Płońsk - Polski Serwis Naukowy

Płońsk – miasto i gmina w województwie mazowieckim, w powiecie płońskim. Położony jest 66 km na północny zachód od centrum Warszawy, na Wysoczyźnie Płońskiej nad rzeką Płonką. Według danych z 2010 miasto miało 22 500 mieszkańców.

Etymologia

Nazwa Płońsk pochodzi od nazwy rzeki, nad którą leży miasto lub od płonnych, czyli nieurodzajnych ziem, na których znajduje się Płońsk.

Gmina Dzierzążnia (dawn. gmina Sarnowo) - gmina wiejska w województwie mazowieckim, w powiecie płońskim. W latach 1975-1998 gmina położona była w województwie ciechanowskim.
Władysław II Jagiełło, , zm. 1 czerwca 1434 w Gródku) – wielki książę litewski w latach 1377-1381 i 1382-1392, król Polski i najwyższy książę litewski w latach 1386-1434. Syn Olgierda i jego drugiej żony Julianny, córki księcia twerskiego Aleksandra, wnuk Giedymina. Założyciel dynastii Jagiellonów.

Demografia

Dane z 30 czerwca 2005:

Historia

Jezioro Rutki

Grodzisko w Płońsku

Rynek w Płońsku

Płoński ratusz

Stary dom w Płońsku

Dwór w Poświętnem

Tablica upamiętniająca Henryka Sienkiewicza na ścianie dworu w Poświętnem

Stacja kolejowa w Płońsku

997 – badania archeologiczne wskazują, że pod koniec tego roku ścięto drzewa do budowy konstrukcji warownego grodu znajdującego się w okolicy ul. 19 stycznia w Płońsku.

1065 – pierwsza, nieoficjalna wzmianka o płońskim grodzie w dokumentacjach książęcych, tzw. falsyfikat mogieński, gdzie Plonzch zostaje wymieniony na równi z innymi osadami Mazowsza

1155 – pierwsza, oficjalna, historyczna wzmianka źródłowa o Płońsku jako grodzie książęcym w przywileju uposażeniowym księcia mazowieckiego Bolesława Kędzierzawego.

1384-1399 – Płońsk został pod zarządem zakonu krzyżackiego (pod niemiecką nazwą: Landkreis Plöhnen).

1400 – uzyskanie praw miejskich od księcia mazowieckiego Siemowita IV

1417 – ufundowanie kościoła i klasztoru przez Siemowita IV i jego żonę Aleksandrę, siostrę Władysława Jagiełły; sprowadzenie Karmelitów Trzewiczkowych

1446 – w Płońsku osiedlają się pierwsi Żydzi

1495 – przyłączenie do Polski

1525 – król Zygmunt I wziął miasto w obronę przed rabunkową gospodarką zastawnika i przed prześladowaniem przez niego płońskich mieszczan

1527 – król Zygmunt I potwierdził prawa miejskie, herb oraz pieczęć Płońska

1545 – król Zygmunt I nadał mieszczanom przywilej na ściąganie opłat mostowych

1573 – król Stefan Batory potwierdził nowe prawa i przywileje

1612 – miasto uzyskało prawo do odbywania drugiego targu

1670 – król Michał Korybut Wiśniowiecki nadał miastu przywilej, na mocy którego Żydzi mogą budować domy, synagogi i produkować piwo; wzniesienie pierwszej synagogi w Płońsku

1677 – król Jan III Sobieski potwierdził nowe prawa i przywileje

1720 – król August II potwierdził nowe prawa i przywileje

1749 – król August III potwierdził nowe prawa i przywileje

1767 – król Stanisław August potwierdził nowe prawa i przywileje

1789 – udział przedstawicieli władz miejskich Płońska: Wojciecha Majorkiewicza i Bonawentury Kierzkiewicza w tzw. czarnej procesji z udziałem delegatów miast królewskich

1795 – Płońsk przechodzi pod panowanie Prus (III rozbiór Polski)

1807 – Płońsk zostaje włączony do Księstwa Warszawskiego

1815 – Płońsk zostaje włączony do Królestwa Polskiego

1826 – pożar rynku

1865-1866 – Henryk Sienkiewicz pracował jako guwerner u rodziny Weyherów

1867 – Płońsk zostaje miastem powiatowym

1872 – Jan Walery Jędrzejewicz zaczął prowadzić stację meteorologiczną oraz obserwatorium astronomiczne

1880 – powstanie Ochotniczej Straży Ogniowej

1886 – urodził się Dawid Ben Gurion, w latach 1948-1953 i 1955-1963 premier i minister obrony Izraela

1905 – w listopadzie za organizowanie bojówek do walki z caratem został aresztowany i osadzony na Pawiaku dr Leon Rutkowski

1915 – Płońsk zostaje zajęty przez wojska niemieckie

1917 – dzięki inicjatywie obywateli Płońska skupionych w Polskiej Macierzy Szkolnej, w Płońsku powstała najstarsza placówka szkolnictwa średniego na ziemi płońskiej – Gimnazjum Koła Polskiej Macierzy Szkolnej

