Ostrowiec Świętokrzyski - Polski Serwis Naukowy

Kolegiata św. Michała Archanioła

Rynek

Kościół św. Stanisława

Kościół Najświętszego Serca Jezusowego

Hotel Gromada

Targowisko miejskie

Ostrowiec Świętokrzyski – miasto w województwie świętokrzyskim. Siedziba władz powiatu ostrowieckiego. Prawa miejskie od 1613. Ośrodek przemysłowy: huta żelaza i zakład metalurgiczny, zakłady materiałów ogniotrwałych, odzieżowe, spożywcze; przemysł chemiczny, poligraficzny i drzewny. Według danych GUS z grudnia 2009 miasto posiadało 72 455 mieszkańców.

Góry Świętokrzyskie (342.34) – masyw górski położony w południowo-wschodniej Polsce, w centralnej części Wyżyny Kieleckiej. Obok Sudetów jedno z najstarszych pasm górskich w Polsce. Najwyższy szczyt to Łysica (612 m n.p.m.) w paśmie Łysogór. Nazwa gór pochodzi od relikwii Krzyża Świętego przechowywanych w klasztorze na Łysej Górze.
Krosno – miasto na prawach powiatu – powiat grodzki w województwie podkarpackim, i siedziba władz powiatu krośnieńskiego, obejmującego zasięgiem tereny dziesięciu okolicznych gmin o dużo mniejszym poziomie zaludnienia. Stolica województwa krośnieńskiego od 30 czerwca 1975 do 31 grudnia 1998 r. Znajduje się w Euroregionie Karpackim, w skład którego wchodzą przygraniczne tereny Polski, Słowacji, Ukrainy, Węgier i Rumunii.

Położenie

Miasto położone jest nad Kamienną, do której uchodzą tu rzeki: Szewnianka, Modła i Struga Denkowska. Jego północna część znajduje się na Przedgórzu Iłżeckim, a południowa na skraju Wyżyny Opatowskiej. Kilkanaście kilometrów na południowy zachód od miasta rozpościera się Pasmo Jeleniowskie, Gór Świętokrzyskich.

Prawo i Sprawiedliwość (PiS) – polska partia polityczna zarejestrowana sądownie 13 czerwca 2001 (pierwszy komitet lokalny PiS powstał już 22 marca 2001), założona na fali popularności uzyskanej przez Lecha Kaczyńskiego podczas pełnienia przez niego funkcji ministra sprawiedliwości (od czerwca 2000 do lipca 2001). Działacze PiS starszej generacji wywodzą się w większości ze środowisk dawnej AWS (PC, SKL i ZChN) oraz ROP.
Ostrogscy – ród kniaziowski (książęcy), biorący swe nazwisko od Ostroga na Wołyniu, a pochodzący od dynastii Rurykowiczów i ich linii panującej nad księstwem pińsko-turowskim. Ich boczną linią byli książęta Zasławscy, używający także nazwiska Zasławscy-Ostrogscy.

Nieopodal Ostrowca znajduje się rezerwat archeologiczny w Krzemionkach, z neolityczną kopalnią krzemienia, a także liczne zabytki związane z historią Staropolskiego Okręgu Przemysłowego. Popularną atrakcją turystyczną okolic Ostrowca jest Park Dinozaurów JuraPark w Bałtowie.

Od północnego zachodu miasto sąsiaduje z gminą miejsko-wiejską Kunów. Ze wszystkich pozostałych stron Ostrowiec otaczają tereny gminy wiejskiej Bodzechów. Siedziba jej władz znajduje się w Ostrowcu przy ul. Mikołaja Reja.

