Państwo Shu - Polski Serwis Naukowy

Shu (chin. upr.: 蜀; pinyin: shǔ) – państwo w Chinach starożytnych. Założone przed XI w.p.n.e., zajmowało środkową i północno-zachodnią część dzisiejszej prowincji Sichuan, a swoją stolicę miało w dzisiejszym Chengdu. Zwane też "starożytne Shu" (chin. upr.: 古蜀; pinyin: gǔ shǔ), by odróżnić je od państwa Shu Han z okresu Trzech Królestw.

Han Shui (chin. upr.: 汉水; chin. trad.: 漢水; pinyin: Hàn Shuǐ) – rzeka w środkowo-wschodniej części Chin, lewy dopływ Jangcy. Jej źródła znajdują się w górach Qin Ling, uchodzi do Jangcy w mieście Wuhan. Długość rzeki wynosi 1532 km, a powierzchnia jej dorzecza to 174,3 tys. km². W górnym biegu znajduje się elektrownia wodna o mocy 900 MW. Stanowi ważny szlak komunikacyjny, żeglowna w dolnym biegu.

Kotlina Syczuańska lub Basen Czerwony – kotlina w środkowych Chinach, w prowincji Syczuan, w dorzeczu środkowego biegu rzeki Jangcy, otoczona od zachodu przez Hengduan Shan, od północy przez góry Qin Ling i Daba Shan, od południa przez Wyżynę Junnan-Kuejczou.

Shu, położone na obrzeżach świata chińskiego, uważane było za obszar półbarbarzyński, aż do odkrycia w w Sanxingdui pozostałości bardzo wysoko rozwiniętej cywilizacji epoki brązu (kultura Sanxingdui), równoczesnej i mającej nieco wspólnych cech z kulturą dynastii Shang, ale z nią nietożsamej i bardzo oryginalnej. Znaleziska te dowodzą wysokiego poziomu rozwoju ludów zamieszkujących równinę Chengdu jeszcze przez okresem Zhou.

Uproszczone pismo chińskie (chin. upr. 简体字; chin. trad. 簡體字; pinyin jiǎntǐzì) to odmiana pisma chińskiego. Uproszczenia dokonano w Chińskiej Republice Ludowej w latach 50. XX wieku. Celem reformy było ułatwienie nauki pisma i walka z analfabetyzmem. Modyfikując ok. 50 proc. najbardziej skomplikowanych z używanych dotąd znaków cel ten osiągnięto. Pismo uproszczone używane jest także w Singapurze.

Qin (778 p.n.e. - 207 p.n.e.) - chińskie państwo w Okresie Wiosen i Jesieni oraz Okresie Walczących Królestw. Wzrost potęgi państwa Qin wiąże się z legistycznymi w duchu reformami, wprowadzonymi w życie przez wpływowego męża stanu Shang Yanga. Dokonał terytorialnego podziału administracji (w miejsce klanowego), wprowadził system odpowiedzialności zbiorowej i surowe kary (donoszenie było przymusowe), dbał o wojsko i chłopów, głównie kosztem kupców i artystów. Zniesiono system studnia-pole, czyniąc podatek ziemski głównym źródłem dochodu państwa. W 221 r. p.n.e. stojący na czele państwa Qin król Zheng zakończył brutalny i bezkompromisowy podbój pozostałych sześciu państw i ogłosił się Pierwszym Cesarzem. Dał w ten sposób pierwszej w Cesarstwie Chińskim Dynastii Qin. Rodowe nazwisko rodziny królewskiej w państwie Qin brzmiało Ying (嬴).

Nazwa "Shu" pojawiła się w XI w., kiedy to państwo to wsparło Zhou w ich walce z Shangami, jako jeden z ośmiu ludów koalicji Zhou w bitwie pod Muye. Znaleziska w Yueliangwan potwierdzają zbliżenie kultury Shu i Zhou, ale później związki z Zhou osłabły i Shu praktycznie zniknęło ze źródeł pisanych, choć wykopaliska potwierdzają istnienie zamożnej i rozwiniętej kultury na równinie Chengdu; izolowane przez góry Qin Ling, państwo Shu rozwijało się niezależnie. W VIII w. p.n.e. ze względu na przesunięcie się ośrodka cywilizacji Zhou na wschód, sąsiadem Shu od północy zostało Qin, ale brak źródeł na jakiekolwiek ich kontakty przez cały okres Wiosen i Jesieni. W VII w. Bieling pochodzący z Chu miał założyć, liczącą 12 generacji, dynastię Kaiming, ale jest ona znana jedynie z legend.

Chu (wym. czchu) – chińskie państwo w istniejące między ok. VIII w. p.n.e., a 223 p.n.e. w Okresie Wiosen i Jesieni oraz Walczących Królestw. Początkowo nosiło nazwę Jing (荆), a następnie Jingchu (荆楚). Położone było w dorzeczu środkowego biegu Jangcy. U szczytu swej potęgi zajmowało ziemie dzisiejszych prowincji Hunan, Hubei i Henan, współczesnych miast wydzielonych Chongqing i Szanghaj, oraz fragmenty prowincji Jiangsu. Stolicą Chu było miasto Ying (郢).

