Ocimbundu (l. poj., język umbundu), Owimbundu (l. mn., język umbundu; transkrypcja port. Ovimbundo, ang. Ovimbundu; inne nazwy: Mbundu Benguella, Mbundu południowi) to największa grupa etniczna w Angoli (patrz: rozdział "Liczebność"). Często są myleni z drugą co do wielkości grupą Mbundu (port. Mbundo, kimbundu Ambundu, kikongo Bambundu; inne nazwy: Mbundu północni), jednak różnią się od nich zarówno historią, jak i w konsekwencji kulturą.

Ziemie

Zamieszkują tereny środkowo-zachodnie Angoli, ściślej dzisiejsze prowincje Benguela, Huambo, Huíla (zwłaszcza miejscowości: Caconda, Caluquembe, Lubango), Cuanza Sul, Móxico, Cuando-Cubango, Bié. W tej ostatniej, w obszarze administracyjnym Kuito, znajduje się ich stanowisko archeologiczne Caninguir (Kaninguiri, Kañilili). Po odzyskaniu niepodległości, oraz po wojnie domowej, liczna diaspora Owimbundu znalazła się w Namibii, w Zambii (tu migracja pod koniec lat 80.) i w Mozambiku.

Pochodzenie

Zaliczani do ludów Bantu, wyróżnianych jako tych, pośród których ntu (plus ewentualny przedrostek, np. w j. kimbundu muntu) znaczy człowiek, a liczbę mnogą tworzy się w tym przypadku dodając przedrostek ba lub va (stąd bantu w kimbundu znaczy ludzie). Wiodący naukowcy twierdzą, że przodkowie Bantu mogli przybyć z Azji (Historia migracji ludów bantu, migracja wsteczna do Afryki, mtDNA), zatrzymać się w Bahr al-Ghazal w Sudanie, by następnie osiedlić się w okolicy Wielkich Jezior Afrykańskich. Stamtąd przewędrowaliby do obszaru określanego mianem Bauczi w Nigerii lub do Kamerunu. Wiele wskazuje jakoby ich domem była dolina Benué w północno-zachodnich lasach równikowych. Widoczne są też podobieństwa językowe Owimbundu z ludem Igbo z Nigerii: kiedy wśród Mbundu (j. kimbundu), Bakongo (j. kikongo) i Baluba (j. tshiluba) Bóg oraz duch (duch zmarłej osoby, duch przodka) to Nzambi lub Nzúmbe (zaś zumbi w kikongo znaczy życzliwy fetysz), to wśród Owimbundu jest to Suku (omunu zaś to osoba, a twendi znaczy idziemy). Poszczególne ludy Bantu na tereny dzisiejszej Angoli trafiały od strony Dolnego Konga i siedzib ludu Luba, w następującej kolejności: w XI wieku Bakongo, w XVI VaNyaneka, w XVII Ngangela, w XVIII Owambo i Czokwe, w XIX OvaKwangali. OviMbundu mogli być mieszanką grupy Bakongo z grupą Lundu (obecnie klaster etniczny Lundu-Czokwe). Gdy osiedlili się na płaskowyżu Bié, zostali sąsiadami ludów Ambundu (Mbundu północni, którzy prawdopodobnie wyodrębnili się od Bakongo), oraz wspomnianych ludów Czokwe i Lundu.