Paciorecznik - Polski Serwis Naukowy

Kwiat

Canna flaccida

Paciorecznik, kanna (Canna L.) – rodzaj roślin z monotypowej rodziny paciorecznikowatych (Cannaceae). Należy do niego wg różnych ujęć systematycznych 10, 20 lub nawet 50 gatunków pochodzących z obszarów tropikalnych Azji, Afryki i Ameryki Południowej. Gatunkiem typowym jest Canna indica L..

Imbirowce (Zingiberales Griseb.) – rząd roślin zielnych należący do jednoliściennych. Należy tu 92 rodzajów i 2111 gatunków, w tym wiele popularnych roślin użytkowych (np. banan, imbir, kardamon) i ozdobnych (paciorecznik, strelicja, maranta).

Gatunek typowy – gatunek wyznaczony przez systematyków jako typ nomenklatoryczny, czyli wzorzec taksonomiczny umożliwiający stosowanie nazw rodzajowych czy rodzinowych. Typ nie musi być typowym przedstawicielem reprezentowanego taksonu, nie musi też świadczyć o jego zmienności. Typ umożliwia identyfikację taksonów. Okazy będące typami przechowywane są w specjalnych kolekcjach, a miejsce przechowywania wzorca jest dokładnie znane. W razie wątpliwości można odwołać się do gatunku typowego i wyróżnionych dla niego cech diagnostycznych.

Morfologia

Byliny o zróżnicowanej wysokości od kilkudziesięciu cm do 3 m. Mają duże, pojedyncze liście. Nie posiadają typowej łodygi, jej rolę spełniają zwinięte u podstawy w rulon liście. Ze środka tej fałszywej łodygi wyrastają pędy kwiatowe z kwiatami o asymetrycznej budowie. Pod ziemią zazwyczaj posiadają kłącze.

Bylina (łac. herba perennis) - roślina zielna żyjąca więcej niż dwa lata i zwykle wielokrotnie w tym czasie wydająca nasiona bądź zarodniki (wyjątkiem są zakwitające raz hapaksanty). Byliny wraz z krzewinkami, krzewami i drzewami określane są mianem roślin wieloletnich.

Takson monotypowy, zwany monotypem – w biologii, takson obejmujący tylko jeden przyporządkowany takson niższy. W botanice np.: rząd tatarakowce Acorales zawiera tylko jedną rodzinę tatarakowate Acoraceae, która też jest monotypowa ponieważ zawiera jeden rodzaj – tatarak Acorus. W zoologii np.: rodzaj Sceloglaux jest monotypowy ponieważ zawiera tylko jeden gatunek - sowicę białolicą.

Systematyka

Pozycja i podział wg APWeb (2001...)

Rodzaj należący do monotypowej rodziny paciorecznikowatych (Cannaceae), rzędu imbirowców (Zingiberales), kladu jednoliścienne (monocots) w obrębie okrytonasiennych. Pozycja w systemie Reveala (1993-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa jednoliścienne (Liliopsida Brongn.), podklasa imbirowe (Zingiberidae Cronquist), nadrząd Zingiberanae Takht. ex Reveal, rząd imbirowce (Zingiberales Griseb.), rodzina paciorecznikowate (Cannaceae Link), podrodzina Cannoideae Link, plemię Canneae Meisn., rodzaj paciorecznik (Canna L.).

Rodzaj (łac. genus, l.mn. genera) – podstawowa, obowiązkowa kategoria systematyczna obejmująca gatunek lub monofiletyczną grupę gatunków wyróżnionych na podstawie jednej lub więcej cech taksonomicznych. Nazwą rodzaj określany jest też każdy takson w randze rodzaju.

