Polski Kontyngent Wojskowy w w składzie Międzynarodowych Sił Stabilizacyjnych w Republice Iraku, od 2008 Polski Kontyngent Wojskowy w Misji Szkoleniowej Organizacji Traktatu Północnoatlantyckiego w Republice Iraku (PKW Irak) - wydzielony komponent Sił Zbrojnych RP, przeznaczony do udziału w działaniach wojennych (2004), stabilizacji (2003-2008), szkoleniu sił bezpieczeństwa (2005-2011) i zabezpieczenia logistycznego sił sojuszniczych (2011) w Iraku. Drugi co do wielkości kontyngent zagraniczny wystawiony przez Wojsko Polskie w całej jego historii (w szczytowym okresie ok. 2500 żołnierzy).

W latach 2003-2008 dowództwo polskiego kontyngentu było jednocześnie dowództwem Multi-National Division Central-South - MND C-S (Wielonarodowej Dywizji Centrum-Południe - WDC-P) i początkowo podlegały mu siły z 22 innych państw. Po 2008 w Iraku pozostało kilkunastu polskich oficerów, tworzących do 2011 Military Advisory Liaison Team - MALT (Wojskowy Zespół Doradczo-Łącznikowy).

Historia

"Iraqi Freedom"

 Zapoznaj się również z: II wojna w Zatoce Perskiej.

 Zapoznaj się również z: Kalendarium II wojny nad Zatoką Perską.

20 marca 2003 wojska USA i sojuszników zaatakowały Irak. W związku z przygotowaniami do inwazji już wcześniej, bo 17 marca Prezydent RP Aleksander Kwaśniewski, na wniosek Prezesa Rady Ministrów Leszka Millera zdecydował o przekształceniu zgrupowania działającego w Zatoce Perskiej w samodzielny polski kontyngent wojskowy, składający się z pododdziału komandosów Gromu i Formozy (biorących udział w walkach na irackim wybrzeżu), plutonu likwidacji skażeń z 4 Pułku Chemicznego oraz ORP Kontradmirał Xawery Czernicki.

 Osobny artykuł: Polski Kontyngent Wojskowy w Zatoce Perskiej (2003).

W kwietniu 2003, po zdobyciu Bagdadu i rozbiciu niemalże całości irackich sił zbrojnych, Amerykanie rozpoczęli tworzenie władz okupacyjnych i podzielili Irak na cztery sektory stabilizacyjne:

Sektory sił międzynarodowych w 2003

Leszek Cezary Miller (ur. 3 lipca 1946 w Żyrardowie) – polski polityk, działacz Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, inicjator powołania i lider SLD oraz Polskiej Lewicy, były minister pracy i polityki socjalnej, były minister-szef Urzędu Rady Ministrów, były minister spraw wewnętrznych i administracji, Prezes Rady Ministrów w latach 2001–2004.
Włochy (Republika Włoska, wł. Italia, Repubblica Italiana) – państwo położone w Europie Południowej, na Półwyspie Apenińskim, będące członkiem wielu organizacji, m.in.: UE, NATO, należące do ośmiu najbardziej uprzemysłowionych i bogatych państw świata – G8.

Sektory sił międzynarodowych w 2004

Polski żołnierz w Iraku

Po odmowie rządu duńskiego, objęcie kontroli nad strefą środkowo-południową zaproponowano Polsce. Rząd Leszka Millera wyraził zgodę, licząc w ten sposób m.in. na intratne kontrakty na odbudowę Iraku, czy umocnienie pozycji na arenie międzynarodowej. Kontyngent wojskowy, wówczas największy w historii polskich misji pokojowych (w związku z niejasną sytuacją prawną sił międzynarodowych, misja iracka (jako jedyna) miała status stabilizacyjnej), bo liczący ok. 2500 żołnierzy, formowano na bazie 12 DZ (dowództwo i jednostki dywizyjne) i 12 BZ (brygadowa grupa bojowa) od kwietnia (kiedy to powołano Grupę Organizacyjno-Przygotowawczą) do czerwca. Przemieszczenie w rejon operacji rozpoczął na początku czerwca, w następujących fazach:

