Daktylowiec właściwy (Phoenix dactylifera L.), często nazywany palmą daktylową lub daktylem – gatunek rośliny z rodziny arekowatych (popularnie nazywanych palmami). Jest uprawiany w południowo-zachodniej Azji, północnej Afryce i na południu USA. W stanie dzikim nie występuje.

Morfologia

Kłodzina  Brązowa, zwężająca się ku górze, zwieńczona zielonym pióropuszem liści. Osiąga wysokość do 35 m (zwykle do 20 m). Liście  Pióropusz może się składać z 80–120 pierzastozłożonych liści o długości dochodzącej do 6 m. Kwiaty  Daktylowiec właściwy jest wiatropylną rośliną dwupienną. Drobne, niepozorne kwiaty osadzone są na osiach zwanych kolbami, tworzących rozgałęzione kwiatostany, u nasady wsparte pochwą kwiatostanową, wyrastające w kątach liści. Silnie rozgałęzione kwiatostany żeńskie są baldachokształtne i zawierają około 10 000 kwiatów. Każdy z nich składa się z trzech słupków, z których tylko jeden ulega zapyleniu. Męskie kwiatostany zawierają jeszcze więcej kwiatów. Zazwyczaj na plantacji sadzi się drzewa w proporcji 3–5 osobników męskich na 100 osobników żeńskich. Owoce  Nazywane daktylami, czerwonożółte jagody o długości do 70 mm, zawierające podłużne, brązowe nasiono. Pozostają na drzewie do wyschnięcia. Proces suszenia nie powoduje zbyt dużych zmian w wartościach odżywczych owocu, ponieważ zawiera on stosunkowo niewiele wody. Daktyle są bardzo dobrym źródłem przeciwutleniaczy i wykazują właściwości przeciwmutagenne w badaniach in vitro.

Zastosowanie

Szacuje się, że jest wykorzystywany od około 5-6 tysięcy lat.

daktyle: drzewo może wydawać owoce przez około 80 lat; może nawet urodzić do 300 kg owoców; wyróżnia się trzy typy daktyli:

twarde – o dużej zawartości skrobi; zjadane na surowo lub mielone na mąkę, z której po dodaniu mąki jęczmiennej wypieka się tzw. "chleb pustyni"; owoce lub same nasiona stanowią paszę dla zwierząt hodowlanych

miękkie – po wyciśnięciu uzyskuje się sok zwany "miodem palmowym"

półtwarde – formy pośrednie między daktylami miękkimi i twardymi

wino i wódka palmowa: z soku uzyskanego z naciętego kwiatostanu daktylowca otrzymuje się po fermentacji wino palmowe, a w procesie jego destylacji wódkę palmową

kłody i liście: stanowią materiał budowlany

włókno: uzyskiwane z liści; stosuje się w plecionkarstwie

roślina ozdobna: od XIX wieku do dnia dzisiejszego palmy daktylowe są modne jako rośliny doniczkowe; w warunkach domowych palmę można wyhodować z pestki, kiełkuje nawet około pół roku; w klimatach ciepłych są chętnie sadzone w ogrodach i parkach; sadzi się je też w miastach jako zieleń ozdobną wzdłuż ulic, wokół domostw

Znaleziska archeologiczne

W latach 1963–1965 w twierdzy Masada w Izraelu archeolodzy znaleźli nasiona daktylowca sprzed 2000 lat. Jedno z nasion – nazwane Matuzalem – wykiełkowało. Według Pliniusza Starszego najsłodsze daktyle w I w. n.e. pochodziły właśnie z Judei.

Przypisy