PKW Chorwacja - Polski Serwis Naukowy

Znak UNPROFOR

Baretka medalu W służbie pokoju UNPROFOR

Polski Kontyngent Wojskowy w Siłach Ochronnych Organizacji Narodów Zjednoczonych, od 1995 Polski Kontyngent Wojskowy w Operacji Organizacji Narodów Zjednoczonych Przywrócenia Zaufania w Chorwacji (PKW UNPROFOR, PKW UNCRO, PKW Chorwacja) - wydzielony komponent Sił Zbrojnych RP, przeznaczony do udziału w ONZ-owskich siłach pokojowych na terytorium b. Jugosławii, głównie w Chorwacji, w latach 1992-1995. W szczytowym okresie liczył on ponad 1200 żołnierzy, co czyni go trzecim co do wielkości polskim kontyngentem wojskowym w historii.

Polski Kontyngent Wojskowy w Tymczasowej Administracji Organizacji Narodów Zjednoczonych w Kambodży (PKW UNTAC, PKW Kambodża) - wydzielony komponent Sił Zbrojnych RP, przeznaczony do zabezpieczenia logistycznego i inżynieryjnego ONZ-owskich sił pokojowych w Kambodży w latach 1992-1993.

Chorwacja (Republika Chorwacji) – państwo w Europie Południowej, nad Morzem Adriatyckim, graniczy od południa z Bośnią i Hercegowiną i Czarnogórą, od wschodu z Serbią oraz Węgrami i Słowenią od północy. Od południowego zachodu posiada dostęp do Morza Adriatyckiego. Niepodległość uzyskała w 1991 roku, odłączając się od Jugosławii.

Historia

UNPROFOR

Rozpad Jugosławii w 1991 doprowadził do wybuchu wojny między armiami nowych państw a siłami serbskimi. Aby zapobiec eskalacji walk i uchronić ludność cywilną przed czystkami ONZ postanowiło utworzyć w lutym 1992 Siły Ochronne ONZ (UNPROFOR).

Osobny artykuł: UNPROFOR.

Jednym z 12 zaproszonych do udziału w nich państw była Polska, która w marcu 1992 zaaprobowała prośbę i rozpoczęła formowanie batalionu, którego kadrę wystawiło Wojskowe Centrum Szkolenia dla potrzeb Sił Pokojowych ONZ w Kielcach a resztę 10 Dywizja Zmechanizowana w Opolu (jednakże stosowna uchwała Rady Ministrów, powołująca także Polską Grupę Policyjną, została podpisana 11 maja - miesiąc po rozpoczęciu misji). Podczas tworzenia kontyngentu napotkano wiele komplikacji - Polska pierwszy raz wystawiała batalion operacyjny (POLBATT), więc nie posiadała na tym polu żadnych doświadczeń, pojawiły się problemy ze skompletowaniem kadry (żołnierze służby zasadniczej często rezygnowali w wyjazdu pod wpływem docierających informacji o wojnie) i sprzętu. Mimo to już 11 kwietnia wyruszył pierwszy transport kolejowy z kontyngentem, a za nim 4 kolejne.

5 korpus Armii Bośni i Hercegowiny był jednym z siedmiu korpusów Armii Republiki Bośni i Hercegowiny. Formacja ta była rozmieszczona wokół miasta Bihać, celem ochrony przed siłami serbskimi. 5 Korpus też walczył przeciwko wojskom muzułmańskim lojalnym Fikretowi Abdicowi, który współpracował z siłami serbskimi i chorwackimi. W ostatniej wojskowej akcji - Operacja "Sana 95", korpus pokonał zwolenników Abdica i przywrócił kontrolę rządu nad kilkoma regionami Bośni.

Organizacja Narodów Zjednoczonych (ang. United Nations, UN, fr. Organisation des Nations Unies, hiszp. Organización de las Naciones Unidas, ros. Организация Объединенных Наций /Organizacyja Objedinionnych Nacyj/, arab. الأمم المتحدة /al-Umam al-Muttahida/, chiń. 联合国 /Lianheguo/), ONZ – uniwersalna organizacja międzynarodowa, z siedzibą w Nowym Jorku, powstała 24 października 1945 r. w wyniku wejścia w życie Karty Narodów Zjednoczonych. ONZ jest następczynią Ligi Narodów.