W związku z faktem, że polskie siły zbrojne nie były w stanie samodzielne objąć kontrolę nad Wielonarodową Dywizją Centrum-Południe, wsparły je wojska z 22 (od grudnia 2003 23) innych państw. Były to: Bułgaria, Dania, Dominikana, Filipiny, Gruzja (od grudnia), Hiszpania, Holandia, Honduras, Kazachstan, Korea Południowa, Litwa, Łotwa, Mongolia, Nikaragua, Norwegia, Rumunia, Salwador, Słowacja, Tajlandia, Stany Zjednoczone, Ukraina, Węgry, a w ramach pomocy NATO: Wielka Brytania i Włochy. Struktura organizacyjna MND C-S przedstawiała się wówczas następująco:

Dywizja liczyła wówczas ok. 8500 żołnierzy - 2500 z Polski, 6000 z państw sojuszniczych - był to pierwszy przypadek, gdy jednostki Sił Zbrojnych RP dowodziły taką ilością żołnierzy z innych państw. 3 września 2003 przejęła odpowiedzialność za ochronę pięciu prowincji (Babil, Wasit, An-Nadżaf, Al-Kadisijja i Karbala), zajmujących obszar 64 058 km2 i zamieszkałych przez ok. 3,6 mln Irakijczyków. W ramach niej PKW miał nadzorować proces przywracania porządku i bezpieczeństwa oraz odbudowę i zabezpieczenie infrastruktury, ochraniać ważne punkty cywilne i wojskowe, patrolować wyznaczone strefy, pomóc w szkoleniu Irackich Sił Bezpieczeństwa oraz w wykryciu i zniszczeniu broni masowego rażenia (której istnienia ostatecznie nie udowodniono) oraz arsenałów innego typu (jesienią 2003 polscy żołnierze odnaleźli skład rakiet Roland, który błędnie zinterpretowano jako dostarczony w trakcie obowiązywania embarga) i podejmować akcje zbrojne tylko w samoobronie (mandat polskiego kontyngentu, mimo iż nie był ofensywny, i tak był o wiele mniej restrykcyjny niż innych podległych sił koalicyjnych, co w późniejszym czasie często powodowało trudności w wykonywaniu zadań).

Początkowo strefa MND C-S była względnie spokojna, zaś wszelkie niepokoje udawało się uspokajać mediacjami lub demonstracją siły (np. październikowe zamieszki w Karbali, zakończone po przybyciu amerykańskiej brygadowej grupy bojowej), jednak pod koniec roku wojska koalicji, w tym Polaków, coraz częściej stawały się celem ataków ugrupowań rebelianckich, w tym największego, przeprowadzonego 27 grudnia w Karbali (zginęło 5 żołnierzy, rannych zostało 37, w tym 2 z PKW). Wynikiem zamachów było przerwanie działań CIMIC-u i GST (grup wsparcia rządu). Rozpoczętej w lutym 2004 II zmianie przyszło działać w o wiele gorszych warunkach. Polskie patrole były intensywniej atakowane przez tzw. IED-y (fugasy), czyli zdalnie odpalane miny-pułapki lub zamachowców-samobójców. Zamach w Madrycie 11 marca 2004 i wybory parlamentarne w Hiszpanii spowodowały objęcie władzy przez socjalistów, którzy zdecydowali o zakończeniu misji irackiej do kwietnia 2004. Na ten sam krok zdecydowały się rządy Dominikany, Hondurasu i Nikaragui, co spowodowało rozwiązanie 3 Brygadowej Grupy Bojowej i przejęcie kontroli nad podległymi jej prowincjami (An-Nadzaf i Al-Kadisijja) przez amerykański 2 Pułk Kawalerii Pancernej.