Czerwończyk nieparek (Lycaena dispar) – motyl dzienny z rodziny modraszkowatych. Gatunek objęty ochroną, znajdujący się na Czerwonej Liście Zwierząt Ginących i Zagrożonych w Polsce (znajduje się wśród gatunków niższego ryzyka).
Sanacja (łac. sanatio – uzdrowienie) – potoczna nazwa rządzącego obozu piłsudczykowskiego 1926–1939, powstała w związku z głoszonym przez Józefa Piłsudskiego hasłem „sanacji moralnej” życia publicznego w Polsce, wysuwanym w toku przygotowań i w okresie przewrotu majowego 1926.

Ostrowiec Świętokrzyski jest punktem początkowym niebieskiego szlaku rowerowego prowadzącego do Skarżyska-Kamiennej oraz zielonego szlaku rowerowego im. Witolda Gombrowicza. Na terenie miasta znajduje się czerwony szlak rowerowy im. Mieczysława Radwana.

Przez Ostrowiec przebiegają szlaki komunikacyjne:

droga krajowa nr 9: Radom – Ostrowiec – Barwinek (granica państwa)

linia kolejowa nr 25: Łódź Kaliska – Ostrowiec – Dębica

droga wojewódzka nr 751: Suchedniów – Nowa Słupia – Ostrowiec

droga wojewódzka nr 754: Ostrowiec – Solec nad Wisłą – Gołębiów

droga wojewódzka nr 755: Ostrowiec – Ożarów – Kosin.

Według danych z roku 2002 Ostrowiec Świętokrzyski ma obszar 46,41 km², w tym:

Gmina Kunów (do 1870 gmina Nietulisko) – gmina miejsko-wiejska w województwie świętokrzyskim, w powiecie ostrowieckim. W latach 1975-1998 gmina położona była w województwie kieleckim.
Związek Walki Zbrojnej (ZWZ) (SSS) - Siły Zbrojne w Kraju podczas II wojny światowej, w okresie od 13 listopada 1939 do 14 lutego 1942, a następnie przemianowane na Armię Krajową.

użytki rolne: 40%

użytki leśne: 10%

Miasto stanowi 7,53% powierzchni powiatu.

Fauna

Najcenniejszym gatunkiem lęgowym ptaka(spośród kręgowców), spotykanym w południowo - zachodnich obszarach od Ostrowca Św. jest żołna. Gatunek preferuje wąwozy lessowe, gdzie na ich brzegach (ścianach) pary kopią nory gniazdowe.

Z uwagi na mozaikowosć środowisk (monokultury sosnowe, bory suche, bory świeże, bory mieszane, grądy na podłożach lessowych, murawy napiaskowe, murawy mezokserotermiczne i kserotermiczne, przydroża, przytorza i torowiska, łąki wilgotne i trzęślicowe), w granicach administarcyjnych Ostrowca Świętokrzyskiego i najbliższych, sąsiednich stykających się miejscowościach stwierdzono tu chronione, wymienione w czerwonej księdze, rzadkie i charakterystyczne dla tego terenu gatunki bezkręgowców.

Suchedniów – miasto w woj. świętokrzyskim, w powiecie skarżyskim. Jest siedzibą miejsko-wiejskiej gminy Suchedniów. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. kieleckiego.
Ruch Oporu Armii Krajowej – konspiracyjna organizacja wojskowa założona w 1944 przez por. Józefa Marcinkowskiego ps. "Łysy" do walki z Armią Czerwoną i z oddziałami KBW oraz MO. Walczyła też z funkcjonariuszami Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego. Obszar Polski został podzielony na obwody i rejony, w których operowały patrole bojowe złożone z byłych żołnierzy Armii Krajowej

Do gatunków prawnie chronionych występujących tu należą: paź żeglarz, modraszek telejus, strzępotek soplaczek, czerwończyk nieparek, czerwończyk fioletek, modliszka zwyczajna, biegacz wręgaty, biegacz skórzasty, biegacz pomarszczony, biegacz fioletowy, biegacz leśny, biegacz górski.