14 kwietnia POLBATT rozpoczął działania operacyjne. Polegały one na:

konwojowaniu transportów z pomocą humanitarną

patrolowaniu wyznaczonego terenu

zapewnieniu bezpieczeństwa ludności cywilnej.

Polski kontyngent został rozlokowany w Slunju w Sektorze Północnym (w latach 1993-1994 dowodził nim gen. bryg. Józef Chmiel), gdzie swoją bazę miały oddziały obsadzające 26 posterunków. W wyniku pogarszającej się sytuacji ich liczbę zwiększono do 42, w każdym stacjonowało kilku żołnierzy i BRDM-2 (w przypadku 1. kompanii były to BMP-1), mogących wykonywać swoje zadania tylko za dnia, ponieważ nocą następowała serbsko-chorwacka wymiana ognia, zmuszająca Polaków do wycofania się do schronu (przepisy oenzetowskie kategorycznie zabraniały błękitnym hełmom jakąkolwiek ingerencję zbrojną, a jedynie rozdzielanie walczących sił).

BRDM-2 (Bojewaja Razwiediwatielnaja Dozornaja Maszina, ros. Боевая Разведывательная Дозорная Машина – pojazd bojowy patrolu/rozpoznania) – opancerzony transporter rozpoznawczy (klasyfikowany też jako opancerzony samochód rozpoznawczy, albo bojowy wóz rozpoznawczy). Został zaprojektowany w Związku Radzieckim.

Polska Grupa Policyjna w Siłach Ochronnych Organizacji Narodów Zjednoczonych - wydzielony komponent polskiej policji, przeznaczony do udziału w ONZ-owskich siłach pokojowych na terytorium b. Jugosławii w latach 1992-1995. Był to pierwszy polski kontyngent policyjny.

Działania UNPROFOR-u nie przynosiły pożądanych skutków i na początku 1993 konflikt w Krajnie zaognił się. Początkowo POLBATT swobodnie patrolował wyznaczoną strefę, lecz w styczniu Serbowie zajęli kilka posterunków na głównych drogach. Obniżało to morale Polaków, sfrustrowanych rutyną, problemami kadrowymi i wszechobecnymi minami (jeszcze przed II zmianą do Polski musiało wrócić 81 żołnierzy). Po raz pierwszy polski kontyngent miał styczność z prawdziwą wojną (podobna sytuacja nastąpiła w PKW Kambodża) i nie zostały wypracowane odpowiednie procedury. Jednak nie przeszkodziło to żołnierzom we wzorowym wypełnianiu rozkazów.

Język polski (polszczyzna) należy wraz z językiem czeskim, słowackim, pomorskim (kaszubskim), dolnołużyckim, górnołużyckim oraz wymarłym połabskim do grupy języków zachodniosłowiańskich, stanowiących część rodziny języków indoeuropejskich.

Siły Zbrojne Rzeczypospolitej Polskiej (SZ RP) inaczej Wojsko Polskie - siły i środki wydzielone przez państwo do zabezpieczenia jego interesów i prowadzenia walki zbrojnej

W sierpniu 1994 V Korpus BiH (czasowo) zlikwidował tzw. Zachodnią Bośnię i do strefy POLBATT-u przybyli serbscy uchodźcy. Zmusiło to polskie władze do wzmocnienia batalionu dodatkową kompanią piechoty, przez co PKW łącznie obsadzało 59 posterunków i punktów kontrolnych oraz ochraniało 2 obozy bośniackich Serbów.

Polski kontyngent wojskowy (PKW) – wydzielona jednostka Sił Zbrojnych RP, przeznaczona do udziału w zagranicznej operacji wojskowej (antyterrorystycznej, pokojowej lub wojennej) zgodnie z decyzją prezydenta Polski na wniosek Rady Ministrów.

Jugosławia – nazwa państwa narodów południowosłowiańskich (słowo jug w większości języków owych narodów znaczy "południe"), używana do 1918 r. jako koncepcja polityczna, od 1918 dla Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców, następnie od 1929 r. już oficjalne dla Królestwa Jugosławii, od 1943 r. Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii, a po jej rozpadzie (w latach 1991-1992) dla Federalnej Republiki Jugosławii będącej federacją Serbii i Czarnogóry – do 2003.