Patrol z Camp Alfa

Jednak największym wyzwaniem dla PKW i całej WDC-P było rozpoczęte 4 kwietnia powstanie Armii Mahdiego Muktady as-Sadra (pierwsze zamieszki miały miejsce dzień wcześniej). Tego dnia polskie plutony sił szybkiego reagowania (QRF) zostały odcięte w Karbali, Al-Hilli oraz Nadżafie i przez kilka dni były oblegane przez sadrystów oraz bojowników Al-Kaidy i czeczeńskich. Najbardziej krwawe walki toczyły się o karbalski ratusz, podczas których zginęło ok. 200 rebeliantów i ani jeden Polak. W tym czasie polskie i koalicyjne bazy (znajdujące się na obrzeżach miast) były silnie ostrzeliwane, a patrole intensywniej atakowane bronią ręczną lub wysadzane przez miny-pułapki, co wymuszało regularne oczyszczanie dróg transportowych. W ciągu miesiąca dochodziło do średnio 70 kontaktów bojowych, mimo prowadzonych rozmów o zawieszeniu broni, na czas których kontrolowane przez Armię Mahdiego miasta w sektorze WNDC-P (Ad-Diwanijję, Karbalę i An-Nadżaf, Al-Kut Amerykanie odbili 16 kwietnia) zostały otoczone przez sił koalicji (głównie 1 Dywizja Pancerna (USA), wspierana przez Polaków). 5 maja, po fiasku rozmów, rozpoczęła się zasadnicza część Operacji Żelazny Miecz - oddziały amerykańskie, wspierane przez żołnierzy z Polski i Bułgarii, wkroczyły do zajmowanych przez sadrystów miast. Rozpoczęły się trwające 19 dni walki uliczne, prowadzone przede wszystkim przez Amerykanów, w wyniku których Armia Mahdiego wycofała się Karbali, An-Nadżafu i Ad-Diwanijji, która wraz z całą prowincją Kadisijją została przekazana PKW.

Wydarzenia z wiosny 2004 pokazały główne słabości polskiego kontyngentu: słabe wyposażenie, niedostosowane do warunków wojennych (m.in. słabe opancerzenie Honkerów, mała ilość amunicji przypadającego na jednego żołnierza), mandat zezwalający tylko na obronę (jednak z kontyngentów Wielonarodowej Dywizji to prawie całość walk toczyli Polacy, gdyż reszta nie opuszczała baz - z wyjątkiem Bułgarów), lecz nie zawiedli żołnierze - profesjonalni i bardzo dobrze wyszkoleni. Problemy widoczne były także podczas rozpoczętej w lipcu III zmiany, jednak wciąż nie były one rozwiązane - z wyjątkiem przysłania śmigłowców szturmowych Mi-24. Ponadto ubyły trzy koalicyjne kontyngenty - filipiński, tajlandzki oraz węgierski (łącznie Dywizja liczyła już tylko 6500 żołnierzy) i ich zadania musiały przejąć inne wojska, a ataki na bazy wojskowe i patrole były coraz bardziej krwawe - pod tym względem III zmiana dorównywała trudnością II, bo zginęło 7 i zostało rannych ok. 30 żołnierzy. W sierpniu ponownie rozgorzały walki z Armią Mahdiego, w których PKW nie brał udziału, ponownie przekazując Amerykanom Kadisijję. Po zakończeniu walk, 1 grudnia wróciła pod kontrolę MND C-S, która 27 grudnia oficjalnie wycofała się z Karbali (gdzie do lipca 2005 został tylko polski szpital polowy) i przeniosła siedzibę dowództwa z Camp Alfa w ruinach Babilonu do Camp Echo w Ad-Diwanijji.

Polski zespół doradczo-łącznikowy

Rozpoczęta 1 lutego 2005 IV zmiana działała na innych zasadach i przy mocno zmienionych okolicznościach - wybory parlamentarne w Iraku w styczniu 2005 roku spowodowały wzmożenie ataków rebelianckich (z wyjątkiem sadrystów, których część włączyła się w przemiany polityczne), omijających jednak siły koalicyjne - największe incydenty przeciwko PKW miały miejsce w północnej części prowincji Babil. Innym powodem zmniejszenia intensywności działań przeciwko polskiemu kontyngentowi była jego znaczna redukcja - do 1700 żołnierzy + 700 w ramach odwodu strategicznego w Polsce - oraz zmiana zadań ze stabilizacyjnych na stabilizacyjno-szkoleniowe. Działająca od 26 lipca 2006 V zmiana, szkoleniowo-stabilizacyjna i mniejsza o 300 żołnierzy, ochraniała następne wybory parlamentarne. Czynnikiem różniącym te kontyngenty od poprzednich było rozbudowanie bazy szkoleniowej Irackich Sił Bezpieczeństwa z Regionalnym Centrum Szkolenia w Kut i wojskowymi zespołami doradczo-łącznikowymi na czele oraz redukcja działań operacyjnych i ich większa elastyczność (rajdy przeciwterrorystyczne, typu tych przeprowadzonych w maju w północnej części Wasitu czy czerwcowych w północnych dystryktach Babilu, którym sprzyjało wyposażenie PKW w mogące prowadzić nocne działania śmigłowce Mi-24 w styczniu 2005), co znacznie podwyższyło stopień bezpieczeństwa w polskiej strefie (od maja 2005 mniejszą o ukraińską 3 Brygadową Grupę Bojową, zastąpioną przez przez 81 Grupę Bojową i od grudnia 2005 o batalion bułgarski - zadania wycofanych kontyngentów musiał przejąć PKW, który aby sprawnie tego dokonać musiał częściowo zmienić dyslokację i 5 stycznia 2006 przekazać Amerykanom prowincję Babil), w której, jako pierwszej w całym kraju, 26 stycznia 2006 doszło do pełnego osiągnięcia zdolności operacyjnej przez iracką policję i wojsko (8 Dywizję Piechoty), które przejęły odpowiedzialność za polską strefę.

