Płyta gramofonowa - Polski Serwis Naukowy

Po lewej: płyta długogrająca (LP) 12" – 33⅓ obr./min; po prawej: singel (SP) 7" 45 obr./min; u góry: dla porównania płyta CD

Płyta gramofonowa – zwykle okrągła płyta o średnicy do 30 cm z zapisanym spiralnie w postaci rowka analogowym nagraniem dźwiękowym.

Płyty gramofonowe były wykonywane z różnych materiałów, najczęściej ebonitu, szelaku lub poli(chlorku winylu) - stąd nazwa potoczna – płyta winylowa. Choć produkowano je w różnych kolorach, to zdecydowanie najczęściej w czarnym, stąd inna nazwa potoczna – czarna płyta. Obecnie powszechnie określana jest też mianem płyty analogowej.

Georg Neumann GmbH (Neumann) – niemiecki firma zajmująca się produkcją mikrofonów studyjnych, założona w 1928 roku przez niemieckiego wynalazcę i pioniera fonograficznego – Georga Neumanna. Od 1991 roku Neumann jest istotną częścią grupy Sennheiser.
Léon Gaumont (1864-1946) - francuski wynalazca, przemysłowiec i jeden z pionierów kinematografii. W 1898 roku założył wytwórnię filmową Gaumont, obecnie najstarszą i największą wytwórnię filmową we Francji. W 1902 roku w wyniku połączenia w zsynchronizowaną całość kinematografu i fonografu, stworzył podstawy filmu dźwiękowego.

Płyty gramofonowe były podstawowym środkiem rozpowszechniania nagrań muzycznych od końca wieku XIX do lat 80 wieku XX. Obecnie zostały zmarginalizowane przez zapis cyfrowy na płytach CD.

Historia

Wczesne metody mechanicznego zapisu dźwięku

Thomas Young w roku 1807 podjął próby graficznego zobrazowania dźwięku za pomocą rysika na powierzchni pokrytej sadzą. Zapis taki oczywiście nie dawał się odtwarzać. W 1877 Thomas Alva Edison zbudował fonograf, pierwsze w pełni sprawne urządzenie umożliwiające zapis i odtwarzanie dźwięku. Fonograf wykorzystywał wgłębny zapis na walcu pokrytym folią cynową. W tym samym roku Francuz Charles Cros opatentował "Parleophone", koncepcję okrągłych płaskich płyt, produkowanych w oparciu o wzorzec. Cros nie zrealizował praktycznie swojego pomysłu. W 1878 Edison próbował zastosować do zapisu płaski krążek, ale zrezygnował ze względu na trudności ze zmieniającą się prędkością rylca względem rowka. Zaproponował też zapis wielokanałowy w celu poprawy jakości dźwięku.

Emil Berliner, ang. Emile Berliner (ur. 20 maja 1851 w Hanowerze, zm. 3 sierpnia 1929 w Waszyngtonie) – elektrotechnik amerykański, pochodzenia niemieckiego, wynalazca gramofonu.
Sony – przedsiębiorstwo japońskie założone 7 maja 1946 roku przez Masaru Ibukę i Akio Moritę w Tokio jako Tokyo Telecommunications Engineering Company; obecnie jeden z największych światowych producentów elektroniki użytkowej. Spółka publiczna notowana na giełdach tokijskiej (TSE) i nowojorskiej (NYSE) (NYSE: SNE).

W 1885 Alexander Graham Bell i Charles Sumner Tainter zmodernizowali fonograf poprzez pokrycie jego walca woskiem. Wprowadzili jeszcze kilka ulepszeń i otrzymane urządzenie nazwali grafofonem. Założyli firmę American Graphophone Co., z której później wyrósł fonograficzny gigant CBS Columbia. W handlu pojawiły się pierwsze cylindry z nagraną muzyką oraz szafy grające.

