Płaskowyż Tarnogrodzki - Polski Serwis Naukowy

Staw pod Tarnogrodem

Krajobraz Płaskowyżu

Pejzaż rolniczy

Płaskowyż Tarnogrodzki (512.49) – duży mezoregion fizycznogeograficzny w południowo-wschodniej Polsce i zachodniej Ukrainie, stanowiący wschodnią część Kotliny Sandomierskiej. Mezoregion bierze swoją nazwę od miasta Tarnogród.

Gmina Krzeszów to gmina wiejska w województwie podkarpackim, w powiecie niżańskim. W latach 1975-1998 gmina położona była w województwie tarnobrzeskim.

Płaskowyż Chyrowski (521.11; t. Płaskowyż Chyrowsko-Gródecki, Wysoczyzna Chyrowska) - mezoregion fizycznogeograficzny, w zachodniej części Podkarpacia Wschodniego, na Płaskowyżu Sańsko-Dniestrzańskim.

Położenie

Płaskowyż Tarnogrodzki rozpościera się między dolinami Tanwi, Sanu i Szkła a wałem Roztocza. Przez środek mezoregionu przepływa do Sanu płytką łukową doliną rzeka Lubaczówka. Południowo-wschodni kraniec regionu leży na obszarze Ukrainy. W granicach Polski region zajmuje powierzchnię 2.260 km². Płaskowyż Tarnogrodzki graniczy od południowego zachodu z Doliną Dolnego Sanu, od północy z Równiną Biłgorajską a od wschodu i północnego wschodu z Roztoczem Wschodnim. Na południu region styka się z Płaskowyżem Chyrowskim (na Ukrainie).

Powiat jarosławski - powiat w Polsce (województwo podkarpackie), utworzony w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto Jarosław. Powiat położony jest w wschodniej części województwa podkarpackiego. Jest częścią makroregionu południowo-wschodniej Polski.

Zamch – wieś w Polsce położona w województwie lubelskim, w powiecie biłgorajskim, w gminie Obsza, na Płaskowyżu Tarnogrodzkim i Równinie Biłgorajskiej. Jest jedną z największych wsi w województwie lubelskim, największą w gminie Obsza. Dzieli się na dwie części: Zamch I i Zamch II. Ok. 2 km na południowy wschód od Zamchu znajduje się Park Krajobrazowy Puszczy Solskiej.

Walory geograficzne

Region jest płaskowyżem ukształtowanym pofałdowanymi wysoczyznami, osiągającym wysokość od 220 do 280 m n.p.m. (maksymalnie 284 m) a względnie od 30 do 60 m. Rzeźba terenu jest głównie monotonna, urozmaicona wałami piaszczystymi i pagórami wydmowymi (głównie wydmy paraboliczne) jak np. Smerecka Góra (229 m) czy Wilcza Góra (230 m). Płaskowyż zbudowany jest z iłów mioceńskich na których zalegają przykryte lessem gliny i piaski czwartorzędowe, co daje regionowi charakter rolniczy. Na północ od doliny Lubaczówki, pomiędzy Sieniawą a Lubaczowem, znajduje się rozległy kompleks wielogatunkowych lasów mieszanych (tzw Lasy Sieniawskie z rezerwatem Lupa o powierzchni 4,2 ha). Zbiorowisko wodne dominują rzeki Lubaczówka, Tanew, Wirowa i Złota Nitka oraz duże kompleksy stawów powstałych w miejscach po dawnych bagnach i mokradłach.

Gmina Ulanów to gmina miejsko-wiejska w województwie podkarpackim, w powiecie niżańskim. W latach 1975-1998 gmina położona była w województwie tarnobrzeskim.

Wydma paraboliczna – jeden z typów pojedynczych wydm. Charakteryzuje się tym, że ma kształt łuku o ramionach skierowanych pod wiatr. Mniej ubita miękka część znajduje się na kierunku przeciwnym niż kierunek dominującego wiatru. Jej centralna część jest ruchoma, gdyż jest zbudowana z suchszego i luźniejszego piasku niż ramiona i w przeciwieństwie do nich nie jest utrwalana przez rośliny. Wędrówka wydm na terenie Polski odbywa się z prędkością około 6–20 m/rok. Największą wysokość wydmy paraboliczne osiągają w miejscu zagięcia łuku, w tzw. czole.

Zasięg administracyjny

Płaskowyż Tarnogrodzki rozpościera się na pograniczu województw lubelskiego i podkarpackiego, na terenie ośmiu powiatów:

biłgorajskiego – gminy: Potok Górny i Tarnogród, południowa część (na południe od Tanwi) gmin: Biszcza, Księżpol, Łukowa i Obsza

lubaczowskiego – miasto i gmina Lubaczów, gminy: Oleszyce, Stary Dzików, Wielkie Oczy i Cieszanów, południowa część gminy Horyniec-Zdrój i zachodnia część gminy Narol

jarosławskiego – gmina Wiązownica (niemal w całości), wschodnia część gmin: Laszki i Radymno oraz północno-wschodnia część gminy Jarosław

leżajskiego – tylko północno-wschodnia część gminy Kuryłówka

niżańskiego – południowa część gminy Harasiuki, wschodnia część gminy Ulanów i północno-wschodni skrawek gminy Krzeszów

przemyskiego – tylko północno-wschodni skrawek gminy Stubno

przeworskiego – gmina Adamówka i północno-wschodnia część gminy Sieniawa (bez Sieniawy)

tomaszowskiego – południowo-zachodni fragment gminy Susiec

Na obszarze Ukrainy Płaskowyż Tarnogrodzki rozpościera się na terenie trzech rejonów obwodu lwowskiego (Львівська область):

