Płatności małżeńskie - Polski Serwis Naukowy

Tradycyjna, formalna prezentacja zapłaty za pannę młodą (tzw. sin sot) podczas ceremonii zaręczyn w Tajlandii.

Małżeństwo jest zazwyczaj czymś w postaci unii ekonomicznej stron małżeństwa i ich rodzin. Część spraw ekonomicznych w postaci tzw. płatności małżeńskich musi zostać załatwiona, bądź przynajmniej uzgodniona, zanim dojdzie do postanowienia o zawarciu małżeństwa. Główne kategorie tychże płatności to:

Monogamia (gr. μονογαμία, od μόνος monos "jedyny" i γαμέω gameo "zawieram małżeństwo"; jednożeństwo) – małżeństwo jednego mężczyzny i jednej kobiety. Socjobiolodzy uznają monogamię za podstawowy model stosunków panujących między ludźmi, skłaniają się jednak ku kwalifikacji: "monogamia ze skłonnością do zdrady"[potrzebne źródło].

Islam (arab. الإسلام ; al-islām) – religia monoteistyczna, druga na świecie pod względem liczby wyznawców po chrześcijaństwie Świętą księgą islamu jest Koran, a zawarte w nim objawienie ma stanowić ostateczne i niezmienne przesłanie Boga do ludzi.

zapłata za pannę młodą – przekazywana jest jej i jej rodzinie przez pana młodego i jego rodzinę. Jest to najczęstsza postać płatności małżeńskich. Wypłaca się ją w dobrach najbardziej cenionych w danej społeczności, stanowiących jedne z głównych jej zasobów i będących wyznacznikiem bogactwa. (zob. też wiano, w kulturze islamskiej jest to tzw. Mahr). Potoczne rozumienie terminu zapłata w tym kontekście niewiele pomaga w zrozumieniu roli, jaką pełni ona w społeczeństwach, w których występuje. W społeczeństwach wolnorynkowych zapłata za coś zwykle wiąże się z uzyskaniem prawa do dowolnego tym rozporządzania. W kontekście małżeństwa zapłata powinna być rozumiana jako: 1. Ekwiwalent straty jaką ponosi rodzina i krewni kobiety, od których zostaje ona odseparowana (przez co pozbawieni oni zostają tego, co będzie efektem jej płodności i pracy). 2. Wynagrodzenie jej rodziny za dotychczasową opiekę nad kobietą, dbanie o jej zdrowie, umiejętności itd., innymi słowy za wszystko co kobieta daję kręgowi męża, a co powiązane jest przyczynowo z jej okresem życia w domostwie natywnym i własnym kręgu rodzinnym. Natomiast w starej tradycji żydowskiej przekazanie sumy dla rodziców panny młodej miało nazwę mohar. Było ono czasem zastępowane pracą dla przyszłego teścia. Według R. de Vaux, nie można moharu rozumieć jako zapłaty, w sensie transakcji finansowej, lecz jako zabezpieczenie panny młodej w razie rozpadu związku.

służba pana młodego – w postaci pracy, jaką musi on wykonać na rzecz rodziny swej żony. Jest to substytut ceny za pannę młodą i ma miejsce w sytuacji, gdy z jakichś powodów pan młody nie może uiścić zwykłej opłaty.

posag – wypłacany przez pannę młodą i jej rodzinę panu młodemu i jego rodzinie (w prawie Starożytnego Rzymu był to tzw. dos). Obyczaj dawania posagu spotyka się w kulturach, gdzie monogamia jest narzucona społecznie - znajdujemy go w 37% rozwarstwionych społeczeństw monogamicznych, a tylko w 2% nierozwarstwionych. W społeczeństwach poliginicznych jest to mniej więcej 1%. Formułując to inaczej: choć tylko w 7% zbadanych społeczeństw występuje społecznie narzucona monogamia, to właśnie one stanowią 77% kultur z tradycją posagu. Wynikałoby z tego, że posag jest efektem braku równowagi rynkowej (na rynku małżeńskim). Monogamia, przypisując każdego mężczyznę tylko do jednej kobiety, powoduje, że bogaci mężczyźni stają się cennym towarem, posag zaś to cena, jaką się za nich płaci. Gdyby dopuszczono wielożeństwo, rynek łatwiej by się uregulował: mężczyźni z pożądanymi przymiotami żeniliby się z kilkoma kobietami, zamiast wymagać wielkich posagów. W Indiach do dziś panuje zwyczaj przekazywania posagu, który choć został tam zdelegalizowany w 1947 roku staje się jednak podstawą żądań i w konsekwencji przyczyną przeszło 8 tysięcy zabójstw kobiet rocznie w tym kraju.

wymiana podarunków polegająca na tym, że zarówno krewni kobiety jaki mężczyzny wzajemnie uiszczają płatności, bądź przekazują sobie podarunki. Krewni mężczyzny uiszczają cenę za pannę młodą, a krewni panny młodej wypłacają posag.

Zobacz też

małżeński ustrój majątkowy

majątek wspólny, małżeńska wspólność majątkowa

majątek odrębny, intercyza

szczebrzuch

morgengeld

Przypisy

Marriage. W: Encyclopaedia Judaica. T. 11. s. 1026-1051.
de Vaux OP, R.: Instytucje Starego Testamentu. T. 1. s. 34n.
Robert Wright: Moralne zwierzę. Warszawa: Prószyński i S-ka, s. 92.
Robin Pagnamenta (The Times): Wściekłe panny młode (pol.). 2012-01-20. [dostęp 2012-01-23]. Cytat: Wypłacania posagu zabroniono w Indiach już ponad 50 lat temu, lecz tradycja nadal jest do tego stopnia rozpowszechniona, że za jej sprawą tylko w 2010 roku życie straciło 8000 kobiet. (…) zwyczaj ten (…) Często prowadzi do znęcania się nad kobietami, maltretowanymi przez męża i jego rodzinę, która wykorzystuje żonę jako kartę przetargową i żąda dodatkowej gotówki od jej krewnych, nierzadko w długi czas po ślubie. (…) Dane z indyjskiego biura statystyki kryminalnej wskazują, że w 2010 roku w kraju miało miejsce 8391 zgonów związanych z posagami oraz 90 tysięcy przypadków tortur i znęcania się nad kobietami przez mężów i ich rodziny

Bibliografia

Daniel Jabłoński, Lech Ostasz Zarys wiedzy o rodzinie, małżeństwie, kohabitacji i konkubinacie. Perspektywa antropologii kulturowej i ogólnej, Olsztyn 2001, Wydawnictwo Adiaphora, ISBN 83-916679-0-1

Marriage. W: Encyclopaedia Judaica. T. 11. Jerozolima-Nowy Jork: Encyclopaedia Judaica Jerusalem - The MacMillan Company, 1971, s. 1026-1051.

de Vaux OP, R.: Instytucje Starego Testamentu. T. 1. Poznań: Wydawnictwo "Pallotinum", 2004, s. 34n.