Nagrywanie binauralne (z łac. bi – podwójny, auris – ucho) – metoda nagrywania dźwięku z użyciem specjalnego mikrofonu. Mikrofon ten zwany jest zwykle "sztuczną głową". Składa się on z makiety głowy z małżowinami usznymi, wewnątrz których – w miejscach w których znajdują się błony bębenkowe, lub na wejściu do kanału słuchowego – umieszczone są wysokiej klasy mikrofony pojemnościowe. Mikrofony te rejestrują dokładnie taki sam dźwięk, jaki docierałby do uszu słuchacza – który znajdowałby się w miejscu, w którym umieszczona jest sztuczna głowa. Przy użyciu cyfrowego zapisu, urządzenia odtwarzającego oraz słuchawek pozwala na realistyczną i precyzyjną symulację (lub odtworzenie) dźwięków pochodzących z otoczenia słuchacza. Bywa mylone ze stereofonią.
Juliusz Feigenbaum (Juliusz, Jegosyja) (ur. w 1872 w Warszawie, zm. w 1946 albo 1947 w Zurychu) – polski przedsiębiorca, założyciel firmy gramofonowej "Syrena Rekord".

Wynalazek i rozwój

Wykonana z ebonitu płyta produkcji Berlinera z roku 1897.

Początki płyty gramofonowej

Wynalazcą płyt gramofonowych we współczesnym znaczeniu i technologii ich produkcji był Emil Berliner. Pierwszy patent USA otrzymał w 1887 i w ciągu kilku lat rozwinął technologię produkcji płyt. Nagrywał on dźwięk w postaci poziomej linii falistej na grubej warstwie sadzy. Z tak sporządzonego wzorca sporządzano kopię metodą fotochemiczną. Później stosowano bezpośrednie trawienie w wyniku którego otrzymywano matryce, za pomocą których tłoczono płyty z twardo wulkanizowanego kauczuku (ebonitu). Średnica pierwszych płyt wynosiła 5 cali (ok. 12,7 cm), a prędkość odtwarzania 70 obrotów na minutę. Dzięki stworzeniu możliwości uzyskiwania kopii w wielkiej liczbie egzemplarzy, Berliner stał się twórcą przemysłu fonograficznego.

Alexander Graham Bell (ur. 3 marca 1847 w Edynburgu, zm. 2 sierpnia 1922 w Beinn Bhreagh, Nowa Szkocja w Kanadzie) – szkocki wynalazca telefonu i kilkudziesięciu innych wynalazków telekomunikacyjnych. Z zawodu był logopedą i nauczycielem muzyki.
Kwantyzacja to nieodwracalne nieliniowe odwzorowanie statyczne zmniejszające dokładność danych przez ograniczenie ich zbioru wartości. Zbiór wartości wejściowych dzielony jest na rozłączne przedziały. Każda wartość wejściowa wypadająca w określonym przedziale jest w wyniku kwantyzacji odwzorowana na jedną wartość wyjściową przypisaną temu przedziałowi, czyli tak zwany poziom reprezentacji. W rozumieniu potocznym proces kwantyzacji można przyrównać do "zaokrąglania" wartości do określonej skali.

W 1896 Eldridge R. Johnson zastosował sprężynowy napęd gramofonu, co zwiększyło stabilność prędkości obrotowej. W 1897 Emil Berliner zastosował do produkcji płyt szelak. Miał on mniejszą ziarnistość niż ebonit, co zmniejszyło szumy. W 1902 Eldridge R. Johnson wynalazł ramię gramofonowe, co uniezależniło nacisk igły na płytę od ciężaru tuby.