Roztocze Wschodnie (343.23), zwane też Roztoczem Południowym lub Roztoczem Rawskim – jeden z trzech mezoregionów Roztocza, najwyższa jego część. Przecięte w przybliżeniu na połowy granicą polsko-ukraińską; na Ukrainie sięgające po Lwów. Osiąga po polskiej stronie wysokości od 230 do 391,5 m n.p.m. a po ukraińskiej do 409 m n.p.m.

Gmina Oleszyce to gmina miejsko-wiejska w województwie podkarpackim, w powiecie lubaczowskim. W latach 1975-1998 gmina położona była w województwie przemyskim.

jaworowskiego (Яворівський район)

mościskiego (Мостиський район)

gródeckiego (Городоцький район)

Miejscowości

Głównymi polskimi ośrodkami miejskimi na Płaskowyżu Tarnogrodzkim są Lubaczów, Tarnogród, Oleszyce i Cieszanów.

Na Ukrainie leżą Gródek Jagielloński (Городок), Nowojaworowsk (Новояворівське), Jaworów (Яворів), Mościska (Мостиська), Sądowa Wisznia (Судова Вишня), Szkło (Шкло), Niemirów (Немирів) i Krakowiec (Краковець).

Gmina Harasiuki (do 1954 gmina Huta Krzeszowska) – gmina wiejska w województwie podkarpackim, w powiecie niżańskim. W latach 1975-1998 gmina położona była w województwie tarnobrzeskim.

Powiat przeworski - powiat w Polsce (województwo podkarpackie), utworzony w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto Przeworsk.

Pozostałe większe miejscowości w obrębie płaskowyżu to: Adamówka, Babice, Basznia Dolna, Biszcza, Brzyska Wola, Cewków, Chmielek, Chotylub, Dachnów, Kalników, Krzeszów, Laszki, Lipiny Dolne, Łukawiec, Łukowa, Makowisko, Majdan Sieniawski, Obsza, Potok Górny, Ruda Różaniecka, Stary Dzików, Wielkie Oczy, Zapałów i Zamch.

Lubaczówka (w górnym biegu Zawadówka) – rzeka w Kotlinie Sandomierskiej, prawy dopływ Sanu. Swój początek bierze jako Zawadówka na Roztoczu Wschodnim, na Ukrainie. Na obszar Polski wpływa w okolicach Budomierza. Płynie przez Płaskowyż Tarnogrodzki do Pradoliny Podkarpackiej. Przepływa między innymi przez miasto Lubaczów i wsie Nowa Grobla, Radawa,Cetula i Zapałów. Uchodzi do Sanu na wysokości 178 m n.p.m. w Manasterzu. Długość rzeki wynosi 88,2 km, w tym 67,3 km w Polsce.

Szówsko – wieś w Polsce położona na pograniczu Doliny Dolnego Sanu i Płaskowyżu Tarnogrodzkiego, w województwie podkarpackim, w powiecie jarosławskim, w gminie Wiązownica.

Na pograniczu regionu leżą Harasiuki, Horyniec-Zdrój, Susiec, Szówsko i Wiązownica.

Inne większe miejscowości w obrębie płaskowyżu na Ukrainie to Lubień Wielki (Великий Любінь), Dobrzany (Добряни), Rodatycze (Родатичі), Czerniawa (Черневе), Sokola (Соколя), Nahaczów (Нагачів), Zawadów (Завадів), Hruszów (Грушів) i Lipowiec (Липовець).

Bagno – obszar o utrzymującym się nadmiernym nawilgoceniu, porośnięty przez roślinność przystosowaną do specyficznych warunków związanych z dużym nawilgoceniem. Bagna bardzo często tworzą się w zagłębieniach terenu we wszystkich strefach klimatycznych świata. Największe przestrzenie zajmują jednak na obszarach pokrytych wieczną zmarzliną (Syberia, północna Kanada) i w strefie równikowej. Poza tym tworzą się w dolinach i deltach dużych rzek, na pojezierzach, na płaskich obszarach bezodpływowych, w nieckach krasowych, w odciętych zatokach morskich i nad brzegami mórz i oceanów. W bagnach w wyniku procesów utleniania związków organicznych tworzy się torf.

Basznia Dolna (w latach 1977-1981 Smolinka Dolna) – wieś w Polsce położona na Płaskowyżu Tarnogrodzkim, w województwie podkarpackim, w powiecie lubaczowskim, w gminie Lubaczów.

Zobacz też

Płaskowyż Tarnowski

Linki zewnętrzne

Roztocze Południowe / Płaskowyż Tarnogrodzki