Zobacz wiadomość w serwisie Wikinews na temat W Iraku zginął polski żołnierz, drugi Polak jest ranny

Zobacz wiadomość w serwisie Wikinews na temat Polska baza wojskowa Delta w Al Kut została ostrzelana

Zobacz wiadomość w serwisie Wikinews na temat Polskie wojska ostrzelane w Iraku

Patrol CIMIC

Kolejne zmiany PKW nie miały już statusu stabilizacyjnych i ich liczebność wynosiła tylko po 900 żołnierzy + 300-osobowy odwód strategiczny w Polsce - ich zadania polegały już głównie na doradztwie i doszkalaniu sił irackich, biorąc udział w akcjach bojowych tylko na ich wyraźną prośbę. Lecz w następnych miesiącach okazało się, że Irakijczycy nie są w stanie sami zapewnić bezpieczeństwa (jak podczas nierozstrzygniętej bitwy o Ad-Diwanijję w sierpniu 2006), co skutkowało m.in. nasileniem ataków rebelianckich (zwłaszcza ponownie rosnącej w siłę Armii Mahdiego) na patrole i bazy polskiego kontyngentu (np. podczas VI zmiany na bazy WDC-P spadło 160 rakiet) - sytuacja była najmniej spokojna od czasu wydarzeń z 2004, mimo, że polska strefa i tak uchodziła za jedną z najbezpieczniejszych. W związku z tym wojska amerykańsko-irackie podejmowały szereg operacji w Kadisjjji i Wasicie, w których udział PKW był marginalny (tak jak np. wiosną 2007, podczas dowodzonej przez gen. dyw. Pawła Lamlę Operacji Czarny Orzeł, gdy wydzielony oddział Grupy Manewrowej - praktycznie jedynej formacji polskiej prowadzącej działania ofensywne - wspomagał 3300 żołnierzy amerykańskich i irackich walczących w Ad-Diwanijji). W tym czasie, czyli przez VI, VII i VIII zmianę, Polacy prowadzili patrole, udzielali głównie pomocy humanitarnej, szkolili irackie bataliony oraz sporadycznie dokonywali aresztowań Irakijczyków podejrzanych o zamachy. Na faktyczną kontrolę Kadisijji i Wasitu przez Armię Mahdiego polskie kierownictwo zareagowało dopiero od rozpoczętej 25 lipca 2007 IX zmiany, która ponownie otrzymała zadania stabilizacyjne (polskiej ofensywie sprzyjało skoncentrowanie PKW w jednej prowincji - Kadisijji, gdyż do Al-Kut wkroczyła gruzińska 3 Brygada Piechoty, której podporządkowano stacjonujący tam batalion salwadorski - siły polskie, czyli ok. 200 żołnierzy (pozostał jedynie element zabezpieczenia śmigłowców), wycofały się do do Ad-Diwanijji, oprócz tego rozwiązano dowództwo Brygadowej Grupy Bojowej, zwiększającym dzięki temu liczbę oddziałów operacyjnych). Skutecznie zwiększono liczbę patroli i działań typu cordon & search (zwłaszcza w trakcie prowadzonej jesienią Operacji Lwi Skok, będącą odpowiedzią na opanowanie części miasta przez sadrystów), lecz na przeszkodzie stawały dwa czynniki: w 2008 wybuchnęło II powstanie Armii Mahdiego, które ponownie objęło także polską prowincję (PKW nie brał bezpośredniego udziału w walkach) i okolicę oraz rozpoczęto proces wycofania kontyngentu do Polski - inne kraje Wielonarodowej Dywizji, czyli Armenia, Bośnia i Hercegowina, Kazachstan, Łotwa, Mongolia, Rumunia, Stany Zjednoczone, Ukraina, wspierające Polaków ok. 300 żołnierzami, także rozpoczęły ewakuację swoich wojsk (oprócz USA). W skład Dywizji wchodziły już tylko:

Zobacz wiadomość w serwisie Wikinews na temat Prezydent przedłużył misję w Iraku do października 2008 r.

