Owidiusz, Publius Ovidius Naso (43 p.n.e. - 17 lub 18 n.e.) – jeden z najwybitniejszych elegików rzymskich, najbardziej utalentowany poeta epoki Augusta, należący do młodszego pokolenia twórców augustowskich. Syn bogatego ekwity z Sulmony (środkowa Italia). Zrezygnował z kariery urzędniczej i poświęcił się pisarstwu. Znajomy Horacego, przyjaciel Propercjusza. Najbardziej znany z utworów o tematyce miłosnej: Ars amatoria (Sztuka kochania), Amores - Pieśni miłosne, a także poematu epickiego "Metamorfozy".

Życie

Owidiusz mówi o sobie wiele więcej niż inni Rzymscy poeci. Informacje o jego biografii czerpiemy głównie z jego poezji, zwłaszcza Tristia 4.10., która daje nam dużo informacji. Pozostalymi źródłami są Seneka i Kwintylian.

Młodość

Owidiusz urodził się w Sulmo, mieście leżącym w dolinie Apeninów na wschód od Rzymu, w ważnej ekwickiej rodzinie 20 marca 43 roku przed Chrystusem. To była ważna data dla Rzymskiej polityki - został zawiązany przez Oktawiana Augusta, Marka Antoniusza i Marka Lepidusa II triumwirat. Uczył się w Rzymie retoryki pod okiem takich nauczycieli jak Aureliusz Fuskus i Marek Porcjusz. Szczególnie ten drugi wywarł na niego ogromny wpływ, to od niego zapożyczył on wiele idei do swojej późniejszej twórczości. Studiował razem z bratem, który został oratorem. Ojciec Owidiusza posłał go do tej szkoły z myślą o tym, by syn został prawnikiem, lecz tego ciągnęło do bardziej twórczej strony. Tak twierdzi Seneka Starszy. Po śmierci dwudziestoletniego brata, Owidiusz porzucił prawo i rozpocżął podróż po Atenach, gdzie pierwotnie miał się uczyć filozofii - ten jednak wolał nauki związane ze sztuką, literaturą i językiem. Później odbył podróż po Azji Mniejszej i Sycylii. Piastował pomniejsze stanowiska publiczne jako jeden z tresviri capitales i jednocześnie jako decemviri stlitibus iudicandis, ale zrezygnował na rzecz pogoni za poezją ok. 29-25 p.n.e.,jednakże jego ojciec nie aprobował tej decyzji. Jego pierwsze przemówienie jest datowane na około 25 rok przed Chrystusem, kiedy Owidiusz miał osiemanście lat. Znalazł się w kręgu zwolenników Marka Korwiniusza, ale jednocześnie był w przyjacielskich stosunkach z poetami, których patronem był Gajusz Mecenas W Żalach 4.10.41–54, Owidiusz wspomina o ciepłej relacji z Propercjuszem, Horacym, jednocześnie z Wergiliuszem i Tibullusem się zaledwie spotkał. Wiadomo, że ich podziwiał. Owidiusz cieszył się dużą popularnością, gdy wydawał swoje pierwsze prace, ale w ósmym roku naszej ery został wygnany przez Augusta. Do trzydziestego roku życia był żonaty trzy razy i rozwiedziony dwa. Jednakże, urodziła mu się tylko jedna córka, która w końcu urodziła mu wnuki. Jego ostatni żona była wpływową członkinią gens Sulpicia i pomagała mu w czasie jego wygnania w Tomis.

Sukcesy literackie

Owidiusz z wieńcem laurowym.

Pierwsze dwadzieścia pięć lat kariery literackiej Owidiusz spędził głównie pisząc w elegikickim stylu utwory o tematyce miłosnej. Chronologia tych wczesnych prac nie jest dokładnie znana. Daty powstawania dzieł zostały oszacowane przez naukowców. Za jego pierwsze dzieło uważa się Heroidy, czyli Listy (Heroides albo Epistulae) - zbiór fikcyjnych, wierszowanych listów bohaterek sławnych mitów do bohaterów tychże mitów (np. Penelopy do Odyseusza), które miały zostać opublikowane w 19 roku p.n.e. Pierwszą serią składającą się z pięciu książek są Miłostki (Amores) - zbiór erotyków adresowanych do kochanki Corinny datowane na 16-15 rok p.n.e., jednakże najstarsza zachowana wersja jest z 8-3 r. p.n.e. Między publikacjami tych dwóch wydań miała zostać napisana "Medea", która była uwielbiana w czasach antycznych, ale Owidiuszowa wersja się nie zachowała. Kolejne dzieło poety to Medicamina Faciei Feminae, krótka praca o tym jak pielęgnować kobiece ciało. Ten utwór poprzedzał duże dzieło Ars Amatoria czyli Sztuka Kochania, poemat o miłości w praktycznych jej aspektach w trzech księgach: pierwsza - jak dziewczę oczarować; druga - jak miłość pielęgnować; trzecia - dla kobiet, jak dbać o mężczyznę, by związek był szczęśliwy - datowany na drugi rok naszej ery. Można tę pracę uznać za jeden z powodów, przez które Owidiusz został wygnany z Rzymu. W tym samym roku zostało wydane Remedia Amoris (Lekarstwo na Miłość) - poetycki poradnik jak wyleczyć się z niechcianej miłości. Ten zbiór elegijnej poezji erotycznej zrobił Owidiuszowi miejsce wśród głównych rzymskich elegistów takich jak Gallus, Tibullus i Propertiusz.

