Pąk - Polski Serwis Naukowy

Pąki kwiatowe judaszowca kanadyjskiego

Pąki dębu szypułkowego

Pączek kwiatowy (duży) i pączki liściowe (mniejsze) magnolii

Pąk – zawiązek przyszłorocznego pędu.

Pączki są zwykle chronione za pomocą łusek, u niektórych gatunków są one owłosione. Po kształcie, kolorze, wielkości, ułożeniu pączków na pędzie, kształcie, barwie i liczbie ich łusek można rozróżnić gatunek drzewa lub krzewu, gdy pozostaje on w stanie bezlistnym.

U wielu gatunków roślin pączki kwiatowe różnią się od pączków liściowych.

Turion (pąk zimowy, pąk przetrwalny, zimujące pąki śpiące) – forma rozmnażania i przetrwalnikowa wielu roślin wodnych (np. wywłócznika okółkowego, żabiścieku pływającego, rogatka sztywnego) umożliwiająca przetrwanie okresu mrozów. Rośliny przed zimą tworzą skrócony pęd z pąkiem wierzchołkowym, zwykle osłonięty gęsto rosnącymi wokół liśćmi. Po oddzieleniu od macierzystej rośliny turion opada na dno zbiornika i przeczekuje niekorzystny okres. Wiosną turion rozwija się w nową roślinę.

Wiąz (Ulmus L. ) – rodzaj drzew, rzadziej krzewów z rodziny wiązowatych (Ulmaceae), obejmujący ok. 25 gatunków. Występują w strefie umiarkowanej półkuli północnej. Gatunkiem typowym jest Ulmus campestris L..

Typologia

Zależnie od umiejscowienia pąka na pędzie rozróżnia się następujące rodzaje pąków:

pąk szczytowy – występuje na wierzchołkach pędów, na pędzie głównym jest najczęściej największym pączkiem,

pąki boczne, pąki kątowe – występują wzdłuż pędów pod pączkami szczytowymi, najczęściej w pachwinach liści,

pąki dodatkowe wytwarzane są przez: robinię akacjową czy czeremchę, tworzą się tuż obok albo tuż nad istniejącym pączkiem bocznym,

pąki śpiące – niewidoczne, powstające głównie u gatunków drzew liściastych, nie rozwijające się na wiosnę, mogą pozostać w spoczynku przez wiele lat a rozwijają się w przypadku zniszczenia innych pąków. Pąki śpiące mogą być pobudzone do rozwoju przez silniejszy dopływ światła. Jeśli np. drzewo rosnące w zwarciu zostało odsłonięte, powstają na nim liczne pędy powstałe z pąków śpiących. Takie pędy leśnicy określają mianem: pijawek lub wilków. Dużą skłonność do tworzenia wilków wykazuje: dąb, jesion, wiąz, grab, olsza czarna.

pączki przybyszowe – powstają w szczególnych wypadkach (silne zranienia), najczęściej związane jest to z procesami regeneracji.

Zależnie od zawartości rozróżnia się następujące rodzaje pąków:

Krzew - roślina wieloletnia o zdrewniałej łodydze, czasem także korzeniach, przekraczająca 0,5 m wysokości. Krzewy mają krótki pęd główny, z którego wyrastają równorzędne, rozgałęziające się pędy boczne. W przeciwieństwie do drzew u krzewów brak osi głównej, która u drzew przechodzi przez system pędowy. W rozwoju krzew powstaje przez rozwój pączków bocznych, znajdujących się u nasady pędu głównego, który zostaje szybko opanowany przez tworzące się liczne pędy boczne i wcześnie zamiera. Krzewy mają korzeń palowy, podobnie jak drzewa.

Dąb szypułkowy (Quercus robur L.) – gatunek typowy dla rodzaju dąb obejmującego drzewa liściaste z rodziny bukowatych (Fagaceae). Występuje w Europie (z wyjątkiem północnej Skandynawii) oraz południowo-wschodniej Azji. W Polsce bardziej pospolity od dębu bezszypułkowego. Ceniony ze względu na wytrzymałe, twarde i trwałe drewno. Jest gatunkiem długowiecznym, żyje ponad 700 lat. Ze względu na okazałe rozmiary jakie osiąga, sprawia majestatyczne wrażenie i dlatego odgrywa istotną rolę w symbolice i dawniej w kultach religijnych. Jest symbolem długowieczności, dostojeństwa i siły. Stare okazy nierzadko chronione są jako pomniki przyrody.

pączki kwiatowe, z których wyrastają tylko kwiaty:

po jednym kwiecie: magnolia, forsycja, wiele roślin zielnych np. goździk czy tulipan,

wiązki kwiatów: wiąz górski, klon jesionolistny,

kwiatostany: brzoza, olsza, topola

pączki liściowe, z których rozwijają się ulistnione pędy,

pączki mieszane zawierają kwiatostany wraz z kilkoma liśćmi u nasady. Przykładami są: jabłoń, głóg, jarząb i wiele innych.

Sposób przetrwania pączków do następnego sezonu wegetacyjnego jest podstawą podziału form życiowych roślin według Raunakiaera na:

Forsycja (Forsythia Vahl) – rodzaj krzewów należący do rodziny oliwkowatych. Obejmuje 6 lub 7 gatunków. Występuje w Azji Wschodniej oraz w Europie na Półwyspie Bałkańskim. Łacińska nazwa rodzajowa upamiętnia szkockiego botanika Williama Forsytha.

Topola (Populus L.) – rodzaj drzew z rodziny wierzbowatych (Salicaceae Mirb.). Zalicza się do niego około 40 gatunków, spośród których typowym jest Populus alba L.. W Polsce występują trzy rodzime gatunki topoli: topola czarna, topola biała i topola osika. Topole czarna, biała i szara występują głównie w lasach łęgowych dużych dolin rzecznych, osika natomiast jest rozpowszechniona w lasach liściastych i mieszanych na terenie praktycznie całego kraju. Popularnym drzewem ozdobnym, ze względu na swój kolumnowy pokrój sadzonym zwłaszcza wzdłuż dróg jest topola włoska stanowiąca odmianę uprawną topoli czarnej. W uprawie często spotykane są także mieszańce topoli czarnej z gatunkami amerykańskimi, określane wspólnie mianem topoli kanadyjskiej. Inne topole sadzone często w Polsce to grupa określana zbiorową nazwą topoli balsamicznych. Pochodzą one z Ameryki Północnej oraz Azji i charakteryzują się wydzielaniem silnego, balsamicznego zapachu przez rozwijające się pąki i młode liście.

rośliny jawnopączkowe (fanerofity),

rośliny niskopączkowe (chamefity),

rośliny naziemnopączkowe (hemikryptofity),

rośliny skrytopączkowe (kryptofity),

rośliny jednoroczne nie zawiązujące pączków zimowych

Zobacz też

Wikimedia Commons ma galerię ilustracji związaną z tematem:
Pąk

turion – forma przetrwalnikowa roślin wodnych, zwana też pąkiem zimowym