Okres Wiosen i Jesieni – okres w historii Chin między 722 a 481 r. p.n.e. Jego nazwa pochodzi od Kroniki Wiosen i Jesieni, której autorstwo tradycja przypisuje Konfucjuszowi. W okresie tym doszło do decentralizacji władzy, o supremację walczyło przeszło 170 państw i państewek. Chaos, który wówczas panował, popchnął rodzącą się chińską myśl filozoficzną na tory filozofii politycznej i społecznej. Walki wyłoniły kilka największych państw, które walczyły o władze nad Chinami w okresie kolejnym – Walczących Królestw.

W okresie Królestw Walczących Shu weszło w kontakt z Chu za pośrednictwem Ba; ekspansja Chu w V w. zepchnęła Ba na zachód i doprowadziła do powstania mieszanej kultury Ba-Shu. W tym też okresie królowie Shu nawiązali kontakty z Qin.

Podbój przez Qin

podbój Shu i Ba przez Qin

Kontakty Shu-Qin pozostawały rzadkie, ale wraz z narastaniem konfliktu na centralnych równinach chińskich, kluczowe stało się panowanie nad górnym biegiem rzeki Han, będącej drogą na południowy-zachód. Dolina Han stanowiła pograniczny region Shu, Qin i Chu. Aneksja Shu przez Qin nie tylko zabezpieczyłaby ten strategiczny region przed Chu, lecz także dała Qin dostęp do znacznych zasobów Kotliny Syczuańskiej. Za czasów króla Hui (panował 338-311 p.n.e.) Qin skonstruowało drogę przez góry Qin Ling i użyło jej do najazdu w 316 r.: armie Qin, sprzymierzone z wojskami Ba uderzyły na Shu i obaliły jego władcę. Podbój ten podwoił obszar Qin i był największym podbojem terytorialnym od czasów podboju Shang przez Zhou 800 lat wcześniej. Qin równocześnie podporządkowało sobie Ba, ustanowiło w Shu mieszany zarząd włączając do niego potomków królów Kaiming, i szybkim marszem zneutralizowało zagrożenie ze strony Chu. W następnych latach wzmocniło swą obecność wojskową w Sichuanie, stłumiło próby rebelii, a po zirygowaniu równiny Chengdu przez system irygacyjny Dujiangyan, uzyskało doskonałą bazę ekonomiczną, zyskując równocześnie przychylność ludności.

Dynastia Shang lub Yin – pierwsza historycznie potwierdzona dynastia panująca w Chinach, która panowała na północnym wschodzie Chin właściwych w dolinie Rzeki Żółtej od 1766 p.n.e. do 1122 lub 1027 p.n.e.. Była następczynią na wpół legendarnej dynastii Xia i poprzedzała dynastię Zhou. Z czasów dynastii Shang pochodzą odkrywane od końca XIX w. inskrypcje na rytualnych naczyniach z brązu oraz wróżebne inskrypcje na zwierzęcych kościach lub skorupach żółwich. Zaczęto także stosować kalendarz księżycowy - 12 miesięcy po 29 lub 31 dni, co 12 lat rok przestępny z 13 miesiącami. Dni i lata naznaczano za pomocą systemu 12 "ziemskich gałęzi" i 10 "niebiańskich pni".

Syczuan ?/i (Sichuan, chiń. 四川, pinyin: Sìchuān, Wade-Giles: Ssu-ch`uan, także Szechwan i Szechuan) – prowincja w środkowo-zachodnich Chinach ze stolicą w Chengdu. Powierzchnia 480 tys. km kwadratowych, ludność 87,25 mln (2004).

Niecałe sto lat później z Shu ruszyła ofensywa, która podbiła państwo Chu i doprowadziła do zjednoczenia Chin.

Shu jest używane do dziś jako alternatywna, skrócona nazwa prowincji Sichuan (np. na tablicach rejestracyjnych).

Przypisy

S. Sage, Ancient Sichuan..., s. 35.
S. Sage, Ancient Sichuan..., ss. 36–7.
S. Sage, Ancient Sichuan..., s. 44.
S. Sage, Ancient Sichuan...', s. 44.
S. Sage, Ancient Sichuan...', ss. 65–6.
S. Sage, Ancient Sichuan..., s. 89.
S. Sage, Ancient Sichuan..., ss. 109–115.
S. Sage, Ancient Sichuan..., ss. 120–148.

Bibliografia

Steven F. Sage: Ancient Sichuan and the Unification of China. Albany: State University of New York Press, 1992, seria: SUNY Series in Chinese Local Studies. ISBN 978-0791410387. (ang.)