Paciorecznik indyjski (Canna indica L.) – gatunek rośliny z rodziny paciorecznikowatych (Cannaceae). Występuje w strefie międzyzwrotnikowej. Wbrew swojej nazwie nie pochodzi z Indii, lecz z północnego i środkowego Meksyku i Ameryki Południowej. Gatunek introdukowany do flory Stanów Zjednoczonych, w wielu miejscach uprawiany i naturalizowany. Jest jednym z gatunków wyjściowych, z których ogrodnicy wyhodowali mieszańca zwanego paciorecznikiem ogrodowym.

Gatunki

Canna bangii Kraenzl.

Canna flaccida Salisb.

Canna ×generalis L. H. Bailey – paciorecznik ogrodowy

Canna glauca L.

Canna indica L. – paciorecznik indyjski

Canna iridiflora Ruiz & Pav.

Canna jaegeriana Urb.

Canna liliiflora Warsz. ex Planch.

Canna paniculata Ruiz & Pav.

Canna pedunculata Sims

Canna tuerckheimii Kraenzl.

Zastosowanie

Niektóre gatunki są uprawiane jako rośliny ozdobne. W Polsce są uprawiane zazwyczaj w gruncie, ale jako rośliny cieplejszego klimatu nie są przystosowane do naszych warunków i zimą ich kłącze przemarza w ziemi. Uprawia się je więc zazwyczaj jako rośliny jednoroczne z sadzonek wyhodowanych przez specjalistów. Mogą być uprawiane jako rośliny wieloletnie, ale wówczas po zakończeniu kwitnienia przycina się je przy samej ziemi, kłącze zaś jesienią wykopuje się z ziemi i przez zimę przechowuje w pomieszczeniu o temperaturze 5-8 °C. Wiosną (w marcu) dzieli się go na kawałki (każdy z nich powinien mieć przynajmniej 1 pąk) i pozostawia na powietrzu, aby rany przyschły. Wskazane jest obsypanie ran miałem węglowym. Przeschnięte kłącze sadzi się do doniczek trzymanych w ogrzewanym pomieszczeniu i umiarkowanie podlewa. Do gruntu wysadza się z doniczek dopiero w drugiej połowie maja. Wymagają żyznej, próchnicznej gleby i słonecznego lub nieco tylko zacienionego stanowiska. Rozmnażają się przez podział kłączy lub z nasion.

Imbirowe (Zingiberidae Cronquist 1978) – podklasa roślin jednoliściennych wyróżniana w niektórych systemach klasyfikacyjnych np. w systemie Reveala z lat 1993–1999, w systemie Cronquista z 1981. W nowszych ujęciach systematycznych (system APG III z 2009) podklasa nie jest wyróżniana, a klasyfikowane tu rodziny włączane są do rzędu imbirowców (Zingiberales).

System Reveala - nowoczesny system klasyfikacji . W tym też czasie zaproponował kilka nowych rozwiązań klasyfikacyjnych, początkowo na poziomie rzędów i podklas. W 1994 r. zaproponował wyróżnienie wśród okrytonasiennych 5 klas, co zaowocowało całkowicie oryginalnym ujęciem systematycznym tej grupy roślin. System ten Reveal publikował na swoich stronach internetowych i aktualizował do roku 1999. W następnych latach autor systemu wszedł w skład Angiosperm Phylogeny Group i brał udział w tworzeniu systemu APG II.

Przypisy

↑ Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-06-16].
↑ Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-02-25].
↑ zbiorowe: Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 978-3-8331-1916-3.
Rośliny kwiatowe. Wielka Encyklopedia Przyrody. Warszawa: Muza SA, s. 445-447. ISBN 83-7079-779-2.
Index Nominum Genericorum. [dostęp 2010-01-10].
↑ Reveal James L. System of Classification. PBIO 250 Lecture Notes: Plant Taxonomy. Department of Plant Biology, University of Maryland, 1999 Systematyka rodzaju Canna wg Reveala
Bolesław Chlebowski, Kazimierz Mynett: Kwiaciarstwo. Warszawa: PWRiL, 1983. ISBN 83-09-00544-X.