Według pierwotnych szacunków, PKW miał służyć w Iraku przez maksymalnie rok. Wybuch walk wewnętrznych spowodował, że postanowienie o jego użyciu było dwukrotnie przedłużane (pierwszy raz o 6 miesięcy (M.P. z 2004 r. Nr 28, poz. 476), drugi już o 12 (M.P. z 2004 r. Nr 56, poz. 927). Następna, określona przez drugi rząd Marka Belki, przybliżona data wyjścia wojsk polskich z Iraku to dopiero koniec 2005 roku, a poprzedzić ją miała redukcja PKW przy IV zmianie (co udało się zrealizować) oraz ustabilizowanie sytuacji w strefie odpowiedzialności, czego nie osiągnięto. W związku z tym rząd Kazimierza Marcinkiewicza i następny rząd Jarosława Kaczyńskiego decydowały się na przedłużenie działalności PKW. Konkretna data wycofania polskich żołnierzy padła w listopadzie 2007, podczas expose nowego premiera Donalda Tuska - był to koniec 2008 i na początku tegoż roku, wraz z nastaniem X zmiany PKW (w związku z tym najdłuższej, bo trwającej aż 8 miesięcy) rozpoczęto proces ostatecznego przekazywania kompetencji na rzecz irackich sił bezpieczeństwa oraz wycofywania ludzi i sprzętu. 16 lipca Wielonarodowa Dywizja przekazała irackiej 8 Dywizji odpowiedzialność za ostatnią kontrolowaną przez nią prowincję i od tamtej pory głównym zadaniem kontyngentów zagranicznych MND C-S stało się zabezpieczenie i przeprowadzenie ewakuacji. 11 lipca do Polski wróciła pierwsza grupa żołnierzy, 27 października ostatnia, zaś cały PKW oficjalnie zakończył działalność operacyjną 1 października (4 października przekazał Camp Echo Amerykanom).

NATO Training Mission

NATO Training Mission - Iraq

W grudniu 2004 NATO rozpoczęło niewielką misję (NATO Training Mission - Iraq), mającą na celu szkolenie irackich sił bezpieczeństwa. Na przełomie stycznia i lutego 2005 do sił Paktu w Camp Al Rustamiyah pod Bagdadem dołączyły, skierowane na prośbę sekretarza generalnego NATO Jappa de Hoop Scheffera, wydzielone z Wielonarodowej Dywizji: pluton transportowy i zespół ochrony.

11 stycznia 2007 oddziały te zostały zastąpione przez ok. 15 osobową grupę oficerów z Wyższej Szkoły Oficerskiej Wojsk Lądowych, którzy, jako Zgrupowanie nr 2 PKW Irak, na okres 6 miesięcy przewodzili MALT-owi (Wojskowemu Zespołowi Doradczo-Łącznikowemu - Military Advisory Liaison Team) oraz doradzali Uczelni Połączonych Sztabów. Ich głównym zadaniem było szkolenie irackiego batalionu ochrony bazy (na terenie której znajduję się m.in. Iracka Akademia Wojskowa). Po ich wycofaniu Polskę w NTM-I reprezentował jeden oficer w kwaterze głównej.

W październiku 2008, w związku w wycofaniem polskich żołnierzy z Operacji Iracka Wolność, 20 oficerów z NTMI stało się samodzielnym polskim kontyngentem. Równocześnie po raz drugi objęli kontrolę nad MALT-em. Pełnili ją do 22 sierpnia 2011, kiedy to Irackie Siły Bezpieczeństwa przejęły odpowiedzialność za szkolenie w Al Rustamijji i polscy instruktorzy wrócili do Polski. Ponownie pozostał jedynie oficer w sztabie NTM-I, do którego w listopadzie dołączyło 10 kolejnych, reaktywując tym samym kontyngent. Jego główne zadanie polegało na wspieraniu zabezpieczenia logistycznego misji, która została zakończona do 31 grudnia 2011. Był to tym samym koniec polskiego zaangażowania wojskowego w Iraku.