Pęd - botanika - Polski Serwis Naukowy

Pędy sosny zwyczajnej Pinus sylvestris z pąkami na szczycie. Liście (igły) zebrane są po dwa w krótkopędzie, z kolei krótkopędy siedzą na długopędzie.

Pęd – część rośliny składająca się z łodygi, liści, pączków, kwiatów i owoców. Często termin pęd jest nieprawidłowo utożsamiany z pojęciem łodyga.

Krótkopęd - jest to silnie skrócony fragment pędu spotykany u niektórych roślin. Cechuje się bardzo krótkimi międzywęźlami i w konsekwencji bardzo blisko siebie osadzonymi liśćmi. U wielu drzew iglastych, a także liściastych (w tym niektórych drzewach owocowych) krótkopędy stanowią boczne odgałęzienia pędów głównych, są głównym miejscem tworzenia się liści, natomiast u większości drzew owocowych są głównym miejscem tworzenia się kwiatów, a później owoców. W sadownictwie terminem krótkopęd określa się każdy pęd krótszy niż umowne 20 cm, bez względu na jego wiek.

Kwiat - organ roślin nasiennych, w którym wykształcają się wyspecjalizowane elementy służące do rozmnażania. Stanowi fragment pędu o ograniczonym wzroście ze skupieniem liści płodnych i płonnych, służących odpowiednio, bezpośrednio i pośrednio do rozmnażania płciowego (generatywnego). Kwiat charakterystyczny dla roślin nasiennych (czyli kwiatowych) jest organem homologicznym do kłosa zarodnionośnego (sporofilostanu) roślin ewolucyjnie starszych.

Typowy pęd to nadziemna część rośliny złożona z łodygi, będącej osią pędu, oraz osadzonych na niej organów bocznych – liści. Liście osadzone są na łodydze w regularnych odstępach. Miejsca, z których wyrastają, są często węźlasto zgrubiałe (np. u traw) i nazywają się węzłami. Dzielą one łodygę na odcinki – międzywęźla. W fazie rozmnażania rośliny pęd wytwarza również kwiaty i owoce.

Sosna zwyczajna, pospolita (Pinus sylvestris L.) – gatunek wiecznie zielonego drzewa z rodziny sosnowatych (Pinaceae). Występuje powszechnie na terenach Europy Północnej i Środkowej (również górskich) oraz Syberii Wschodniej.

Narząd, organ (łac. organum) – część wielokomórkowego organizmu zwierzęcego lub roślinnego, która pełni określoną funkcję fizjologiczną. W odniesieniu do roślin tradycyjnie nie używa się terminu narząd, natomiast mówi się o organach (np. takich jak korzeń, łodyga, liść, kwiat). W organizmach jednokomórkowych odpowiednikami narządów są organelle komórkowe.

Typologia

Wyróżnia się pędy nadziemne oraz pędy podziemne. Ze względu na sposób i tempo wzrostu wyróżnić można dwa rodzaje pędów:

długopędy – wydłużone,

krótkopędy – skrócone.

Pędy podziemne

Rola pędu podziemnego:

pozwala przetrwać roślinie niekorzystne warunki

magazynuje substancje odżywcze

służą do rozmnażania

Rodzaje pędów podziemnych:

bulwy (np. ziemniaki)

kłącza (np. tataraku)

cebula (np. tulipan)

rozłogi nadziemne (np. poziomki) i podziemne (np. wierzbownicy)

Pędy nadziemne

Rolą pędu nadziemnego jest:

Łodyga – nadziemna, osiowa część rośliny naczyniowej, która wraz z umiejscowionymi na niej liśćmi, pąkami, kwiatami i owocami stanowi pęd. Powstaje w wyniku podziałów i różnicowania komórek stożka wzrostu.

Rośliny (Archaeplastida Adl i in. 2005, dawne nazwy naukowe: Vegetabilia, Plantae, Phytobionta, Plastida, Primoplantae) – eukariotyczne i samożywne organizmy, wykorzystujące energię promieniowania słonecznego za sprawą barwników asymilacyjnych (zdarzają się wśród roślin także organizmy cudzożywne i pasożytnicze, w tym też myko-heterotroficzne, ale mają one charakter wtórny).

odżywianie przez fotosyntezę

rozmnażanie

W skład pędu nadziemnego wchodzą:

Typy rozgałęzień pędów

Wyróżnia się następujące podstawowe typy rozgałęzień pędów:

rozgałęzienia typu monopodialnego – pędy o silnie rosnącej osi głównej i słabiej rosnących odgałęzieniach dalszych rzędów,

rozgałęzienia typu dichotomicznego – pędy rozwidlające się w wyniku podziału pąka szczytowego,

rozgałęzienia typu sympodialnego – pędy, których prowadzenie przejmują kolejne odgałęzienia boczne.

Zobacz też

fitomer

Przypisy

Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski: Botanika Morfologia. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006, s. 167-170. ISBN 83-01-13945-2.