Płaszów - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy obszaru Krakowa. Zapoznaj się również z: Plaszow – obóz nazistowski.

Płaszów – obszar Krakowa wchodzący w skład Dzielnicy XIII Podgórze. Dawna wieś położona na prawym brzegu Wisły na południowy wschód od Krakowa i przyłączona do niego w 1911 roku jako XXI dzielnica katastralna.

Zwierzyniec - obszar Krakowa wchodzący w skład Dzielnicy VII Zwierzyniec. Wieś została włączona do terenów Krakowa w 1910 roku jako XII dzielnica kastralna.

Niepołomice - miasto w woj. małopolskim, w powiecie wielickim, położone nad Wisłą na skraju Puszczy Niepołomickiej, około 25 km na wschód od centrum Krakowa. Siedziba gminy miejsko-wiejskiej Niepołomice. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. krakowskiego.

Historia

Pierwsza wzmianka o Płaszowie pochodzi z dokumentu Bolesława Wstydliwego dla klasztoru zwierzynieckiego z 1254, w którym wymieniony jest "Plaszow" jako własność klasztorna. W XIV wieku część wsi była własnością prywatną, lasy należały do króla, a reszta wsi – do klasztoru w Koprzywnicy. Po czternasto- i piętnastowiecznych zmianach własności – w wieku XVI wieś znalazła się w rękach krakowskich wielkorządców. Po I rozbiorze Polski (1773) Płaszów trafił do zaboru austriackiego (miasto Kraków pozostawało w granicach Polski do III rozbioru w 1795), co spowodowało zmiany własności wsi.

Kraków – i pod względem powierzchni. Jedno z najstarszych miast Polski, o ponad tysiącletniej historii. Kraków posiada wartościowe zabytki architektury, działa w nim wiele instytucji i placówek kulturalnych.

Pierwszy rozbiór Polski – nastąpił w roku 1772, pierwszy z trzech rozbiorów Polski, do których doszło pod koniec XVIII wieku. Dokonany drogą cesji terytorium I Rzeczypospolitej przez Prusy, Austrię (a właściwie Imperium Habsburgów) i Rosję.

W latach 1854-1856 Austriacy wybudowali w Płaszowie nieistniejące już dziś trzy szańce FS18 – FS20. W 1855 przez teren Płaszowa została przeprowadzona linia kolejowa Kraków-Lwów. Istnienie tej linii, a także ożywienie gospodarki Galicji związane z budową Twierdzy Kraków spowodowały rozwój przemysłu w Płaszowie. Wg spisu z 1887 w Płaszowie Wielkim znajdowało się 127 domów zamieszkanych przez 750 mieszkańców, a w oddzielonym od niego obszarem Lasówki (Ugory) Płaszowie Małym – 22 domy i 131 mieszkańców. Natomiast w zakolu Wisły, w posiadłości Aleksandra Zdzieńskiego znajdował się jego dwór, zabudowania gospodarcze i 6 domów zamieszkanych przez 80 osób.

Wisła (łac. i ang. Vistula, niem. Weichsel) – najdłuższa rzeka Polski, o długości 1047 km. Jest także najdłuższą rzeką w zlewisku Morza Bałtyckiego.

Bronowice - obszar Krakowa, dawna podkrakowska wieś. Stanowi fragment Dzielnicy VI Bronowice. Jej północna część rozciągająca się niegdyś przy dawnej drodze z Krakowa do Ojcowa to Bronowice Wielkie (obecnie Dzielnica IV Prądnik Biały), natomiast część wysunięta na południe w stronę rzeki Rudawy to Bronowice Małe (obecnie Dzielnica VI Bronowice), miejsce akcji Wesela Stanisława Wyspiańskiego. Jej założycielem był Radosław Bronowicki.

Z końcem XIX wieku rozbudowano forty Twierdzy Kraków, budując Fort 50a Lasówka. Do największych przedsiębiorstw Płaszowa należały w tym czasie Płaszowska Fabryka Cegieł i Dachówek utworzona w 1896 oraz towarowy węzeł kolejowy Podgórze-Płaszów. W roku 1900 mieszkało w Płaszowie 1408 osób, a w 1910 już 2239.

Łagiewniki - obszar Krakowa wchodzący w skład Dzielnicy IX Łagiewniki-Borek Fałęcki, znajdującej się południowej części miasta. Dominuje niska zabudowa jednorodzinna. Znane są w Polsce i na świecie z sanktuarium Bożego Miłosierdzia i pod koniec 2005 r. stały się nawet bardziej popularne wśród wiernych niż francuskie La Salette. Do Łagiewnik pielgrzymował Jan Paweł II oraz Benedykt XVI. W Łagiewnikach znajduje się także kościół Parafialny pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa, kilka zabytkowych kapliczek, pomniki oraz stacja kolejowa Kraków-Łagiewniki na której zatrzymuje się Pociąg Papieski. W maju 2009 roku na terenie poprodukcyjnych byłych Krakowskich Zakładów Sodowych "Solvay" ruszyła budowa Centrum Jana Pawła II Nie lękajcie się. Tereny te, tzw. białe morza, leżą pomiędzy rzeką Wilgą a linią kolejową w kierunku Zakopanego. Z inicjatywą budowy centrum wystąpił kard. Stanisław Dziwisz. Pieniądze na budowę pochodzą od wiernych. Kard. Stanisław Dziwisz przeznaczył na ten cel honoraria z książki i filmu Świadectwo.