UNCRO

W marcu 1995 zakończył się mandat UNPROFOR-u na terenie Chorwacji, którego po naciskach rządu w Zagrzebiu nie odnowiono. Wynikiem był znaczny wzrost napięcia w Krajnie, wymuszający powołanie zastępującej Siły Ochronne Operacji ONZ Przywrócenia Zaufania w Chorwacji (UNCRO). POLBATT także odczuł skutki kryzysu - w rejonie odpowiedzialności nastąpił wielokrotny wzrost incydentów zbrojnych i niemożliwe stało się stanie na straży przestrzegania porozumienia rozejmowego.

UNCRO (Operacja ONZ Przywrócenia Zaufania w Chorwacji, United Nations Confidence Restoration Operation) - misja pokojowa ONZ prowadzona w Chorwacji od marca 1995 do stycznia 1996.

Zdzisław Goral (ur. 15 sierpnia 1950) – polski oficer dyplomowany wojsk pancernych i zmechanizowanych, generał broni Wojska Polskiego, dowódca Wielonarodowego Korpusu Północno-Wschodniego.

Zawieszenie broni formalnie zostało zerwane chorwacką operacją Błysk, rozpoczętą 1 maja 1995. Polegała ona na wkroczeniu do stref separacji i nawiązaniu kontaktu bojowego z oddziałami serbskimi, którego odpowiedziały ogniem. Żadna ze stron nie uczyniła agresywnego gestu w stosunku do Polaków, lecz w wyniku walk Bośniaków z najemnikami Abdića POLBATT opuścił dwa zniszczone posterunki.

UNPROFOR (ang. United Nations Protection Force – Siły Ochronne Organizacji Narodów Zjednoczonych) – misja pokojowa na terenie byłej Jugosławii, powołana na mocy rezolucji 743 (1992) z dnia 21 lutego 1992 Rady Bezpieczeństwa ONZ.

Opole (niem. Oppeln, cz. Opolí, śl. Uopole[3]) – miasto na prawach powiatu w Polsce. Główny ośrodek gospodarczy, naukowy, kulturalny i administracyjny oraz stolica województwa opolskiego. Historyczna stolica Górnego Śląska [4]. Jedno z najstarszych miast w kraju.

Podjęte próby negocjacji nie doprowadziły do zakończenia walk, bo 4 sierpnia 1995 Chorwaci ruszyli z kolejną ofensywą (Operacja Burza), podczas której zajęli bez walki polski posterunek (regulamin ONZ nakazywał siłom pokojowym unikanie konfrontacji), dwa zostały ostrzelane przez artylerię, a 22 inne zmusili do ewakuacji (żaden z polskich żołnierzy nie został zabity, 3 zostało rannych). Natomiast Serbowie rozbroili i uprowadzili załogi dwóch posterunków (zostały one potem przekazane siłom ONZ w Bośni, skąd Polacy wrócili do kontyngentu).

Rozpad Jugosławii – proces zapoczątkowany w 1980 śmiercią byłego przywódcy Jugosławii Josipa Broz Tito, w wyniku którego stopniowo -od 1991- dochodzi do rozpadu Federacyjnej Republiki Jugosławii.

8 sierpnia 1995 upadła Republika Serbskiej Krajny i wojna domowa w Chorwacji została zakończona - tym samym siły pokojowe ONZ w tym kraju przestały być potrzebne i rozpoczęto ich wycofywanie. PKW zakończył je 14 grudnia, gdy ostatnie oddziały POLBATT-u opuściły Krajnę. Współcześnie jego tradycje kontynuuje Centrum Szkolenia na Potrzeby Sił Pokojowych.

Struktura organizacyjna

Dowództwo i sztab PKW - Batalion Piechoty (POLBATT)

1 kompania piechoty

2 kompania piechoty

3 kompania piechoty

4 kompania piechoty

5 kompania piechoty

6 kompania piechoty (od 1994)

kompania remontowa

kompania zaopatrzeniowa

pluton inżynieryjny

pluton łączności

pluton medyczny

drużyna dowodzenia

drużyna gospodarcza

drużyna transportowa

oficerowie w dowództwach

Dowódcy PKW:

I i II zmiana (1992) - płk Wiesław Kurzyca

III i IV zmiana (1993) - płk Jan Kempara

V i VI zmiana (1994) - płk Zdzisław Goral

VII zmiana (1995) - płk Krzysztof Kajdas

Bibliografia

Grzegorz Ciechanowski: Polskie kontyngenty wojskowe w operacjach pokojowych 1990-1999. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2010. ISBN 978-83-7611-531-3.

UNPROFOR na stronie Centrum Informacji ONZ w Warszawie (pol.). [dostęp 9 września 2009].