Ove Høegh-Guldberg - Polski Serwis Naukowy

Ove Høegh-Guldberg

stare miasto w Århus

Ove Høegh-Guldberg (1 września 1731 - 8 lutego 1808) był duńskim mężem stanu, politykiem i teologiem, a także historykiem i de facto premierem Danii w latach 1772-1784.

1731-1772

Był synem biednego handlarza z Jutlandii. Dzięki pomocy krewnych został teologiem, później został też historykiem, a w roku 1761 profesorem. Jak wielu innych naukowców swojej epoki, wywodzących się z klasy średniej, był po części zdroworozsądkowym patriotą, a po części ortodoksyjnym rojalistą.

Chrystian VII Oldenburg (panował w latach 1766-1808) był kolejnym słabym władcą, którego dodatkowo nękała schizofrenia . W praktyce rządził jego doradca Detlev Reventlow. Niezwykłym i skandalicznym epizodem były rządy (1770-1771) królewskiego lekarza, Niemca z pochodzenia imieniem Johann Friedrich Struensee, który został kochankiem i powiernikiem królowej. Struensee jako przybysz i reformator był bardzo niepopularny wśród arystokracji duńskiej. Romans Niemca z królową oburzył środowisko skupione wokół królowej-matki. W styczniu 1772 roku Struensee został aresztowany a w kwietniu ścięty. Tak samo skończył też jego współpracownik Enevold Brandt.

Chrystian VII (Christian VII), (ur. 29 stycznia 1749 w Kopenhadze - zm. 13 marca 1808 w Rendsburgu), król Danii i Norwegii w latach 1766-1808 oraz książę Szlezwik-Holsztyn. Był synem Fryderyka V i jego pierwszej żony Luizy, córki Jerzego II, króla Wielkiej Brytanii.

W 1764 wszedł w towarzystwo królowej Juliany Marii jako nauczyciel jej syna Fryderyka. W 1771 został sekretarzem gabinetu. Jako rojalista i konserwatysta zrobił wszystko, by zjednoczyć elity polityczne przeciwko reformom, jakie zamierzał wprowadzić Johann Friedrich Struensee. Upadek Struensee'go (i jego egzekucja w 1772) dały początek wielkiej karierze politycznej Guldberga.

Dania – Królestwo Danii (Kongeriget Danmark) – państwo położone w Europie Północnej (Skandynawia), najmniejsze z państw nordyckich. W jej skład wchodzą też Grenlandia oraz Wyspy Owcze. Graniczy od południa z Niemcami.

Hrabia Johann Friedrich Struensee (ur. 5 sierpnia 1737 w Halle, zm. 28 kwietnia 1772) – niemiecki lekarz, minister w Królestwie Danii. Jego starszym bratem był Carl August Struensee (1735-1804), profesor matematyki i pruski minister.

1772-1784

Rządy Guldberga znaczyła polityka neutralności i finansowa prosperity. Popierał on język duński kosztem niemieckiego (duński język w armii - rok 1773) i wprowadził ustawę o obywatelstwie z 1776, która wykluczała cudzoziemców ze sprawowania wysokich funkcji publicznych). Guldberg popierał duńskich pisarzy i poetów. Choć z pewnością był nacjonalistą, używał tej powszechnej o nim opinii również w celach propagandowych.

Hrabia Heinrich Carl von Schimmelmann (urodzony 13 lipca 1724 w Demmin; zmarły 16 lutego 1782 w Kopenhadze, pochowany w Wandsbeck - duński polityk niemieckiego pochodzenia, a także kupiec i businessman. Działał jako kupiec w Dreźnie. Gdy trwała wojna siedmioletnia (1756-1763) i Saksonię zajęły wojska Fryderyka Wielkiego, Schimmelman kupił odeń za sumę 120000 Talarów manufakturę porcelany w Miśni. W roku 1759 otworzył dom handlowy w Hamburgu i odziedziczył zamek Ahrensburg. W roku 1761 wszedł w służbę Danii, zostając intendentem handlu. W służbie duńskiej działał jako baron od 1762, a w roku 1779 otrzymał godność hrabiego. Jego architekt Carl Gottlob Horn (1734-1807) budował od roku 1762 w Wandsbeck zamek dla Schimmelmanna. Schimmelmann był również zaangażowany w handel bronią i niewolnikami z Afryką.

Guldberg nie wiedział niestety, jak walczyć z korupcją i nie rozumiał konieczności polepszenia warunków życia wieśniaków. Jak stwierdził: "...nie można zrzucić jarzma z chłopów nie narażając się na niebezpieczeństwo wstrząśnięcia podwalinami państwa...". Odwołał wszystkie reformy Struensee'go, które uważał za niepotrzebne. Choć sam był prowincjuszem, faworyzował stolicę kosztem prowincji. Zwolnienie wielu ministrów (Heinrich Carl von Schimmelmann, Andreas Peter Bernstorff) zwiększyło jego władzę, lecz odsłoniło go na atak krytyki.

Pozycji Guldberga zagroziła niechęć syna króla Chrystiana VII- następcy tronu Fryderyka, który był rozgoryczony, że jego macocha Juliana Maria nie dopuszcza go do polityki. Andreas Peter Bernstorff udzielił spiskowi swego ostrożnego poparcia. Swą rolę odegrało też niezadowolenie wynikające ze zmniejszenia obrotów handlowych w porównaniu do okresu wojny Brytyjczyków z amerykańskimi koloniami.

1784-1802

14 kwietnia 1784 zamach stanu przeprowadzony przez księcia i ustanowienie przezeń regencji pozbawiły Guldberga władzy. Fryderyk pojawił się na posiedzeniu tajnej rady i odczytał rozporządzenie przywracające stan rzeczy sprzed rządów hrabiego Struensee, tzn. rządy osobiste monarchy. Guldberg i jego pomocnicy nie stawiali oporu. Znajdujący się na sali król-schizofrenik podpisał stosowne papiery nie wiedząc, co robi. Bezskutecznie protestowali Julianna Maria i wuj Fryderyka, również Fryderyk. Wówczas zdegradowano go do stopnia prefekta (amtmand) miasta Århus. Funkcję te pełnił do 1802.

Ocena postaci

Dziś Gulberg uważany jest za porządnego i skromnego człowieka, którego rządy przyniosły stabilizację, lecz jednocześnie nieco ciasno myślącego biurokratę, nie pojmującego sensu przeprowadzania reform. Ambasador brytyjski Ralph Woodford powiedział o nim: "...Jest uczonym i napisał doskonałą historię powszechną, zna jednak świat i sprawy państwowe z książek".

Zobacz też

Dania w XVIII wieku

Źródła

Władysław Czapliński, Dzieje Danii nowożytnej 1500-1875, Warszawa 1982, s 124-127.

Dansk Biografisk Leksikon, vol. 7, 1981.

Politikens Danmarkshistorie, vol. 9, by Sven Cedergreen Bech, 1965.

Politikens Danmarkshistorie, vol. 10, by Jens Vibæk, 1964.

Psalme-Bog eller en Samling af gamle og nye Psalmer also named Guldbergs Psalme-Bog (Guldberg's hymnal), Copenhagen, 1778.