Deutsche Grammophon Gesellschaft to wytwórnia płytowa z siedzibą w Hanowerze założona przez wynalazcę gramofonu i płyty gramofonowej – Emila Berlinera – oraz jego brata Josepha w grudniu 1898 roku i będąca pierwszą na świecie wytwórnią zajmującą się wyłącznie tłoczeniem płyt.
Pocztówka dźwiękowa – nietypowa płyta gramofonowa produkowana w PRL-u i krajach bloku radzieckiego od początku lat 60. do połowy lat 70. XX wieku. Nazwa pochodzi od podłoża – standardowej pocztówki o całkowicie obojętnej treści, która była podłożem mechanicznym (nośnikiem). Na pocztówce laminowano cienką warstwę tworzywa sztucznego w którym wytłoczone były rowki z analogowym zapisem dźwięku, a na środku wykonywano otwór pozwalający na położenie jej na talerzu gramofonu. Odtwarzane były z prędkością 45 obr/min.

Płyty gramofonowe w kinematografii

Od 1900 francuska firma Pathé przeprowadzała pokazy projekcji filmowych zsynchronizowanych z dźwiękiem odtwarzanym z płyt gramofonowych. Dwa lata później Léon Gaumont opracował urządzenie synchronizujące, w którym mechanizmy napędowe gramofonu i projektora były synchronizowane za pomocą wspólnego wału napędowego. Początkowo takie rozwiązania "filmów mówionych", z dźwiękiem osobno utrwalanym na płycie gramofonowej, zdobyły sporą popularność, ale na skutek dynamicznego rozwoju kinematografii szybko (około roku 1914) zeszły z rynku. Główną przyczyną był zbyt krótki czas odtwarzania ówczesnych płyt gramofonowych.

Audiofil - osoba przywiązująca szczególną wagę zarówno do jakości technicznej słuchanych nagrań dźwiękowych, sprzętu użytego do tych celów jak i wszelkich innych aspektów wpływających na wierne odtworzenie zarejestrowanego dźwięku (tak by słyszany dźwięk był jak najmniej odróżnialny od dźwięku rzeczywistego). Audiofile są najczęściej melomanami, dla których jednak równie istotna jak muzyka, jest jakość nagrania i sprzętu audio.
EMI Group, wcześniej Electric and Musical Industries Ltd – firma muzyczna z siedzibą w Londynie zawierająca głównie EMI Music należące do wielkiej czwórki wytwórni płytowych oraz EMI Music Publishing.

Wynikająca z potrzeb kinematografii konieczność odtwarzania dźwięku w dużych salach spowodowała rozwój techniki wzmacniania głośności dźwięku z płyt. W pierwszej dekadzie XX w. opracowano w tym celu kilka konstrukcji pneumatycznych, w których drgania mechanizmu głowicy gramofonu modulowały strumień sprężonego powietrza.

Dźwięk – wrażenie słuchowe spowodowane falą akustyczną rozchodzącą się w ośrodku sprężystym (ciele stałym, płynie, gazie). Częstotliwości fal, które są słyszalne dla człowieka, zawarte są w paśmie między wartościami granicznymi od ok. 16-20 Hz do ok. 16-20 kHz.
Fonograf (z gr. zapis dźwięku) – jedno z pierwszych urządzeń służących do zapisu i odtwarzania dźwięku, poprzednik gramofonu. Został skonstruowany przez Thomasa Edisona. Edison swój wynalazek zademonstrował 29 listopada 1877, a opatentował go 19 lutego 1878.

Elektroniczny zapis i odczyt płyt

Wraz z upowszechnieniem się elektroniki, najpierw z użyciem lamp elektronowych, później tranzystorów, zmieniła się zarówno technika zapisu, jak i odtwarzania płyt. W 1924 roku Laboratorium Bella opracowano metodę przygotowywania wzorców płyt z użyciem wzmacniaczy elektronicznych. Pierwsze płyty w nowej technologii wytłoczono w zakładach Pathé. Rok później Victor Talking Machine Company wyprodukowała gramofon "Orthophonic Victorola" posiadający tubę o kształcie wykładniczym i wraz z nowymi płytami umożliwiający odtwarzanie dźwięku ze znacznie większą głośnością i lepszą jakością (osiągnięto pasmo przenoszenia 100-5000 Hz). Również w 1925 Brunswick-Balke-Collender Company wyprodukował pierwszy gramofon elektryczny. Rok później Victor wypuścił "Electrolę", pierwszy zestaw w pełni elektrycznego gramofonu z wysokiej klasy odbiornikiem radiowym. Upowszechnienie gramofonów elektrycznych nastąpiło jednak dopiero po II wojnie światowej.

