Osy - komedia - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy sztuki teatralnej. Zapoznaj się również z: Osy.

Osy (Σφήκες, Sfekes) - czwarta zachowana komedia Arystofanesa. Wystawiona na Lenajach w 422 p.n.e. na agonie komicznym, zajęła tam drugie miejsce; możliwe, że pierwsze miejsce zajęła także inna sztuka Arystofanesa. Komedia jest prawdopodobnie pierwszą komedią twórcy o podłożu społecznym; w poprzednich trzech sztukach - niezachowanych Babilończykach oraz zachowanych Acharnejczykach i Rycerzach - głównym wątkiem była polityka, a w pierwszej (niezachowanej) komedii twórcy, Biesiadnikach i zachowanych Chmurach - edukacja. Pretekst akcji stanowi procesomania Ateńczyków w drugiej połowie V wieku p.n.e.

Chmury - trzecia zachowana komedia Arystofanesa, a piąta pod względem kolejności powstania. Pierwsza, niezachowana wersja sztuki zajęła w agonie komicznym na Dionizjach w 423 p.n.e. trzecie - ostatnie - miejsce; druga wersja, opracowana prawdopodobnie w latach 419-416 p.n.e. prawdopodobnie nie była nigdy wystawiona. Podczas gdy w poprzedzających trzech sztukach - niezachowanych Babilończykach oraz zachowanych Acharnejczykach i Rycerzach - głównym wątkiem była polityka, tak tutaj - jak w pierwszej (niezachowanej) komedii twórcy, Biesiadnikach - Arystofanes krytykuje "nowomodne" wychowanie młodzieży, uosobione przez Sokratesa i jego uczniów, przedstawianych jako sofistów. Brak odnośników do ówczesnej polityki, połączony z nieobecnością sprośnych żartów, spotykanych często w innych komediach twórcy i obecnością powszechnie znanej postaci, jaką jest Sokrates, czyni tę sztukę jedną z najbardziej przystępnych komedii Arystofanesa.

Agon (gr. ἀγών, pierwotnie "walka, zawody") – w komedii staroattyckiej Czwartego dnia Wielkich Dionizji o świcie rozpoczynał się agon, czyli trzydniowy konkurs trzech dramaturgów. Każdy z nich prezentował po trzy tragedie z dodatkiem dramatu satyrycznego.

Postacie

Głównymi postaciami sztuki są:

Filokleon, u Srebrnego - Lubokleon, zdziecinniały starzec opanowany manią sądzenia;

Bdelykleon, u Srebrnego - Mierzikleon, kochający go syn;

Dodatkowo, pojawiają się także:

Sosjasz i Ksantiasz, niewolnicy Bdelykleona;

Chłopiec;

Pies Kydatenajski (Kleon);

Myrtia, handlarka;

Towarzysz uczty

postacie nieme, wśród nich Pies Labes (Laches) oraz Chajrefont, uczeń Sokratesa;

i oczywiście obowiązkowy Chór - tytułowych Os, reprezentujących ateńskich starców ogarniętych, jak Filokleon, manią sądzenia.

Treść

Filokleon, ateński starzec, całymi dniami przesiaduje w sądzie. Bdelykleon próbuje odwieść ojca od tego uwłaczającego zajęcia: najpierw siłą (przetrzymując go siłą w domu, co daje pretekst do parodii motywu wydostania się z pułapki; np. Filokleon chowa się pod osłem, jak w Odysei Odyseusz pod baranem u Polifema). Gdy w odsiecz starcowi przybywają inni starcy (Chór Os), syn postanawia przemówić wszystkim do rozumu; w tradycyjnym agonie wykazuje, iż z zachowania ojca (i jemu podobnych) ciągną zyski przede wszystkim wysoko postawieni urzędnicy i politycy, którzy biorą ogromne łapówki, dzięki ustawionym procesom pozbywając się przeciwników politycznych. Jednakże Filokleon nie potrafi się obejść bez ciągłego sądzenia, toteż syn przeprowadza przed nim proces dwóch psów (reprezentujących dwóch wodzów, których proces miał się faktycznie odbyć - znienawidzonego przez Arystofanesa Kleona i Lachesa; Kleon w tym czasie oskarżył Lachesa o nieuczciwe wzbogacenie się w wyprawie sycylijskiej pięć lat wcześniej). Zawsze skazujący oskarżonych starzec tym razem omyłkowo uniewinnia Lachesa. W pozostałej części sztuki Bdelykleon próbuje przywrócić ojca społeczeństwu, zabierając na ucztę.

