Osturnia - Polski Serwis Naukowy

Na mapach: 49°17′N 20°15′E / 49.283, 20.25

Osturnia (słow. Osturňa, niem. Asthorn, węg. Oszturnya) – wieś na Słowacji na Zamagurzu (część Spisza), na granicy z Polską, granicząca z Bukowiną Tatrzańską oraz Kacwinem. Dojechać do niej można drogą z Hanuszowców przez Przełęcz Hanuszowską. Projektowana jest również droga z Polski, z Kacwina (przez dawne turystyczne przejście graniczne). Osturnia znana jest z rusińskich (karpato-ruskich) zabytków architektury ludowej. Jej mieszkańcy mówią gwarą trudno zrozumiała dla Słowaków.

Magurka (słow. Magurka, 1193 m) – szczyt na Słowacji w grani głównej Magury Spiskiej. Znajduje się w tej grani pomiędzy Priehrštie (1209 m) a Slodiczowskim Wierchem (1167 m). Ma dość wyróżniający się w grani i całkowicie zalesiony wierzchołek, który jest zwornikiem dla dwóch bocznych grzbietów. W północno-wschodnim kierunku odchodzi od niego grzbiet opadający do Wielkiej Frankowej. Wyróżniają się w nim wierzchołki: Solisko (1123 m) i Poľana (974 m). Grzbiet ten oddziela dolinę Frankowskiego Potoku od doliny dopływu Osturniańskiego Potoku. W północnym kierunku do Doliny Zdziarskiej odchodzi krótszy grzbiet, który tworzy zachodnie obramowanie dla Doliny Młynarskiej.

Prawo wołoskie – prawo osadnicze; zbiór norm regulujący stosunki pomiędzy właścicielem a osadnikami (najczęściej byli to Wołosi, Rusnacy, Bojkowie, Huculi).

Wioska ciągnie się na odcinku 7 km wzdłuż Osturniańskiego Potoku i jest prawdopodobnie najdłuższą wsią na Słowacji. Lokowana była w roku 1593 na prawie wołoskim, zasiedlona przez ludność napływową wołoską. Pod koniec XVI wieku była to wieś służebna zamku w Niedzicy. Do roku 1918 wieś należała do powiatu Szepesófalu w komitacie Szepes w królestwie Węgier.

Zamagurze, albo Zamagurze Spiskie (słow. Zamagurie) – niewielki subregion etnograficzny i geograficzny w północnej części Spisza, przedzielony granicą polsko-słowacką. W okresie średniowiecza dobra klucza zamku niedzickiego.

Słowacja, Republika Słowacka () – państwo śródlądowe w Europie Środkowej. Graniczy z Austrią (127 km), Polską (597 km), Czechami (240 km), Ukrainą (98 km) oraz Węgrami (678 km). Łączna długość granicy lądowej wynosi 1740 km. Do 1993 wchodziła w skład Czechosłowacji. Od maja 2004 kraj należy do Unii Europejskiej, a od 1 stycznia 2009 – do strefy euro. Stolicą państwa jest Bratysława, położona nad Dunajem przy granicy z Austrią i Węgrami.

W roku 1869 było we wsi 269 domów. W roku 1910 wieś liczyła 1354 mieszkańców, głównie Rusinów. We wsi znajduje się kościół greckokatolicki wybudowany w roku 1796, położony na wzniesieniu za potokiem. Większość mieszkańców (84,42%) deklaruje obecnie przynależność do Kościoła greckokatolickiego, 8,79% do kościoła rzymskokatolickiego. Do roku 1918 parafia łacińska mieściła się w Kacwinie.

Spisz (łac. Scepusium, słow. Spiš, niem. Zips, węg. Szepes) – region historyczny, którego granice zmieniały się na przestrzeni dziejów. Pierwotnie (w XII-XIII w.) obejmował on tylko okolice Spiskiego Zamku, maksymalny zasięg osiągnął w XIX w. Region ten leży w Centralnych i Wewnętrznych Karpatach Zachodnich, w dorzeczu górnego Popradu, górnego Hornádu oraz w części dorzecza Dunajca (na wschód od Białki). Na północnym zachodzie Spisz sąsiaduje z Podhalem, na północy z ziemią sądecką, na wschodzie z Szaryszem, na południu z Abovem i Gemerem, na południowym zachodzie z Liptowem (zobacz: Regiony Słowacji).

Wieś (łac. pagus, rus) – jednostka osadnicza o zwartej, skupionej lub rozproszonej zabudowie i istniejących funkcjach rolniczych lub związanych z nimi usługowych lub turystycznych, nieposiadająca praw miejskich lub statusu miasta (art. 2 ustawy z 29 sierpnia 2003 o urzędowych nazwach miejscowości i obiektów fizjograficznych).

Miejscowi górale rusińscy zajmowali się tu kiedyś głównie pasterstwem oraz hodowlą owiec na potrzeby zamku. Obecnie miejscowa ludność zatrudniona jest w różnych działach gospodarki związanych z obsługą turystów odwiedzających słowackie Tatry.