Gatunkiem wymionym w Polskiej Czerwonej Księgi Zwierząt - Bezkregowce , spotykanym tu jest: prostoskrzydły (szarańczak)- nadobnik włoski. Gatunki rzadkie i charakterystyczne dla tego terenu to: motyle - modraszek adonis, modraszek aleksis, modraszek dorylas, czerwończyk płomieniec, ogończyk akacjowiec, warcabnik ślazowiec, osadnik kostrzewiec, górówka meduza, pokłonnik osinowiec, mieniak tęczowiec, dostojka laodyce, dostojka eufrozyne, zmrocznik przytuliak, fruczak gołąbek, fruczak trutniowiec, kraśnik rzęsinowiec (k. karyncki), kraśnik goryszowiec oraz prostoskrzydłe - siodlarka stepowa i wątlik Leptophyes albovittata. Występuje tu także ważka - lecicha białoczelna.

Osiedle Złotej Jesieni – osiedle samorządowe Ostrowca Świętokrzyskiego położone w centum miasta, na północny wschód od Śródmieścia. Znajduje się tu siedziba Urzędu Skarbowego w Ostrowcu oraz kościół parafialny pw. Miłosierdzia Bożego.
Wyższa Szkoła Biznesu i Przedsiębiorczości (WSBiP) - niepaństwowa szkoła wyższa w Ostrowcu Świętokrzyskim, utworzona na podstawie decyzji Ministerstwa Edukacji z 19 marca 1996 r. W rejestrze niepaństwowych uczelni wyższych została zapisana pod numerem 82.

Demografia

Dane z 30 czerwca 2004:

1939 - 30 000

1946 - 19 211 (spis powszechny)

1950 - 20 273 (spis powszechny)

1955 - 31 741

1960 - 38 108 (spis powszechny)

1961 - 39 500

1962 - 40 500

1963 - 41 700

1964 - 42 800

1965 - 43 908

1966 - 44 800

1967 - 46 300

1968 - 47 500

1969 - 49 100

1970 - 50 147 (spis powszechny)

1971 - 51 357

1972 - 52 900

1973 - 54 500

1974- 55 787

1975 - 57 361

1976 - 58 700

1977 - 59 500

1978 - 60 400 (spis powszechny)

1979- 62 300

1980 - 65 092

1981 - 66 814

1982 - 68 891

1983 - 69 793

1984 - 71 280

1985 - 72 964

1986 - 74 511

1987 - 75 519

1988 - 76 341 (spis powszechny)

1989 - 77 472

1990 - 78 670

1991 - 79 580

1992 - 79 328

1993 - 79 541

1994 - 79 224

1995 - 79 238

1996 - 79 280

1997 - 78 940

1998 - 79 173

1999 - 79 047

2000 - 78 765

2001 - 78 224

2002 - 75 262 (spis powszechny)

2003 - 74 913

2004 - 74 498

2005 - 74 211

2006 - 73 663

2007- 73 111

2008 - 72 823

2009 - 72 635

2010 - ?

2011 - 71 959

Historia

Osobny artykuł: Dobra ostrowieckie.

Najstarsze udokumentowane ślady stałego osadnictwa pochodzą z epoki kamienia (ok. 4 tys. lat p.n.e.). Wtedy to na tereny dzisiejszego Ostrowca przywędrowały naddunajskie plemiona koczownicze – ludy kultur: lendzielskiej, pucharów lejkowych i amfor kulistych. Pozyskiwany w kopalniach na terenie Przedgórza Iłżeckiego krzemień posłużył osadnikom do wyrobu narzędzi. Najlepiej zachowane stanowisko kopalniane to Rezerwat Archeologiczny „Krzemionki” w Krzemionkach Opatowskich. Najdawniejsze wzmianki o terenach wchodzących w skład dzisiejszego miasta sięgają XIV w., a o wsi Ostrów, która dała początek miastu Ostrowiec pochodzą z XIV w. Wieś położona była na prawym brzegu rzeki Kamiennej. Pierwsze próby lokacji miasta na terenie wsi Ostrów na prawym brzegu Kamiennej podjął na początku XVI w. Kacper Maciejewski. U schyłku XVI w. (w 1564 r. prawa miejskie uzyskał Denków, dawniej Magna Michów) Ostrów przeszedł na własność Jakuba Gawrońskiego herbu Rawa, który wyznaczył na lewym brzegu rzeki miejsce pod budowę miasta. Przyjmuje się, że powstało ono na tzw. "surowym korzeniu" w 1597. W 1613 Ostrowcowi nadano prawa miejskie. Nazwa miasta (wcześniej: Ostrów, Ostrowiec lub Tarnowiec) ostatecznie ustaliła się po przejęciu dóbr ostrowieckich przez Janusza Ostrogskiego.