Stosunek sygnału do szumu (SNR, ang. signal-to-noise ratio) – stosunek sygnału (użytecznego) do szumu we wszelkich urządzeniach elektronicznych oraz w telekomunikacji analogowej i cyfrowej. Określa wartość (wyrażoną najczęściej w dB) mocy sygnału użytecznego w zadanym paśmie częstotliwościowym do mocy szumów w tym samym paśmie częstotliwościowym.
Singel (SP, singiel) - w muzyce krótkie wydawnictwo zawierające jeden lub więcej utworów zwykle zapowiadające i promujące album. Może być wypuszczony na rynek w kilku formach:

W roku 1946 w studiach nagraniowych Deutsche Grammophon zastosowano magnetofon do wstępnej rejestracji w procesie nagrania płytowego. RCA zaś wprowadziła nowy materiał: poli(chlorek winylu), często zwany winylem. Miał on mniejszą ziarnistość i lepsze właściwości mechaniczne niż szelak i był głównym materiałem aż do końca rozwoju płyt gramofonowych. Mieszanina szelaku z wypełniaczami mineralnymi była jeszcze stosowana aż do lat pięćdziesiątych XX w., a w niektórych krajach takich jak Polska, czy Indie - do lat sześćdziesiątych.

Savitor – polskie wydawnictwo płytowe. Firma działała w latach 1983-1986 i obok Poltonu i Arstonu była jedną z trzech najbardziej znanych wytwórni polonijnych, tj. firmą z udziałem kapitału zagranicznego pochodzenia polskiego.
Szafa grająca - automatyczne urządzenie do odtwarzania płyt gramofonowych zamknięte w dużej obudowie. Składa się z odtwarzacza i urządzenia wybierającego jedną płytę z zestawu. Uruchamiany przez wrzucenie monety. Używany jest w lokalach rozrywkowych.

Płyta drobnorowkowa

W 1948 Columbia Records zademonstrowała drobnorowkową "płytę długogrającą". Prędkość odtwarzania zmniejszono do 33 1/3 obrotów na minutę, a gęstość rowków ponad dwukrotnie. Przy średnicy płyty 30 cm otrzymano około 25 minut nagrania na stronę. Rok później firma RCA wypuściła na rynek płyty drobnorowkowe o średnicy 7 cali (17,5 cm) z dużym otworem pośrodku i 45 obrotach na minutę. Duży otwór miał na celu pomieszczenie mechanizmu automatycznego zmieniacza płyt. Obydwa rozwiązania płyt drobnorowkowych zostały powszechnie przyjęte przez przemysł fonograficzny.

Polskie Nagrania "Muza" – polska, państwowa wytwórnia płytowa posiadająca dawniej własną tłocznię płyt gramofonowych. Założona w 1956 r. Zajmuje się głównie wydawaniem rodzimych artystów rozrywkowych, jazzowych oraz klasycznych. W jej katalogu znajdują się również – wydawane na licencji – nagrania artystów zagranicznych, swego czasu popularnych (m.in. za sprawą festiwali muzycznych lub koncertów) w Polsce.
Płyta kompaktowa (ang. Compact Disc, CD-ROM – Compact Disc – Read Only Memory) — poliwęglanowy krążek z zakodowaną cyfrowo informacją do bezkontaktowego odczytu światłem lasera optycznego. Zaprojektowany w celu nagrywania i przechowywania dźwięku, przy użyciu kodowania PCM, który dzisiaj jest tylko jednym ze standardów cyfrowego zapisu dźwięku. Taką płytę nazywa się CD-Audio. Dzięki dużej jak na swoje czasy pojemności, niezawodności i niskiej cenie, dysk kompaktowy stał się najpopularniejszym[potrzebne źródło] medium do zapisywania danych.