Kapliczka w Osturni

Fragment starej zabudowy wsi

Mieszkańcy

Nazwiska mieszkańców XIX wiek (w zapisie zniekształconym przez urzędników węgierskich i w polsko-łemkowskim ekwiwalencie): Bafsar, Bahleda (= Bachleda), Bajsar (= Bajszar), Balfinyak (= Balfiniak), Bapar, Barcsak (= Barczak), Barniak, Barta, Basar (= Baszar), Bavlik, Bavlyan (= Bawlain), Bednar, Bekes (= Bekesz), Benda, Bergman, Betalk, Bizub, Blasczak (= Błaszczak), Bognar, Bonda, Botok, Brejcsak (= Brejczak), Brejka, Bujcsak (= Bujczak), Bunda, Butviniak, Cekuska (= Cekuszka), Centko, Cipta, Cjekovski (= Cejkowski), Csopjak (= Czopiak), Czarnogurszky (= Czarnogórski), Depta, Dongacs (= Dągacz), Drugacz, Ducsak (= Duczak), Dudas (= Dudasz), Dudinszky (= Dudziński), Duleba, Dzwigalski, Einhorn, Feciunda, Figlar, Fusunda (= Fuszunda), Garstka, Gazdik, Gdovjak, Glevanyak (= Głewaniak), Goval, Grejcsak (= Grejczak), Haniacsek (= (C)haniaczek), Harabin, Hlavczak (= Hławczak), Homza, Homzsa (= Homża), Hudak, Hvalcsak (= Chwalczak), Ihnaczak, Ilcsak (= Ilczak), Jacenczak, Kacmarak, Kacsmariak (= Kaczmariak), Kaczmarak, Kaim, Kanjuk, Kanyak (= Kaniak), Kapalka, Kapolka, Kapral, Karpiak, Kaufman, Koszturak, Kovalcsik (= Kowalczyk), Korlak, Kroll, Korlyak, Krull, Krulyak (= Królak), Krupiak, Kudas (= Kudasz), Kuncz (= Kunc), Kurz, Kusniriak, Kusnyirak (= Kusznyriak), Lach, Lazanak, Lazarak, Lazundak, Lejava, Lesiundak, Letman, Lombard, Lyach, Mazurek, Melon, Michlik, Mihlyanda (= Michlanda), Mudrak, Nalepka, Obrzondek (= Obrządek), Panxa, Pavliscsak (= Pawłyszczak), Pavlyak (= Pawlak), Pawlik, Peknovska (= Pięknowska), Petrik, Petrulak, Pitek, Pittak, Pojedinec (= Pojedyneć), Pollak, Remias, Repczak, Romaniak, Rusnak, Rusznak, Salyora (= Szaliora), Seiszka (= Szejska), Semsay (= Szemszaj), Sikora, Silbiger, Silhon, Simsay, Siska (= Szyszka), Skibjak, Smoleniak, Soltes (= Sołtys, Szołtes), Stefaniak, Surgovjan (= Surgowian), Sziniszus, Szkibjak (= Skibiak), Szmolenyak (= Smoleniak), Sztahura (= Stachura), Szvacsak (= Szwaczak), Talarczak, Tecsunda (= Teczunda), Tibur, Tomasak (= Tomaszak), Tomcuzk (= Tomczuk), Turiak, Tursak (= Turszak), Tuziak, Tuzsak (= Tużak), Vach, Vanecsko (= Waneczko), Varnasak (= Warnaszak), Vascsura (= Waszczura), Vascsurak (= Waszczurak), Vasicsak (= Wasiczak), Vihsek (= Wyszek), Vojteczka, Vojticzka, Wach, Waligurski, Wilczek, Zavacki (= Zawadzki), Zavoina (= Zawojna).

Hanuszowce (słow. Spišské Hanušovce) – wieś na Słowacji w powiecie Kieżmark. Znajduje się na średniej wysokości 615 m, u podnóża Magury Spiskiej, nad rzeką Rieka uchodzącą do Dunajca. Należy do etnograficznego regionu zwanego Zamagurzem. W 2008 liczyła 650 mieszkańców. Pierwsza wzmianka o tej miejscowości pochodzi z 1313 r, ale historycy twierdzą, że osada powstała tutaj już w XIII wieku. Właściciel tych terenów, Kokosz Berzewiczy, przekazał Hanuszowce zakonowi bożogrobców z pobliskiego Lendaku. Zakonnicy ci sprowadzili tutaj osadników z Polski. W 1593 Hanuszowce zostały wykupione przez György Horvátha – właściciela zamku w Niedzicy.

Język węgierski (magyar nyelv) – należy do podgrupy języków ugryjskich, zaliczanej do podrodziny ugrofińskiej (z rodziny uralskiej). Językiem tym posługuje się co najmniej 14 mln osób – przede wszystkim na Węgrzech, ale także w południowej Słowacji, środkowej Rumunii (Siedmiogród), północnej Serbii (Wojwodina), zachodniej Ukrainie (Zakarpacie), wschodniej Słowenii (Prekmurje) i wschodniej Austrii (Burgenland). Język węgierski ma status języka urzędowego na Węgrzech, w Słowenii (lokalnie) i w Wojwodinie. Jest to język aglutynacyjny. Współczesny węgierski język literacki powstał w XVI w. Do jego zapisu stosuje się pismo oparte na alfabecie łacińskim.

Szlaki turystyczne

– żółty z Osturni, obok Osturniańskiego Jeziora do rozdroża pod Magurką. 2 h, ↓ 1.35 h

Przypisy

Podhale. Spisz. Orawa. 1:50 000. Mapa turystyczna. Kraków: Sygnatura, 2004. ISBN 978-83-7499-004-2.
↑ Daniel Kollár, Jan Lacika: Pieniny. Spisz północny i Szarysz. Bratislava: Dajama, 2007. ISBN 978-80-89226-19-1.
Stanisław Figiel: Polski Spisz. Warszawa: PTTK „Kraj”, 1999. ISBN 83-7005- 396-3.