Wielka Brytania (), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania, Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Guernsey, Jersey i Wyspa Man, posiadają odrębny status dependencji Korony brytyjskiej i nie wchodzą w skład Zjednoczonego Królestwa.
Grzegorz Krzysztof Szymański (ur. 12 lipca 1978 w Ostrowcu Świętokrzyskim) – siatkarz, grający na pozycji atakującego w AZS Politechnice Warszawskiej.

Ostrowiec stał się częścią dóbr ostrowieckich w posiadaniu hrabiego Jana Tarnowskiego herbu Leliwa. W późniejszym czasie dobra ostrowieckie były w posiadaniu największych rodów magnackich w Rzeczypospolitej: Tarnowskich, Czartoryskich, Lubomirskich, Radziwiłłów, Ostrogskich, Zasławskich, Sanguszków, Wielopolskich, Dobrzańskich, Łubieńskich i innych. W roku 1889 dobra ostrowieckie zostały rozdrobnione a każda część otrzymała osobną hipotekę. Po II wojnie światowej wszystkie grunty prywatne zostały odebrane właścicielom i znacjonalizowane.

Parafia Imienia Maryi Panny w Ostrowcu Świętokrzyskim - parafia Kościoła Polskokatolickiego w RP, położona w dekanacie kieleckim diecezji krakowsko-częstochowskiej.
Antoni Heda-Szary ps. Szary (ur. 11 października 1916 w Małomierzycach koło Iłży, zm. 14 lutego 2008 w Warszawie) – dowódca oddziałów partyzanckich ZWZ i AK, w okresie powojennym formacji niepodległościowych ROAK, DSZ i NIE. Działał głównie na terenie okręgu kieleckiego i radomskiego. Generał brygady Wojska Polskiego.

Pod koniec XVIII i w XIX w., w okolicy Ostrowca intensywnie rozwijał się przemysł. Połowa wieku XIX zaowocowała stopniowym rozwojem staszicowskiej koncepcji uprzemysłowienia doliny rzeki Kamiennej w oparciu o siłę motoryczną rzeki i jej dopływów oraz miejscowe zasoby węgla i rudy żelaza. Tak powstały m.in. zakłady w Brodach Iłżeckich, Nietulisku, Dołach Biskupich, Chmielowie czy Bodzechowie. W latach 1837-1839, powstała huta zwana Klimkiewiczów (od budowniczego – Antoniego Klimkiewicza). Wokół huty, która z czasem przyjęła nazwę Zakładów Ostrowieckich, rozwijały się mniejsze zakłady, między innymi materiałów ogniotrwałych i spożywcze. Na przełomie XIX i XX w. ostrowiecka huta stała się drugim co do wielkości tego typu zakładem w Królestwie Polskim.