W 1979 firma EMI wypuściła pierwsze płyty tłoczone z zapisów wykonanych techniką cyfrową.

Maszyna do bezpośredniego nacinania matryc do tłoczenia płyt gramofonowych.

W 1983 zachodnioniemiecka firma Teldec zademonstrowała skonstruowaną w firmie Georg Neumann maszynę do bezpośredniego nacinania w miedzianym oryginale matryc do tłoczenia płyt (DMM - Direct Metal Mastering). Z procesu produkcyjnego płyt wyeliminowano w ten sposób jeden etap, wprowadzający dodatkowe zniekształcenia.

Arston – polskie wydawnictwo płytowe. Wytwórnia powstała w 1984 roku w Warszawie. Obok Poltonu i Savitoru była jedną z trzech najbardziej znanych wytwórni polonijnych, tj. firmą z udziałem kapitału zagranicznego pochodzenia polskiego. W wyniku przemian ustrojowych w Polsce Przedsiębiorstwo Zagraniczne Arston zostało rozwiązane około 1993 roku.
Poli(chlorek winylu), polichlorek winylu, polichlorek etenylu, polichloroeten (PCW, PVC) - tworzywa sztuczne otrzymywane w wyniku polimeryzacji monomeru - chlorku winylu.

Płyty stereo

W 1928 W. Bartlett Jones zaproponował dwukanałowy zapis na płycie gramofonowej. Jeden kanał miał być zapisywany wgłębnie, a drugi poprzecznie (wbocznie).

W 1931 Alan Dower Blumlein zaproponował dwukanałowy zapis stereofoniczny na dwóch zboczach tego samego rowka, pod kątem 45 stopni do powierzchni płyty (tak zwany system 45/45). Pierwsze płyty wyprodukował dwa lata później. Uzyskał separację kanałów około 20 dB i pasmo przenoszenia do 4000 Hz. Ze względu na trudności technologiczne i brak urządzeń do odtwarzania takich płyt nie był w stanie podjąć produkcji komercyjnej.

Tonpress – polskie wydawnictwo płytowe powstałe w latach 70. XX wieku. W 1990 roku wytwórnia została zamknięta. Według BIP Najwyższej Izby Kontroli Tonpress Sp. z o.o. dopiero od stycznia 1997 r. zaprzestała prowadzenia ksiąg rachunkowych. 19 maja 2009 Krajowa Agencja Wydawnicza Tonpress Sp. z o.o. została wpisana do rejestru przedsiębiorców.
Polton – polskie wydawnictwo płytowe. Firma powstała w 1983 i obok Savitoru i Arstonu była jedną z trzech najbardziej znanych wytwórni polonijnych, tj. firmą z udziałem kapitału zagranicznego pochodzenia polskiego. Jej szefem artystycznym był Jan Chojnacki. W połowie lat 90. została przejęta przez Warner Music Group.

W 1957 firma Westerex Company z USA opracowała technologię masowej produkcji płyt stereo w systemie 45/45. Jeszcze w tym samym roku również amerykańska firma Audio Fidelity podjęła ich produkcję, mimo że na rynku nie było jeszcze urządzeń zdolnych do stereofonicznego ich odtwarzania. Pierwszy taki gramofon ukazał się w kilka tygodni później, wyprodukowany przez firmę Fairchild Recording Equipment Company. System 45/45 został uznany za standard i w krótkim czasie zaakceptowały go wszystkie firmy fonograficzne.

