Owoce - Polski Serwis Naukowy

przekierowanie z „owoce”. Zapoznaj się również z: inne znaczenia tego słowa.

Świeże owoce na straganie

Owoc (łac. fructus) − w znaczeniu botanicznym występujący u okrytozalążkowych organ powstający z zalążni słupka i ewentualnie dna kwiatowego zawierający w swym wnętrzu nasiona, osłaniający je i ułatwiający rozsiewanie.

Łuszczynka (ang. siliqua, silique łac. siliqua) - rodzaj suchego, pękającego owocu. Charakterystyczny dla rodziny kapustowatych (Brassicaceae). Przyjmuje się, że jest to łuszczyna, której długość jest nie większa od dwukrotności szerokości. Są to owoce dwukomorowe, z wewnętrzną przegrodą rozpiętą między dwoma łożyskami, na których umocowane są nasiona. Występuje np. u tasznika (Capsella), miesiącznicy (Lunaria), tobołków polnych (Thlapsi arvense).

Dno kwiatowe (ang. receptacle, łac. receptaculum) – przeważnie mniej lub bardziej rozszerzony koniec szypułki lub łodygi, na którym wyrasta kwiat. W zależności od rośliny dno kwiatowe może być poszerzane, płaskie, wypukłe lub wklęsłe. Na nim osadzone są boczne części kwiatu.

Kluczowym składnikiem owoców ze względu na ich funkcję są nasiona, będące właściwymi organami rozmnażania i rozprzestrzeniania roślin. Budowa owoców służy usprawnieniu różnych metod rozsiewania. Owoce mięsiste roznoszone są przez zwierzęta, dla których stanowią pokarm, owoce suche rozprzestrzeniane są przez wiatr, wodę lub zwierzęta.

Pestkowiec (ang. drupe, stone fruit, łac. drupa) – rodzaj owocu. Jest mięsisty, zwykle zawierający jedno nasienie (wyjątkiem jest dwunasienny pestkowiec kawowca). Powstaje ze słupka pojedynczego (apokarpicznego). Owocnia (perykarp) zbudowana jest ze zwartego egzokarpu mającego postać skórki, soczystego i często jadalnego mezokarpu oraz twardego i zdrewniałego endokarpu, zbudowanego ze sklerenchymy (twardzicy). Przykłady roślin wytwarzających pestkowce: morela, śliwa, czereśnia, brzoskwinia, palma kokosowa, orzech włoski, kawowiec, pistacja.

Burak (Beta L.) – rodzaj roślin, należący w różnych systemach klasyfikacyjnych do rodziny komosowatych lub szarłatowatych. Gatunkiem typowym jest Beta vulgaris L..

Gdy w jednym kwiecie występuje większa liczba słupków wolnych, wtedy powstają z nich samodzielne owoce, które tworzą owoc zbiorowy na wspólnym dnie kwiatowym (malina, truskawka). Są one często mylone z owocostanami, które powstają z kilku kwiatów zebranych w skupiony kwiatostan (morwa, kłębek buraka, figowiec, ananas).

Owocnik, twór grzybniowy – zbita część grzybni, wytwarzana przez nią w formie charakterystycznej dla każdego gatunku, tworząca na zewnątrz lub wewnątrz zarodniki. Owocniki występują u grzybów wyższych; workowców i podstawczaków, a ich zadaniem jest wytwarzanie zarodników. Zbudowane są z dwóch rodzajów grzybni: płonnej – plektenchymy, stanowiącej rusztowanie i zarodnionośnej – obłoczni, w której wytwarzane są zarodniki. Mogą mieć różną postać, np. kapelusza osadzonego na trzonie, kopyta, bulwy, miseczki, maczugi, krzaczka, różdżki, płaskiej skorupy i inne. Istnieje ogromna różnorodność kształtów i barw owocników. Niemal wszystkie wyrastają nad ziemią, ale istnieją też owocniki podziemne, np. u trufli.

Kasztanowiec (Aesculus L.) – rodzaj drzew, rzadziej krzewów należących do rodziny mydleńcowatych (Sapindaceae). Obejmuje ok. 25 gatunków pochodzących z południowo-wschodniej Europy, Ameryki Północnej oraz Azji wschodniej. W Polsce wszystkie uprawiane gatunki są sztucznie introdukowane przez człowieka. Gatunkiem typowym jest Aesculus hippocastanum L..

W znaczeniu kulinarnym owoc to jadalna część rośliny będąca owocem w znaczeniu botanicznym, ale rosnąca tylko na drzewach lub krzewach. Owoce roślin zielnych uważane są za warzywa (np. pomidor, ogórek, groch, dynia). Wyjątkowo wśród roślin zielnych owoce w znaczeniu kulinarnym dają truskawki, poziomki i ananas.