1918 – rozbrojenie Niemców przez Komitet Obywatelski

1920 16 sierpnia – doszło pod Płońskiem do bitwy z Bolszewikami, o której losach przesądził 1 Pułk Szwoleżerów pod dowództwem mjr Jerzego Grobickiego; w trzy godziny po bitwie na pole walki przybył gen. Władysław Sikorski, który udekorował wyróżniających się szwoleżerów Krzyżami Virtuti Militari

1920/1921 – oddano do użytku hotel miejski

1924 – Płońsk został włączony do sieci kolejowej

1925 – budowa elektrowni

1930 – zakończenie budowy i oddanie do użytku szpitala z udziałem prezydenta Ignacego Mościckiego

1931 – rozbudowa łaźni miejskiej

1932 – Stefan Kotarski założył Koło Literackie

1935-1936 – uregulowano rzekę Płonkę

1935 – powstała Publiczna Szkoła Dokształcenia Zawodowego

1938 – oddano do użytku nowe targowisko

1939 – II wojna światowa. Płońsk zajmują wojska niemieckie (miasto zostało wcielone do Niemiec pod nazwą Plöhnen)

1941 – w Płońsku w rejonie ul. Warszawskiej i Zielonego Rynku hitlerowcy założyli getto (zlikwidowane jesienią 1942)

1945

16 stycznia – hitlerowcy dokonali masowej egzekucji 78 mieszkańców Płońska i powiatu płońskiego na płońskich Piaskach

19 stycznia – Płońsk zostaje wyzwolony spod okupacji niemieckiej przez wojska 65 Armii 2 Frontu Białoruskiego pod dowództwem gen. Pawła Batowa

do 1954 – siedziba wiejskiej gminy Wójty Zamoście.

1966 – powstaje Zespół Szkół Zawodowych

1981 – powstała parafia św. Maksymiliana Kolbe

1994 – biskup Zygmunt Kamiński dokonał uroczystej konsekracji nowego kościoła pw. św. Maksymiliana Kolbe

1997 – uzyskanie przez Płońsk tytułu Miasto-Orędownik Pokoju podczas X Zgromadzenia Generalnego Międzynarodowego Stowarzyszenia Miast Pokoju w Abidżanie (Wybrzeże Kości Słoniowej)

1999 – Płońsk został ponownie miastem powiatowym

Zabytki

Układ urbanistyczny miasta wraz ze znajdującą się na tym terenie zabudową i wylotami ulic

Zespół pokarmelicki: Kościół parafialny pw. św. Michała, dawniej klasztor, mur – XVI, XVIII w., dzwonnica, mur – II poł. XIX w. oraz całe wyposażenie wnętrz

Wczesnośredniowieczne grodzisko pozostałość XI-wiecznego grodu o wymiarach 75 × 80 m, zwanego dawniej Górą Szwedzką lub Górą Łysą, obecnie nazywane Górą Kawałkowskiego ewentualnie Górą Kabana

Zespół podworski: dwór, mur – I poł. XIX/XX w, oficyna, mur – koniec XIX w., budynek gospodarczy, mur, pozostałości parku – koniec XIX w.

Więzienie, obecnie Areszt Śledczy, ul. Warszawska 49, mur – koniec XIX w.

Zespół cmentarza parafialnego: cmentarz rzymskokatolicki (1779), kaplica grobowa małżeństwa Grobickich, mur (1876)

Dom, ul. Rynek 4a – XIX w.

Dom, pl. 15 sierpnia 21, 21a (dawniej ul. Rynek 21) – XIX w.

Młodzieżowa Orkiestra Dęta – powstała w 1979 roku. Od 1997 r. przekształciła się w orkiestrę młodzieżową. W jej skład wchodzą uczniowie szkół podstawowych i średnich jak niewielkie grono osób dorosłych. Na uwagę zasługuje fakt uczestniczenia w orkiestrze muzykujących rodzin. W marcu 1999 Młodzieżowa Orkiestra Dęta została przyłączona Miejskiego Centrum Kultury w Płońsku. Od roku 1995 stanowisko kapelmistrza piastuje Leszek Kalkowski.
Prawo chełmińskie niem. Kulmer Recht, łac. Jus Culmense vetus – odmiana prawa magdeburskiego powstała około 1233 w Chełmnie i Toruniu, używana głównie na Pomorzu, Prusach, Mazowszu, Warmii i Podlasiu. Na skutek zarządzenia Kazimierza Jagiellończyka od 1476 obowiązywało wszystkich mieszkańców Prus Królewskich (także szlachtę). Najstarsze dokumenty to Kulmer Handfeste Hermanna von Salza z 1232 i Alte Kulm z XIV wieku. Nigdy nie uzgodniono oficjalnej kodyfikacji. W praktyce stosowano głównie wydane drukiem projekty kodyfikacji z lat 1566, 1580 oraz 1594.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)