Royal Philips Electronics (Koninklijke Philips Electronics N.V.), szerzej znany jako Philips jest jednym z największych producentów elektroniki użytkowej na świecie. W 2003 przedsiębiorstwo zatrudniało 164 000 pracowników w ponad 60 krajach, a jego obroty wyniosły 29 miliardów €. Spółka publiczna, notowana na giełdach w Amsterdamie (na platformie EURONEXT; skrót PHIA) oraz nowojorskiej (tzw. "Wall Street"; (NYSE: PHG)). W obrębie koncernu działają spółki: Philips Consumer Electronics, Philips Lighting, Philips Healthcare i Philips Domestic Appliances and Personal Care.
RCA Records (pierwotnie The Victor Talking Machine Company, potem RCA Victor) – wytwórnia płytowa założona w 1901 roku, będąca oddziałem Sony BMG Music Entertainment.

Pierwsze próby z dźwiękiem stereofonicznym wykazały trudności z uzyskaniem równomiernego rozkładu natężenia dźwięku w przestrzeni pomiędzy głośnikami. W kinematografii z powodzeniem stosowano systemy wielokanałowe (od 3 do 7 źródeł w płaszczyźnie), ale nagrania płytowe posługiwały się jedynie dwoma kanałami. Powstały nagrania sporządzone za pomocą "sztucznej głowy", ale właściwe efekty przestrzenne występowały wtedy jedynie przy słuchaniu ich za pomocą słuchawek. Problem w dużej mierze rozwiązała wprowadzona przez firmę EMI technika "Stereosonic", polegająca na nagrywaniu za pomocą odpowiedniego układu mikrofonów kierunkowych.

JVC (Victor Company of Japan, Limited), przedsiębiorstwo założone w 1927 roku w Japonii, początkowo jako producent płyt i gramofonów. W ciągu swojej ponad osiemdziesięcioletniej historii, technologia JVC wielokrotnie wytyczała i wciąż wytycza nowe kierunki w rozwoju światowej elektroniki. Istotnym przełomem był rok 1976, kiedy firma JVC wprowadziła na rynek pierwszy domowy magnetowid, nagrywający na taśmie 1/2-cala VHS (Video Home System).
Patefon - przenośne urządzenie o napędzie mechanicznym do odtwarzania dźwięku z płyt, wynalezione przez braci Emila i Charlesa Pathe, produkowane w latach 1905 - 1920 przez firmę Pathe Freres.

Płyty kwadrofoniczne

W 1969 Peter Scheiber zademonstrował w studiu RCA metodę zapisu 4 kanałowego sygnału kwadrofonicznego poprzez zakodowanie dodatkowych informacji przestrzennej na płycie stereofonicznej poza zakresem słyszalnych częstotliwości (system SQ). Rok później JVC zademonstrował system zapisu kwadrofonicznego na czterech niezależnych kanałach. Mimo, że wiele firm fonograficznych (szczególnie w USA) podjęło produkcję płyt kwadrofonicznych, to brak zaakceptowanego standardu i wysoka cena sprzętu uniemożliwiły szersze rozpowszechnienie się zapisu kwadrofonicznego.

Zakłady Tworzyw Sztucznych Pronit-Pionki (ZTS Pronit) wywodzą się z powstałej w 1923 r. Państwowej Wytwórni Prochu i Materiałów Kruszących (PWPiMK), ulokowanej w Puszczy Kozienickiej koło wsi Zagożdżon. Nazwę wioski przemianowano w 1932 r. na Pionki. Dzięki ulokowaniu PWPiMK niewielka wieś w ciągu kilkunastu lat przekształciła się w miasto (1954).
Szelak – odmiana żywicy naturalnej, pozyskiwanej z malutkich owadów (Lac laccifer) zwanych czerwcami, od czerwonego koloru, żyjących w Indiach i Tajlandii na drzewach zwanych popularnie szelakowymi.