Słupek (łac. pistyllum, ang. pistil) – żeński organ płciowy w kwiecie okrytonasiennych. Zbudowany jest ze zrośniętych ze sobą lub wolnych owocolistków (carpellae), które są zmodyfikowanymi liśćmi. Słupki zajmują zawsze centralne miejsce w kwiecie. Mogą występować pojedynczo lub po kilka tworząc w tym drugim przypadku słupkowie (gynaeceum).

Platan (Platanus L. ) – rodzaj drzew należący do rodziny platanowatych, obejmujący 6 gatunków, występujących w południowo-wschodniej Europie, Azji Mniejszej, Indiach, Meksyku i Ameryce Północnej. Gatunkiem typowym jest Platanus orientalis L..

W terminologii rolniczo-sadowniczej jakość owoców określa się za pomocą kształtu owocu i urody owocu. Terminy te są wyznacznikiem wartości owocu na podstawie oceny wizualnej.

Anatomia

Owocnia (perykarp) - powstaje z zalążni słupka, jest zbudowana z trzech warstw:

egzokarp - warstwa zewnętrzna, tkanka okrywająca owocu,

mezokarp - środkowa warstwa, może być soczysta (zbudowana z miękiszu), jak u pestkowca albo sucha i twarda jak w strąkach,

endokarp - wewnętrzna warstwa owocni, tworząca ściany komory nasiennej. Może być błoniasta i cienka jak w strąkach grochu, grubsza i skórzasta jak w jabłku lub zdrewniała w pestce śliwy.

Nasiona - powstają w wyniku rozwoju zapłodnionych zalążków.

Podział

Przykłady owoców suchych. Górny rząd od lewej: torebka maku (Papaver), orzechy leszczyny (Corylus), żołędzie dębu (Quercus), dolny rząd od lewej: łuszczyna, orzechy platana, orzechy kasztanowca (Aesculus).

Owoce mogą być pojedyncze (wówczas powstają z jednej zalążni) i złożone (owocostan) lub też zbiorowe (wtedy powstają z kilku słupków wolnych (apokarpicznie).

Łuszczyna (siliqua) - rodzaj suchego, pękającego owocu. Typ owocu charakterystyczny dla rodziny kapustowatych (Brassicaceae). Owoc długi, suchy, podzielony błoniastą przegrodą na dwie komory. Każda z komór powstaje z odrębnego owocolistka. Owocnia jest skórzasta, niezróżnicowana morfologicznie. Owoc pęka wzdłuż przegrody. Przyjmuje się, że długość łuszczyny przekracza przynajmniej dwukrotnie jej szerokość.

Rozłupnia (schizocarpium) - owoc pojedynczy, wielonasienny, zamknięty, suchy i rozpadający się. Rozpada się na jednonasienne, zamknięte i niepękające rozłupki, w których elementy owocni pozostają z nasieniem (często nazywane też owockami). Owocnia skórzasta, niezróżnicowana morfologicznie.

Ze względu na ekologię i morfologię, owoce dzieli się na suche i soczyste:

Owoce suche:

pękające - są one wielonasienne i mają suche owocnie, które otwierają się po dojrzeniu i rozsiewają nasiona:

mieszek - (zebrane jako owoce zbiorowe tworzą wielomieszki),

niepękające - są zazwyczaj jednonasienne, nasiona tych owoców pozostają zamknięte w całej owocni lub jej części,

niełupka,

ziarniak,

orzech (np. żołędzie) i orzeszek (np. kłębki buraka)

skrzydlak

rozłupnia rozpadająca się na rozłupki

rozpadające się na jednonasienne niełupki - np. strąk przewęzisty seradeli lub łuszczyna przewęzista łopuchy

Owoce soczyste (mięsiste):

pestkowiec

jagoda

jagoda pozorna

owoce jabłkowate lub owoce szupinkowe

owoc zbiorowy

owocostan (owoc złożony)

Zobacz też

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Owoc

Zobacz hasło owoc w Wikisłowniku

Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
dotyczących owocu

Linki zewnętrzne

Owoce w 3D i maleńkie kanaliki powietrzne, które pozwalają im oddychać (pol.). [dostęp 2008-11-09].

Malina - grupa gatunków z rodzaju Rubus L. wyróżniana zwyczajowo ze względu na czerwoną barwę owoców i łatwość ich odpadania od dna kwiatowego (pozostałe gatunki noszą zwyczajową nazwę rodzajową jeżyna). U różnych odmian uprawnych owoce mogą być koloru od czarnego i purpurowego, przez czerwony, żółty, do białawego.

Owocostan, owoc złożony — owoce powstające z przeobrażenia całych kwiatostanów. Przy ich tworzeniu może brać udział (oprócz słupka) dno kwiatowe, okwiat, liście przykwiatowe i oś kwiatostanu. Owocostany po dojrzeniu w całości odpadają od rośliny.