli, guzików, 2 destylarnie, 3 browary, duża cegielnia, tartak, młyny i inne. Powstał oddział Towarzystwa Krajoznawczego oraz duże, murowane więzienie.

1915 – przez miasto przeszedł front I wojny światowej. Nastąpiły znaczne zniszczenia wojenne. Wycofująca się armia rosyjska spaliła miasto. Liczba mieszkańców spadła do 5 tys., z czego 80% stanowiła ludność żydowska.

1918 – po odzyskaniu przez Polskę niepodległości Ostrołęka weszła w skład województwa białostockiego, w którym pozostawała aż do 1939. Na kilka miesięcy przed wybuchem II wojny światowej miasto zostało włączone w skład województwa warszawskiego.

1920 7 sierpnia – miasto zostało zajęte przez Armię Czerwoną, by 23 sierpnia zostać wyzwolone.

1920-1939 – po I wojnie światowej nastąpiła odbudowa miasta oraz rozwój szkolnictwa podstawowego i średniego.

1937 – miasto liczyło 13 650 mieszkańców.

1939-1945 – okres okupacji hitlerowskiej, podczas którego w Ostrołęce utworzone były obozy pracy przymusowej. Miasto zostało poważnie zniszczone.

1945 – Ostrołęka została miastem powiatowym w województwie warszawskim.

1951 – rozpoczęto budowę elektrociepłowni.

1959 – powstały Ostrołęckie Zakłady Celulozowo-Papiernicze.

1970-1990 – liczba mieszkańców wzrosła ponad 2-krotnie.

1972-1975 – w mieście powstały kolejne zakłady przemysłowe: Elektrownia "B", Zakłady Wapienno-Piaskowe, Zakłady Mięsne, Zakłady Betonów Komórkowych i Proszkownia Mleka. Rozbudowano również obiekty infrastruktury społecznej, powstał nowy szpital, dworzec autobusowy, dom rzemiosła, międzyzakładowy dom kultury, dom sportowca, stadion.

1975 1 czerwca – Ostrołęka stała się miastem wojewódzkim. Nastąpił dynamiczny rozwój funkcji administracyjnych.

1979 – na początku kwietnia miasto zostało sparaliżowane na skutek ogromnej powodzi. Poziom rzeki Narew osiągnął wówczas 6 m. W związku z tymi wydarzeniami z wizytą do Ostrołęki przybył E. Gierek

1990 – restytucja samorządu terytorialnego.

1995 – powstał Most Madalińskiego, wzorowany na moście Barqueta w Sewilli.

1999 – powrót do statusu miasta na prawach powiatu oraz siedzibą starostwa powiatowego. Miasto w tym czasie liczyło 54 tys. mieszkańców.

2002 – odbyły się pierwsze od 1945 roku powszechne wybory prezydenta miasta. Zwyciężył w nich Ryszard Załuska i sprawował swój urząd do roku 2006.

Prezydenci Ostrołęki

Ul. Kopernika, Dom Handlowy "Kupiec"

Urząd Prezydenta Miasta Ostrołęki istnieje na stałe od 1975 roku. Wcześniej władzę w mieście sprawowali wójtowie, burmistrzowie, Naczelnicy i Przewodniczący. W roku 1568 Michał Tomaschek sprawował urząd Prezydenta Miasta Ostrołęki. Później Prezydentami Miasta byli też Jan Grądziński (w latach 1787–1791) i Grzegorz Karczewski (lata 1792–1798). Pierwszym w historii prezydentem, który został wybrany w wyborach bezpośrednich był Ryszard Załuska, który pełnił urząd w latach 2002–2006.

Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.
Augustów (lit. Augustavas ros. Августов) – miasto w województwie podlaskim, w powiecie augustowskim. W latach 1975-1998 administracyjnie należało do województwa suwalskiego. Miasto jest także siedzibą władz wiejskiej gminy Augustów.

Powojenni prezydenci Ostrołęki:

1975–1978 – Edward Pyskło

1978–1985 – Jędrzej Nowak

1985–1990 – Stanisław Zaczkowski

1990–1992 – Tadeusz Witold Pieczyński

1992–1994 – Wiesław Piaściński

1994–1998 – Jędrzej Nowak

1998–2002 – Arkadiusz Czartoryski

2002–2006 – Ryszard Załuska

od 2006 – Janusz Kotowski

Zabytki

Wnętrze kościoła pw. św. Antoniego

grodzisko wczesnośredniowieczne, gródek obronny pochodzący prawdopodobnie z XII lub końca XI w.;

kościół Farny pw. NMP i św. Mikołaja z XIV w., rozbudowany w latach 1641-1658;

zespół klasztorny pobernardyński: kościół św. Antoniego z lat 1666-1696 z polichromią z XVIII w., klasztor z 1660; dziedziniec kalwaryjny z lat 1751-1752;

zespół budynków pokoszarowych, druga połowa XIX w.;

kościół pw. św. Wojciecha, wzniesiony w 1890 r., pierwotnie cerkiew prawosławna służąca stacjonującym wojskom rosyjskim;

klasycystyczny ratusz, wzniesiony w 1824 r., zniszczony w 1915 r. odbudowany w 1924 r.;

budynek dawnej poczty (obecnie Muzeum Kultury Kurpiowskiej), z I poł. XIX w. w tym budynku najprawdopodobniej kwaterował Napoleon.

Cyprian Kamil Norwid, właściwie Cyprian Ksawery Gerard Walenty Norwid herbu Topór (ur. 24 września 1821 w Laskowie-Głuchach, zm. 23 maja 1883 w Paryżu) – polski poeta, prozaik, dramatopisarz, eseista, grafik, rzeźbiarz, malarz i filozof.
Serock – miasto w woj. mazowieckim, w powiecie legionowskim, nad Jeziorem Zegrzyńskim, położone naprzeciw ujścia Bugu do Narwi. Leży ono na pograniczu Kotliny Warszawskiej i Wysoczyzny Ciechanowskiej. Siedziba gminy miejsko-wiejskiej Serock. Odległość od centrum Warszawy wynosi ok. 40 km. W pasie nadbrzeżnym jeziora, z Serockiem sąsiadują od strony Warszawy Jadwisin i od strony Pułtuska Wierzbica.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)