Schyłek

W 1982 w Japonii i 1983 w Europie współpracujące firmy Philips i Sony wprowadziły na rynek Compact Disc, cyfrową technologię zapisu dźwięku w oparciu o laserowy odczyt optyczny. W przeciągu paru lat nowa technologia praktycznie wyparła z rynku tradycyjne płyty gramofonowe. Szczególne załamanie sprzedaży płyt gramofonowych nastąpiło na przełomie lat 80 i 90 XX w. W 1990 sprzedano 11.7 miliona płyt gramofonowych, a 286 milionów płyt CD.

Częstotliwość Nyquista jest to maksymalna częstotliwość składowych widmowych sygnału poddawanego procesowi próbkowania, które mogą zostać odtworzone z ciągu próbek bez zniekształceń. Składowe widmowe o częstotliwościach wyższych od częstotliwości Nyquista ulegają podczas próbkowania nałożeniu na składowe o innych częstotliwościach (zjawisko aliasingu), co powoduje, że nie można ich już poprawnie odtworzyć.
International Standard Serial Number, ISSN czyli Międzynarodowy Znormalizowany Numer Wydawnictwa Ciągłego – ośmiocyfrowy niepowtarzalny identyfikator wydawnictw ciągłych tradycyjnych oraz elektronicznych. Jest on oparty na podobnej koncepcji jak identyfikator ISBN dla książek, ISAN dla materiałów audio-wideo. Niektóre publikacje wydawane w seriach mają przyporządkowany zarówno numer ISSN, jak i ISBN.

Współczesność

Obecnie (2008-2009, na rynku USA) sprzedaż płyt gramofonowych stanowi około 1% sprzedaży płyt CD. Coraz większy procent sprzedaży stanowią utwory pobierane on-line na komputery i telefony komórkowe. Ich wartość stanowi już ponad 40% zakupów na rynku muzycznym USA i bardzo dynamicznie rośnie.

Dzisiaj płyta gramofonowa najczęściej używana jest w subkulturach, gdzie potocznie nazywa się "winylem". Najczęściej jest kojarzona z DJ-ami, którzy preferują ten nośnik do odtwarzania muzyki w klubach, na dyskotekach czy na imprezach muzycznych ze względu na fakt, że płytę gramofonową można ręcznie przesuwać w celu modyfikacji dźwięku.

Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, Związek Radziecki, skrót ZSRR (ros. Советский Союз, Союз Советских Социалистических Республик, СССР, trb. Sowietskij Sojuz, Sojuz Sowietskich Socyalisticzeskich Riespublik, SSSR trl. Sovetskij Soûz, Soûz Sovetskih Socialističeskih Respublik, SSSR) – historyczne państwo socjalistyczne w Europie północnej i wschodniej oraz Azji północnej i środkowej.
Mieczysław Fogg, właściwie Mieczysław Fogiel (ur. 30 maja 1901 w Warszawie, zm. 3 września 1990 tamże) – polski piosenkarz śpiewający barytonem lirycznym, którego kariera artystyczna rozpoczęła się w okresie międzywojennym i trwała przez kilka dziesięcioleci po zakończeniu II wojny światowej. Jego najbardziej znane utwory to: Tango milonga, To ostatnia niedziela, Jesienne róże, Pierwszy siwy włos, Mały biały domek, Już nigdy.

Odrębne grupy miłośników czarnej płyty stanowią melomani, kolekcjonerzy, a także audiofile, którzy uważają, że żaden, nawet najdoskonalszy zapis cyfrowy nie jest w stanie dorównać brzmieniu płyty gramofonowej. Nie ma to jednak potwierdzenia we współczesnym stanie wiedzy na temat przetwarzania sygnałów, ani w badaniach, w których nie są oni w stanie wykryć przetworników analogowo-cyfrowych i cyfrowo-analogowych wstawionych w tor odtwarzania dźwięku.

Mikrometr (symbol: μm) – podwielokrotność metra, podstawowej jednostki długości w układzie SI. Jest to jedna milionowa metra, czy inaczej, jedna tysięczna milimetra. Jeden mikrometr równa się zatem 10−6 m. W notacji naukowej można go zapisać jako 1 E-6 m oznaczający 0,000001 × 1 m.