Do roku ósmego naszej ery skończył swoje największe i najambitniejsze dzieło Metamorfozy - złożony z piętnastu ksiąg poemat epicki, przedstawiający przy pomocy wątków mitologii greckiej i rzymskiej stworzenie i historię świata. Owidiusz opowiada lub wspomina 250 mitów rzymskich i greckich zawierających motyw przemiany. W tym samym czasie pracuje nad [Fastil] - sześciotomowym poematem zawierającym opis mitów związanych z ważnymi datami rzymskiego kalendarza religijnego; doprowadzony tylko do czerwca. Prace nad dziełem zostały przerwane przez wygnanie Owidiusza z Rzymu.

Wygnanie do Tomis

W roku 8 p.n.e. poeta został zmuszony do przerwania pracy i opuszczenia Rzymu w wyniku decyzji Augusta, skazującej go na bezterminową relegację do Tomis nad Morzem Czarnym. Pomimo wielokrotnie podejmowanych próśb i błagań poety, wstawiennictw wielu wpływowych przyjaciół o odwołanie go z banicji ani August, ani jego następca Tyberiusz, nie złagodzili tego surowego wyroku. Przyczyna zesłania do dziś nie została wyjaśniona - zachowało się zbyt mało źródeł. Poeta zmarł na zesłaniu, nie ujrzawszy już nigdy Rzymu. Wygnanie, a raczej relegowanie do Tomi było najokrutniejszym i najboleśniejszym ciosem, jaki mógł spotkać poetę: został dożywotnio skazany na przymusowy pobyt w kresowym mieście, zamieszkałym przez zbarbaryzowanych Greków, Getów, a także Sarmatów. Oderwany od wszystkiego, co dotąd stanowiło sens i treść jego życia, pozbawiony dostępu do książek i możliwości wymiany myśli z ludźmi kultury, sztuki oraz nauki, odłączony od przyjaciół i żony, załamany psychicznie, nękany też chorobami, starzejący się poeta nie przestaje tworzyć. Zimą, na przełomie 8/9 r. n.e. pisze pierwszy zbiór elegii wygnańczych Tristia (Żale), kolejna księga powstała w roku 9, następna w latach 9-10, IV w latach 10-11, a ostatnia w latach 11-12. Drugi wielki zbiór elegii, Epistulae ex Ponto (Listy znad Morza Czarnego) powstawał w dwóch etapach: księgi I-III, wydane jako całość, w latach 12-13, a księga IV została wydana oddzielnie gdzieś w okolicach roku 14. Twórczość Owidiusza z okresu zesłania nie ogranicza się wyłącznie do wymienionych wyżej zbiorów poezji. Choć pozostałe jego utwory nie mają większego znaczenia artystycznego warto o nich wspomnieć. Najbardziej interesujący jest zachowany w całości elegijny poemat Ibis: na jego treść składają się przekleństwa i złorzeczenia wymierzone przeciwko anonimowemu byłemu przyjacielowi, który zamiast bronić i ujmować się nad wygnańcem, stał się oszczercą, atakuje go publicznie, nagabuje jego małżonkę, a w końcu usiłuje przywłaszczyć sobie jego małżonkę. Niewątpliwie ten dziwaczny poemat-przekleństwo, pomimo swej ekscentryczności, którą można zrozumieć tylko na tle tradycji hellenistycznej inwektywy, jest swego rodzaju majstersztykiem sztuki poetyckiej. Z kolei niedokończony poemat Halieutica (Sztuka rybacka), zachowany jedynie we fragmentach, dotyczył ryb, ich gatunków, zwyczajów, a także miejsc i sposobu połowów. Wreszcie przekazany w rękopisach pod imieniem Owidiusza poemat Nux (Drzewo Orzechowe), uznawany przez wielu badaczy za nieautentyczny, jest skargą samego drzewa na krzywdy, jakie wyrządzają mu przechodnie, łamiąc gałęzie i strząsając owoce.

W Tomis Owidiusz umiera. Pochowany zostaje z najwyższymi honorami za murami miejskimi w Tomi. Po jego śmierci Owidiu stało się często nadawanym imieniem na terenie dzisiejszej Rumunii.

czytaj dalej: [2], [3]