Prószyński i S-ka to polskie wydawnictwo prasowe i książkowe, działające w latach 1990-2008, oraz nazwa handlowa, pod którą od początku 2009 ukazują się książki wydawane przez wydawnictwo Prószyński Media.

Ralph Vaughan Williams (ur. 12 października 1872 w Down Ampney, Gloucestershire, Anglia - zm. 26 sierpnia 1958 w Londynie) to wybitny angielski kompozytor i badacz muzyki ludowej. Twórca 9 symfonii, utworów orkiestrowych, chóralnych i muzyki filmowej.

Muzyka

Oryginalna muzyka, autorstwa Arystofanesa, nie zachowała się.

Muzykę do dramatu, w trzyaktowej realizacji Uniwersytetu Cambridge, napisał Ralph Vaughan Williams w 1909 r.; składała się ona z 28 numerów. Trzy lata później odbyła się premiera suity (Aristophanic Suite "The Wasps"), zestawionej z pięciu numerów:

Uwertura
Antrakt
Przemarsz narzędzi kuchennych
Antrakt
Balet i Finałowe Tableau

Największą popularność - utrzymującą się i do dziś, szczególnie w Wielkiej Brytanii, zdobyła uwertura, wykonywana często bez pozostałych części suity.

Laches - wódz ateński, syn Melanoposa. W roku 427 wraz z Charojadesem dowodził flotą, wysłaną na pomoc Leontynom sycylijskim. Prześladowany przez Kleona, po jego śmierci znowu zajmował ważne stanowiska. Wraz z Nikiaszem w roku 421 p.n.e. brał udział w układach pokojowych. W roku 418 został wysłany na pomoc Argiwom, zginął pod Mantyneją. Jeden z dialogów Platona otrzymał nazwę od jego imienia.

Arystofanes z Aten (gr. Ἀριστοφάνης, Aristophanes) (ok. 446-385 p.n.e.) - grecki dramatopisarz, jeden z twórców komedii staroattyckiej. Jego twórczość miała ostre akcenty społeczne i polityczne. Przedstawił w niej bogaty obraz życia Aten swoich czasów. Był zagorzałym przeciwnikiem bogaczy i obrońcą interesów średnich warstw społecznych oraz chłopów. Pierwsze swoje komedie wystawiał pod nazwiskami aktorów, ponieważ sam był zbyt młody, by zgłaszać utwory na zawody teatralne. Ostatnie dwie komedie - Sejm kobiet oraz Plutosa czasami zalicza się już do komedii średnioattyckiej. W sztuce Chmury, wystawionej w 423 p.n.e., opisał działanie soczewki.

Tłumaczenia

Tłumaczeń dokonali Stefan Srebrny i Janina Ławińska-Tyszkowska; według drugiego podane są imiona występujących postaci w tym artykule.

Wydania (wybór)

tłum. Ławińska-Tyszkowska, wyd. Prószyński i S-ka, seria Biblioteka Antyczna, Warszawa 2001, ISBN 83-7255-104-9 - szerzej dostępna wersja;

tłum. Srebrny

Realizacje teatralne

Nie wiadomo nic o polskich realizacjach teatralnych.

Spis realizacji w portalu e-teatr

Acharnejczycy - najstarsza zachowana komedia Arystofanesa, a trzecia pod względem kolejności powstawnia, wystawiona w 425 p.n.e. na Lenajach. Zajęła w konkursie pierwsze miejsce; Arystofanes, prawdopodobnie bojąc się możliwych reperkusji ze strony Kleona, wystawił ją pod imieniem Kallistratosa. Najbardziej charakterystyczną cechą sztuki jest silne opowiedzenie się autora przeciw wojnie.

Osa (Vespula) - rodzaj owadów charakteryzujący się kontrastowym ubarwieniem, zazwyczaj żółto-czarnym, oraz posiadaniem żądła stanowiącego naturalną broń w razie zagrożenia, a także ułatwiającego uśmiercenie ofiary. Osy osiągają do 25 mm długości ciała.

Linki zewnętrzne

Pełen tekst Os po angielsku (ang.)

Dość obszerne omówienie (ang.)

Streszczenie i krótka notka o relacji Arystofanes-Kleon (ang.)

Inne, skrócone omówienia sztuki: [1], [2] (ang.)

Nagranie kompletnej muzyki do dramatu Vaughana Williamsa (ang.)

Notka o suicie Vaughana Williamsa (ang.)