Zgodnie ze współczesną wiedzą dotyczącą przetwarzania sygnałów dowolny dźwiękowy zapis analogowy da się przetworzyć na zapis cyfrowy (w danym zakresie częstotliwości oraz z określoną dynamiką – parametrem odstęp sygnał-szum SNR) a następnie odtworzyć analogowo bez utraty jakości możliwej do stwierdzenia słuchem człowieka (por. Twierdzenie Kotielnikowa-Shannona, Częstotliwość Nyquista, Kwantyzacja), co gwarantuje możliwość zapisania i uzyskania z nośnika cyfrowego (np. płyty CD) tego samego brzmienia, które jest uzyskiwane przy użyciu dowolnych nośników analogowych.

Wciąż istnieje też ogromny katalog nagrań, które nie zostały wydane ponownie na płytach CD.

Płyty gramofonowe w Polsce

Etykieta firmy Syrena z 1908 roku.

Początki

Pierwsze płyty i gramofony trafiły do Polski w 1899, kiedy sprzedaż urządzeń Berlinera rozpoczął "Pierwszy w Kraju i Główny Skład Gramofonów przy Magazynie Optycznym" Gustawa Gerlacha. W tym samym roku powstaje pierwsza polska firma fonograficzna "Fonotypia Krajowa" F. Rafalskiego, produkująca wałki do fonografów. Powstaje też kilka filii przedsiębiorstw zagranicznych nagrywających polskich artystów, głównie opery i operetki. W 1904 Juliusz Feigenbaum zakłada w Warszawie fabrykę płyt, znaną później pod nazwą Syrena Rekord. Firma miała duże znaczenie dla polskiego rynku fonograficznego, sama prowadziła nagrania i produkcję płyt na znaczną skalę. Syrena dokonała około pięciu tysięcy nagrań, a dzienna produkcja płyt w 1911 wynosiła 6 tysięcy sztuk..

W 1904 roku powstaje "Łódzka Pierwsza Fabryka Gramofonów" Józefa Amsela, a w 1908 "Pierwsza Warszawska Fabryka Gramofonów". Pojawiają się również rodzime patefony oraz urządzenia przeznaczone do odtwarzania obu rodzajów płyt. W 1910 w Warszawie funkcjonowało już 10 wytwórni gramofonów.

Okres międzywojenny

Oprócz Syreny powstały nowe fabryki: Harmonia Record oraz Cristal-Electro. Nadal działały też liczne filie przedsiębiorstw zagranicznych. Fabrykę pod nazwą Polskie Zakłady Fonograficzne założył niemiecki Odeon.

Od roku 1929 zaczęły się pojawiać płyty z nadrukiem "Nagrano elektrycznie".

Po II wojnie światowej

Po wojnie przez krótki czas działały jeszcze prywatne firmy płytowe. Pod koniec 1945 Mieczysław Wejman uruchomił w Poznaniu wytwórnię Mewa. W 1946 w Warszawie Mieczysław Fogg i Czesław Porębski założyli w Warszawie wytwórnię Fogg Records. W 1947 na bazie przedwojennej wytwórni Odeonu powstała państwowa firma Muza, która wkrótce przejęła zarekwirowany majątek firm prywatnych. W ten sposób doszło do państwowej monopolizacji przemysłu fonograficznego. W 1956 roku tłoczenie płyt podjęto również w Zakładach Tworzyw Sztucznych Pronit-Pionki w Pionkach, które oprócz tego były jedynym w kraju producentem masy płytowej. Zakłady Pronit używały starych pras Muzy otrzymanych po jej modernizacji. W późniejszych latach powstały nowe przedsiębiorstwa wydawnicze: Polton, Tonpress, Savitor, Wifon, Veriton, Arston i PolJazz. Niekiedy tłoczyły one swoje płyty w Pionkach. Masowej produkcji płyt gramofonowych zaprzestano w latach 90.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)