Koprzywnica to miasto w woj. świętokrzyskim, w powiecie sandomierskim, nad rzeką Koprzywianką. Siedziba gminy miejsko-wiejskiej Koprzywnica. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. tarnobrzeskiego.

Na początku XX wieku Austriacy rozważali plany budowy kanału Dunaj-Wisła, które zrodziły potrzebę znalezienia dla Krakowa dogodnej lokalizacji pod budowę portu rzecznego. Płaszów wydawał się do tych celów odpowiedni, toteż władze Krakowa podjęły ok. 1903 z gminą Płaszów rozmowy na temat włączenia wsi w obręb miasta. Po kilkuletnich pertraktacjach 1 lutego 1912 włączono do Krakowa 4,88 km² obszarów gminy 2,84 km² ziem dworskich Płaszowa.

Dunaj (łac. Danubius, ang. Danube, niem. Donau, słow. Dunaj, węg. Duna, chorw. Dunav, serb. i buł. Дунав, rum. Dunărea, ukr. Дунай gr. Ίστρος Istros) – po Wołdze druga co do długości rzeka w Europie.

Kraków Płaszów – stacja kolejowa w Krakowie-Płaszowie, w dzielnicy Podgórze. Znajduje się w południowo-wschodniej części miasta. Jest drugą pod względem wielkości i liczby pasażerów stacją kolejową w Krakowie. Zapewnia częste i szybkie połączenia z Rzeszowem, Tarnowem, Przemyślem, Skawiną i Kalwarią Zebrzydowską.

To w Płaszowie 30 października 1918 rozpoczęło się odbieranie Krakowa z rąk austriackich zaborców. Ze stacji Kraków-Płaszów por. Antoni Stawarz rozesłał do wszystkich stacji kolejowych Galicji polecenie wstrzymania transportów poza Galicję i skierowania ich do Krakowa w związku z powstaniem rządu polskiego.

Twierdza Kraków (Festung Krakau) – pierwotnie austriackie dzieła obronne wokoło Krakowa. Jednak dzisiaj to bogate lapidarium historii architektury obronnej, gdzie obok prawie kompletnej twierdzy austriackiej istnieją dzieła starsze – kościuszkowskie fortyfikacje z XVIII w., Wawel oraz średniowieczne baszty cechowe.

Klasztor (z łac. claustrum – miejsce zamknięte) – budynek, lub kompleks budynków, w którym zamieszkują zakonnicy, lub zakonnice określonej reguły, charakterystyczny dla wyznań chrześcijańskich jak i buddyzmu; w obrządku wschodnim – monaster.

W okresie międzywojennym w Płaszowie przy ulicy Saskiej 2 wzniesiono 1930-1931 kościół księży sercanów i klasztor wg projektów Franciszka Mączyńskiego.

W roku 1934 z inicjatywy Józefa Madeja, Ignacego Krzepickiego, Józefa Gaczoła i Jana Golika powstał klub sportowy Płaszowianka Kraków. Od 1969 r. Płaszowianka występowała jako Energetyk, by po przejęciu przez Budostal-8 i 1975 r. aż do 1991 stać się wyłącznie zakładowym ośrodkiem rekreacyjnym. Płaszowiankę reaktywowano 29 marca 1991 r.

Port rzeczny – obszar na brzegu rzeki, kanału rzecznego lub jeziora (zarówno na lądzie, jak i na wodzie) wyposażony w zespół urządzeń umożliwiających przybijanie jednostek pływających - barek i holowników, wymianę z lądem osób i towarów, a także wykonania typowych czynności związanych z eksploatacją danej jednostki (uzupełnianie zapasów, usunięcie nieczystości itp.)

Franciszek Mączyński (ur. 21 września 1874 w Wadowicach, zm. 28 czerwca 1947 w Krakowie) – polski architekt tworzący m.in. w stylu secesji, konserwator zabytków.

Komunikacja

Od listopada 2010 roku na terenie Płaszowa znajduje się pętla autobusowo-tramwajowa o nazwie Mały Płaszów. Na pętlę kursuje linia tramwajowa nr 20 z Bronowic i linia nr 11 z Łagiewnik oraz autobus linii 123 kursujący z Mistrzejowic i linii 221 krusujący z Niepołomic.

Bibliografia

Atlas Miasta Krakowa (praca zbiorowa IG UJ), PPWK, 1988, ISBN 83-7000-067-3.

Linki zewnętrzne

ePłaszów - płaszowski serwis informacyjny

Mapy: Emapi • Google Maps • Targeo • Zumi

Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi