Państwowa Nagroda im. Tarasa Szewczenki

Państwowa Nagroda im. Tarasa Szewczenki - ukraińska nagroda państwowa, przyznawana za osiągnięcia kulturalne.

Państwową Nagrodę imienia Tarasa Szewczenki ustanowiono 20 maja 1961 r. rozporządzeniem Rady Ministrów Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej.

Zgodnie z założeniami jest ona przydzielana artystom za wybitne, zdaniem fundatorów, dzieła i prace literackie, malarskie, muzyczne, teatralne i kinematograficzne. Pierwotnie nagroda nosiła nazwę „Republikańska nagroda imienia T. G. Szewczenki” („Республiканська премiя iменi Т. Г. Шевченка”). Nagroda jest wręczana zawsze 9 marca, w rocznicę urodzin Tarasa Szewczenki.

Iwan Dziuba (ukr. Іван Дзюба, ur. 26 lipca 1931 roku we wsi Nikołajewka - obwód doniecki) - ukraiński pisarz, jeden z liderów pokolenia lat 60. (szistdesiatnykiw), sekretarz Wydziału Literatury, Języka i Wiedzy o Sztuce Akademii Nauk Ukrainy, redaktor czasopisma „Suczasnist’” („Сучасність”), prezes Narodowego Stowarzyszenia Ukraińców, współprzewodniczący kolegium red. wydawnictwa Енциклопедія Сучасної України (Encyklopedia współczesnej Ukrainy). Były minister kultury Ukrainy. Prześladowany i więziony w czasach reżimu komunistycznego. Pozostaje jednym z najbardziej szanowanych i cenionych działaczy kultury ukraińskiej. Obecnie mieszka w Kijowie.

Taras Hryhorowicz Szewczenko (ukr. Тарас Григорович Шевченко, wym. [tɑˈrɑs ʃɛwˈʧɛnkɔ], upr. /taras szełczenko/; ur. 9 marca 1814 we wsi Moryńce na Kijowszczyźnie, zm. 10 marca 1861 w Petersburgu) − ukraiński poeta narodowy, malarz, przedstawiciel romantyzmu. Taras Szewczenko jest również przedstawicielem literatury rosyjskiej. Niemal wszystkie jego powieści i większość dramatów zostało napisanych po rosyjsku, podczas gdy utwory poetyckie Szewczenki tworzone były w języku ukraińskim.

Pierwszy raz przyznano ją w 1962 r. Laureatami zostali: Pawło Tyczyna (Павло Тичина) i Ołeś Honczar (Олесь Гончар) – literatura oraz Płaton Majboroda (Платон Майборода) – muzyka. Nagroda finansowa wynosiła około 2500 karbowańców (sowieckie ruble).

Ołeś Honczar, ukr. Олександр Терентійович Гончар, Ołeksandr Terentijowycz Honczar (ur. 3 kwietnia 1918 w obwodzie połtawskim, zm. 14 lipca 1995 w Kijowie - ukraiński pisarz i działacz polityczny, autor opowiadań, nowel oraz powieści w przeważającej mierze związanych z okresem wojny.

Wira Wowk, właściwie Wira Ostapiwna Selianśka, (ukr. Ві́ра Вовк, ur. 2 stycznia 1926 w Borysławiu) - ukraińska poetka, historyk literatury, literaturoznawca, tłumaczka z języka ukraińskiego na język portugalski. Przedstawicielka Grupy Nowojorskiej w ukraińskiej literaturze.

Od 23 kwietnia 1979 nagroda otrzymała nazwę „Państwowej nagrody USRR imienia T. G. Szewczenki” (ukr. Державна Премiя УРСР iменi Т. Г. Шевченка). 22 czerwca 2000 roku przemianowano ją na Narodową nagrodę imienia Tarasa Szewczenki (Нацiональна премiя України iменi Тараса Шевченка).

Ukraina (ukr. Україна, Ukrajina) – państwo położone w Europie Wschodniej. Graniczy od północy z Białorusią, od zachodu z Polską, Słowacją i Węgrami, od południa z Rumunią i Mołdawią oraz Morzem Czarnym, od północnego wschodu i wschodu z Federacją Rosyjską. Ukraina jest członkiem-założycielem ONZ oraz organizacji regionalnych i subregionalnych tj. Wspólnota Niepodległych Państw, OBWE, GUAM i Organizacja Państw Morza Czarnego. Jedynym skrawkiem Ukrainy w Azji jest wyspa Tuzła w cieśninie kerczeńskiej.

Mykoła Worobjow (ukr. Мико́ла Пана́сович Воробйо́в, * 12 października 1941 Melnykiwka w obwodzie czerkaskim) – poeta ukraiński.

Zgodnie z rozporządzeniem prezydenta Ukrainy, posiedzenia Komitetu przyznającego nagrodę odbywają się każdego roku. Artystów nagradza się w pięciu kategoriach:

Literatura piękna (poezja, proza, dramaturgia, tłumaczenie),
Literatura dokumentalna i krytyczno-naukowa (estetyka, literaturoznawstwo, historia sztuki, eseistyka, krytyka, literatura biograficzna, bibliografia, publicystyka, dziennikarstwo),
Sztuki plastyczne (malarstwo, grafika, rzeźba, sztuka monumentalna, sztuka narodowa),
Teatr i kino (sztuka teatralna i telewizyjna, reżyseria, scenografia, gra aktorska, arie operowe, kino dokumentalne, film telewizyjny, animacja).

Wybór zwycięzcy odbywa się w trzech etapach:

Siergiej Paradżanow (orm.: Սարգիս Հովսեպի Պարաջանյան, trb.: Sargis Hovsepi Parajanyan ros.: Сергей Иосифович Параджанов; (ur. 9 stycznia 1924 w Tyflis, zm. 21 lipca 1990 w Erewaniu) – radziecki reżyser filmowy pochodzenia ormiańskiego, uznawany za jednego z najwybitniejszych twórców kina w XX wieku. Wszechstronny artysta i dysydent, wiele lat więziony przez władze za głoszone przez siebie poglądy i niezależność artystyczną.

Pawło Tyczyna, ukr. Павло Григорович Тичина, (ur. 23 stycznia 1891 roku, według innych źródeł 27 stycznia, zm. 16 września 1967 roku), jeden z najwybitniejszych ukraińskich poetów XX w., tłumacz, publicysta, działacz polityczny, dyrektor Instytutu Literatury Akademii Nauk USRR (1936-1939,1941-1943), szef Rady Najwyższej USRR (dwie kadencje), minister edukacji USRR (1943-1948).

Etap I: ma na celu dopuszczenie dzieł do drugiego etapu, przeprowadzany jest w formie dyskusji i otwartego głosowania.

Etap II: ma na celu dopuszczenie dzieł do trzeciego etapu, przeprowadzany jest drogą głosowania tajnego, później następuje publikacja w gazecie „Kurier urzędowy” („Урядовий кур'єр”) spisu twórców dopuszczonych do trzeciego etapu: analiza materiałów prasowych, opinii i propozycji prasy, w razie konieczności przygotowanie wniosków ekspertów.

Etap III: podsumowujący dyskusję na temat prac, następuje wybranie laureatów drogą tajnego głosowania i podanie rezultatów wyboru Komisji Nagród Państwowych i Heraldyki oraz przygotowanie wniosków do przyznania Nagrody, podanie do wglądu odpowiednich propozycji Prezydentowi Ukrainy.

Prace, które doszły do trzeciego etapu mogą zostać zgłoszone do konkursu jeszcze raz, ale nie więcej niż dwa razy. Komisja przyjmuje prace kandydujące do zdobycia Nagrody w roku następnym od 1 sierpnia do 1 listopada. Grupa twórców wysuniętych do zdobycia nagrody nie może składać się z więcej niż 3 osób, a grupa wykonawców – nie więcej niż pięciu. Do kandydowania nie dopuszcza się osób pełniących funkcje administracyjne, organizatorskie czy będących konsultantami. Nagrodę przyznaje się artyście tylko raz w życiu. Laureatowi przysługuje premia finansowa, o rozmiarze której rokrocznie decyduje Prezydent Ukrainy.

Wasyl Symonenko (ukr. Василь Симоненко), ur. 8 stycznia 1935 w Bijiwcach, zm. 14 grudnia 1963 w Czerkasach. Wybitny ukraiński poeta, dziennikarz, działacz ukr. ruchu oporu, przedstawiciel pokolenia lat 60.