Płaszcz Układu Słonecznego - Polski Serwis Naukowy

Schemat Układu Słonecznego w skali logarytmicznej

Płaszcz Układu Słonecznego - część heliosfery pomiędzy szokiem końcowym a heliopauzą. Jest to obszar, w którym wiatr słoneczny wieje z prędkościami poddźwiękowymi. Otacza cały Układ Słoneczny oprócz hipotetycznego obłoku Oorta.

Voyager 1 (pl. Podróżnik 1) - bezzałogowa sonda kosmiczna NASA, wystrzelona z Przylądka Canaveral na Florydzie 5 września 1977 roku. Obecnie jest najdalszym i ciągle działającym obiektem wysłanym w przestrzeń kosmiczną przez człowieka. Od Ziemi dzieli ją odległość już ponad 100 j.a. Sygnał wysłany przez sondę w kierunku anten Deep Space Network potrzebuje około 14 godzin na przebycie tej drogi. Pierwotnym celem misji Voyagera 1 było zbadanie Jowisza i Saturna oraz ich księżyców. Obecnie główny cel stanowi badanie heliopauzy oraz pomiar właściwości fizycznych przestrzeni międzygwiezdnej. Dalsze badanie wiatru słonecznego jest utrudnione po awarii instrumentu umożliwiającego wykonywanie pomiarów.

Układ Słoneczny – , pięć planet karłowatych i miliardy małych ciał Układu Słonecznego, do których zalicza się planetoidy, obiekty pasa Kuipera, komety, meteoroidy i pył okołoplanetarny.

Wewnętrzną granicą płaszcza Układu Słonecznego jest szok końcowy. Jego odległość od Słońca wynosi około 80 - 100 j.a. i prawdopodobnie nie jest stała, ale zależy od aktywności Słońca i od galaktycznego pola magnetycznego. Również zewnętrzna granica płaszcza, a zarazem całej heliosfery - heliopauza - jest strukturą dynamiczną, której kształt nadaje oddziaływanie z ośrodkiem międzygwiazdowym. Do niedawna uważano iż płaszcz jest wyraźnie asymetryczny, spłaszczony przez opór ośrodka w kierunku ruchu Słońca przez Galaktykę, a w stronę przeciwną rozciągnięty na kształt warkocza komety. Najnowsze dane dostarczone przez sondę NASA IBEX (Interstellar Boundary Explorer) oraz Cassini wykazały, że przyjęty do tej pory model, w którym głównym czynnikiem odpowiedzialnym za kształt heliosfery i płaszcza było oddziaływanie cząstek wiatru słonecznego z cząstkami medium międzygwiezdnego jest niepoprawny. Nowe wyniki wskazują, że ważniejszy wpływ ma ciśnienie cząstek oraz ich oddziaływanie z polem magnetycznym medium międzygwiezdnego a płaszcz nie przypomina komety ale dość symetryczny bąbel

Wiatr słoneczny – strumień cząstek wypływających ze Słońca, składających się przede wszystkim z protonów i elektronów o dużej energii. Protony spokojnej fazy wiatru mają energię około 0,5 keV, zaś podczas rozbłysków rejestrowane są cząstki o energii do 1 GeV. Rozchodzą się one promieniście we wszystkich kierunkach. Badania sondy Ulysses wykazały, że w płaszczyźnie słonecznego równika prędkość wiatru jest średnio ponad dwukrotnie mniejsza, niż na szerokościach heliograficznych obszaru polarnego. Podczas szczytu aktywności słonecznej, gdy zanikają polarne dziury koronalne, prędkość wiatru emitowanego w kierunku bliskim osi obrotu Słońca zmniejsza się.

Ośrodek międzygwiazdowy (interstellar medium, ISM) - ośrodek składający się z materii międzygwiazdowej (materii nie skupionej w gwiazdach, składającej się głównie z gazu i pyłu), ale także z innych form energii takich jak neutrina i promieniowanie elektromagnetyczne (międzygwiazdowe pole promieniowania, interstellar radiation field), zawartych w przestrzeni pomiędzy gwiazdami w galaktyce. Ośrodek międzygwiazdowy nie jest jednorodny; obserwowane są zagęszczenia materii zwane obłokami międzygwiazdowymi.

Obecnie obie sondy Voyager znajdują się w obszarze płaszcza, badając panujące tam warunki - ciśnienie wiatru słonecznego, jego temperaturę i pole magnetyczne. Około roku 2015 sonda Voyager 1 powinna przekroczyć heliopauzę, opuszczając płaszcz i rozpocząć badania przestrzeni międzygwiezdnej.

Słońce (łac. Sol) – gwiazda centralna Układu Słonecznego, wokół której krąży Ziemia, inne planety oraz mniejsze ciała niebieskie. Słońce to najjaśniejszy obiekt na niebie i główne źródło energii docierającej do Ziemi.

Program Voyager – program dwóch bezzałogowych misji kosmicznych mających na celu badanie Jowisza (w 1979 roku) i Saturna (w latach 1980 i 1981). Voyager 2 przeleciał także obok Urana (w 1986 roku) i Neptuna (w 1989 roku). Sondy Voyager 1 i Voyager 2 wystrzelono w 1977 roku wykorzystując korzystny układ planet. Początkowo miały być kontynuacją programu Mariner (loty 11 i 12, określane też jako program Mariner Jupiter-Saturn). W marcu 1977 roku nazwę zmieniono na program Voyager.

Przypisy

Peter Ford. et al.. Bursting the sun's bubble. „Science”.
Dr. David J. McComas et al.. First IBEX maps reveal fascinating interactions occurring at the edge of the solar system. „Science”.
Krimigis et al.. First Cassini Helps Redraw Shape of Solar System. „Science”.
Sonda Cassini zmienia obraz Układu Słonecznego. „teleskopy.net”.
Sonda IBEX zmienia obraz heliosfery. „teleskopy.net”.