Styl zakopiański, styl witkiewiczowski – styl architektoniczny wprowadzony przez Stanisława Witkiewicza w latach 90. XIX wieku. Witkiewicz dążył do stworzenia podstawy dla nowoczesnej polskiej architektury narodowej na podłożu sztuki Podhala.
Polska Partia Socjalistyczna (PPS) – polska partia polityczna o charakterze niepodległościowym, socjalistycznym i pracowniczym (klasyfikowana w grupie partii lewicowych), założona w listopadzie 1892 podczas tzw. zjazdu paryskiego jako Związek Zagraniczny Socjalistów Polskich, jedna z najważniejszych w Polsce sił politycznych aż do 1948. W czasach PRL jako samodzielna partia działała jedynie na emigracji.

W czasie rewolucji 1905 roku miały tu miejsce masowe wystąpienia robotnicze, których kulminacją było proklamowanie 27 grudnia 1905 Republiki Ostrowieckiej. Na okres około dwóch tygodni władzę w mieście i sąsiednich powiatach przejęła PPS kierowana przez Ignacego Boernera. Upadek Republiki Ostrowieckiej nastąpił po przybyciu do miasta dwóch carskich pułków piechoty wraz z artylerią.

Kościół św. Stanisława w Ostrowcu – kościół parafialny pw. Świętego Stanisława Biskupa i Męczennika zlokalizowany w dzielnicy Denków, Ostrowca Świętokrzyskiego.
Hrabia – tytuł szlachecki, w Polsce od wyrazu grabia i grof, wyraz pochodzenia czeskiego i niemieckiego, w czasach wczesnośredniowiecznych comes, jednakże średniowieczni comites byli wyższymi urzędnikami, kasztelanami oraz wojewodami.

W okresie I wojny światowej, Zakłady Ostrowieckie uległy poważnym zniszczeniom. 3 listopada 1918 Polacy przejęli władzę w mieście z rąk okupantów austro-węgierskich.

W okresie międzywojennym Ostrowiec rozwijał się dzięki inwestycjom związanym z budową Centralnego Okręgu Przemysłowego. W 1924 miasto znacznie poszerzyło swoje granice i zostało wydzielone z powiatu opatowskiego. W chwili wybuchu II wojny światowej Ostrowiec liczył około 30 tysięcy mieszkańców.

Od 1937 miasto nosi współczesną nazwę Ostrowiec Świętokrzyski. Wcześniej, w latach 20. i 30. używana była nazwa Ostrowiec Kielecki, a na początku XX w. Ostrowiec nad Kamienną.

Tarnobrzeg - miasto na prawach powiatu w województwie podkarpackim. Siedziba władz powiatu tarnobrzeskiego w latach 1867-1975 oraz od 1999. Siedziba władz województwa tarnobrzeskiego w latach 1975-1998. W latach 1973-1976 miasto było siedzibą gminy wiejskiej Tarnobrzeg. Tarnobrzeg posiada miano "stolicy polskiego przemysłu siarkowego".
Droga wojewódzka nr 754 (DW754) - droga wojewódzka w województwach: świętokrzyskim i mazowieckim o długości 41 km łącząca DK9 w Ostrowcu Św. z DK79 w Gołębiowie. Droga przebiega przez 2 powiaty: ostrowiecki i lipski.

Wojska niemieckie zajęły Ostrowiec 8 września 1939 r., co zmusiło ludność do podjęcia walk o charakterze podziemnym i partyzanckim. Podczas II wojny światowej i okupacji niemieckiej 11 tysięcy Żydów ostrowieckich zostało wymordowanych. W Ostrowcu miały miejsce liczne publiczne egzekucje, założono tu także obozy przejściowe dla jeńców, obóz Służby Budowlanej, obóz pracy (1941-43) i getto (1943-44) żydowskie. Miasto było ośrodkiem działalności polskiego podziemia; działały tu m.in. ZWZ-AK, PPS-WRN, NOW-NSZ. W Ostrowcu produkowana była broń i wydawana prasa konspiracyjna. 16 stycznia 1945 Ostrowiec został wyzwolony spod okupacji hitlerowskiej.

Samoobrona Rzeczpospolitej Polskiej – partia polityczna, odwołująca się w różnych okresach swojej działalności głównie do idei narodowo-lewicowych, chrześcijańsko-lewicowych, socjaldemokratycznych, chrześcijańsko-demokratycznych, nacjonalistycznych, narodowo-katolickich i agrarnych, najczęściej łącząca poszczególne elementy tych nurtów, założona 10 stycznia 1992 (zarejestrowana sądownie 12 czerwca 1992) z inicjatywy działaczy ZZR "Samoobrona" Andrzeja Leppera, do 17 stycznia 2000 pod nazwą Przymierze Samoobrona. 4 marca 2012 weszła w skład partii Samoobrona, powołanej w styczniu 2010 przez część działaczy Samoobrony RP.
Ostrowiec Świętokrzyski Huta – towarowa stacja kolejowa w Ostrowcu Świętokrzyskim, w powiecie ostrowieckim, w województwie świętokrzyskim, w Polsce.

W okresie powojennym Ostrowiec ponownie szybko się rozwijał. W 1954 do miasta przyłączono szereg podmiejskich osiedli, w tym m.in. dawne miasto Denków. W latach 70. we wschodniej części Ostrowca powstał nowy zakład metalurgiczny huty.

W latach 90. ostrowiecka huta podupadła, a rozwój miasta przybrał raczej kierunek drobnej przedsiębiorczości. W tym samym czasie powstało wiele spółek miejskich, m.in. w 1991 Miejska Energetyka Cieplna. Po rozmowach na temat kupna huty przez zagranicznego inwestora, ostatecznie przejął ją hiszpański koncern Celsa.

Zabytki

Kolegiata pw. św. Michała Archanioła – z początku XVII w., w latach 1924-1938 rozbudowana i przebudowana w stylu neobarokowym.

Kościół pw. św. Stanisława Biskupa w dzielnicy Denków – wybudowany w 1700 r. w stylu barokowym, a następnie rozbudowany w 1904; obok dzwonnica z 1806.

Zespół Pałacowo-Parkowy w dzielnicy Częstocice z dawnym pałacem hrabiów Wielopolskich z lat 1887-1899 – obecnie Muzeum Historyczno-Archeologiczne

Pałac myśliwski hrabiów Wielopolskich przy ulicy Kuźni, obecnie "Pałac Tarnowskich"

Drewniany kościół pw. Najświętszego Serca Jezusowego przy ulicy Sandomierskiej, wybudowany w stylu zakopiańskim, w 1932 r. według projektu Tadeusza Rekwirowicza

Dawny zajazd pocztowy z przełomu XVIII i XIX w. na ulicy Szerokiej

Pozostałości cmentarza żydowskiego na wzgórzu parkowym, pomiędzy początkowymi odcinkami ulic Iłżeckiej i Sienkiewicza.

Gmach poczty na Alei 3 Maja, wybudowany w latach 1925-1927

Budynek dawnej ubezpieczalni społecznej z 1931 na ulicy Focha

Dworzec kolejowy z końca XIX w.

Figura św. Floriana z 1776 r. na placu św. Floriana

Biegacz fioletowy (Carabus violaceus) – gatunek chrząszcza z rodziny biegaczowatych, jeden z najpospolitszych dużych biegaczy występujących w Polsce. Zamieszkuje wilgotne lasy, ale również łąki łęgowe oraz inne otwarte tereny. Preferuje tereny wilgotne natomiast zdecydowanie unika suchych. Okres aktywności rozciąga się od czerwca do sierpnia.
Biegacz górski (Carabus arcensis) — to duży gatunek chrząszcza z rodziny biegaczowatych, występujący na terenach całej palearktyki oprócz skrajnie północnych i południowych rejonów Europy i północnej Afryki. W Polsce należy do najpospolitszych gatunków rodzaju. Osiąga około 17-20 mm długości. Spotykany jest głównie na terenach podgórskich. Poluje na inne owady, pająki, ślimaki lub dżdżownice.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)