Palmiro Togliatti - Polski Serwis Naukowy

Palmiro Togliatti

Palmiro Togliatti (ur. 26 marca 1893, zm. 21 sierpnia 1964) – przywódca włoskich komunistów.

Działalność polityczną rozpoczął przed I wojną światową, we Włoskiej Partii Socjalistycznej, po wojnie skupionej wokół turyńskiej gazety "L'Ordine Nuovo", Antonio Gramsciego. Był współzałożycielem Włoskiej Partii Komunistycznej, a po uwięzieniu Gramsciego przez faszystowski rząd Benito Mussoliniego pozostał aż do śmierci jej przywódcą. W latach 30. pozostawał na wygnaniu.

FIAT, Fabbrica Italiana di Automobili Torino (pl. Włoska Fabryka Samochodów w Turynie) – włoski koncern motoryzacyjny, mający swą siedzibę w Turynie. Znany głównie z produkcji pod swoją marką popularnych samochodów osobowych i dostawczych.

Włoska Partia Komunistyczna (wł. Partito Comunista Italiano, PCI) – nieistniejąca już włoska partia polityczna, utworzona w wyniku rozłamu w 1921 wewnątrz włoskiej partii socjalistycznej, należała do Międzynarodówki Komunistycznej (Kominternu) i dążyła do wywołania we Włoszech rewolucji komunistycznej. W okresie powojennym należała do głównych ugrupowań politycznych w kraju. Od 1948 do 1992 partia komunistyczna była we Włoszech największym ugrupowaniem opozycyjnym. W latach 1948 - 1956 blisko współdziałała z partią socjalistyczną. W 1968 potępiła inwazję wojsk Układu Warszawskiego na Czechosłowację. Na przełomie lat 60. i 70. doszło do rozluźnienia związków z KPZR co w rezultacie zaowocowało powstaniem eurokomunizmu opierającego się na odrzuceniu przywództwa Moskwy w ruchu komunistycznym oraz rezygnacji z marksizmu-leninizmu jako podstawy działania. W połowie lat 70. lewe skrzydło chadecji próbowało dokonać porozumienia z komunistami jako czołową siłą opozycji aby doprowadzić do przejęcia przez nią części odpowiedzialności za politykę państwa. Był to tzw. "historyczny kompromis". Fiasko tej koncepcji wiąże się z porwaniem i śmiercią chadeckiego polityka Aldo Moro. Partia komunistyczna razem z chadekami ostro występowała przeciwko terroryzmowi skrajnej lewicy (Czerwone Brygady). W 1991 uległa przekształceniu w socjalistyczną i proeuropejską Demokratyczną Partię Lewicy (Partito democratico della Sinistra, PDS). W tym samym roku grupa radykałów zamierzających zachować komunistyczną tożsamość partii opuściła PDS, powołując Odrodzenie Komunistyczne (Partito della Rifondazione Comunista).

Powrócił do Włoch w 1944. Pod jego kierunkiem partia dokonała zwrotu ku demokratycznym metodom walki politycznej i zrezygnowała z metod rewolucyjnych. Togliatti był ministrem bez teki w rządzie Pietra Badoglia i wicepremierem rządu Alcide De Gasperiego. Przeciwstawiając się dominującym we Włoskiej Partii Komunistycznej trendom poparł wpisanie traktatów laterańskich do konstytucji włoskiej. WPK stała się drugą co do znaczenia partią polityczną Włoch i największą nierządzącą partią komunistyczną w Europie. Mimo braku władzy w państwie, zdobyła ją w wielu wyborach regionalnych.

Faszyzm (wł. fascismo, od łac. fasces – wiązki, rózgi liktorskie i wł. fascio – wiązka, związek) – doktryna polityczna powstała w okresie międzywojennym we Włoszech, sprzeciwiająca się demokracji parlamentarnej, głosząca kult państwa (statolatrię, totalitarne silne przywództwo, terror państwowy i solidaryzm społeczny). Faszyzm podkreślał wrogość wobec zarówno liberalizmu, jak i komunizmu. Początkowo nazwa odnosiła się tylko do włoskiego pierwowzoru, później była stosowana wobec pokrewnych ruchów w latach 20. i 30. XX wieku, zwłaszcza narodowego socjalizmu w Niemczech, oraz współczesnych ruchów wywodzących się z partii faszystowskich (neofaszyzm).

Alcide De Gasperi (ur. 3 kwietnia 1881, zm. 19 sierpnia 1954), włoski polityk, w latach 1945–1953 premier Włoch. W latach 1911-1918 był posłem do parlamentu austriackiego. Współzałożyciel Włoskiej Partii Ludowej (1919), poseł do parlamentu włoskiego, w czasie rządów Benito Mussoliniego więziony. W latach 1943-1954 był przewodniczącym włoskiej Partii Chrześcijańsko-Demokratycznej.

15 lipca 1948 r. miał miejsce nieudany zamach na jego życie, co spowodowało falę strajków w całym kraju.

Jako filozof marksistowski Togliatti koncentrował się przede wszystkim na zagadnieniach praktyczno-politycznych, w sferze zagadnień teoretycznych był przede wszystkim kontynuatorem Gramsciego. W języku polskim ukazały się m.in. książka Włoska partia komunistyczna (Warszawa 1961), esej O właściwym pojmowaniu myśli Labrioli (w: Antonio Labriola, Szkice o materialistycznym pojmowanu dziejów, Warszawa 1961), esej Aktualne znaczenie myśli i działalności Gramsciego (w: Antonio Gramsci, Pisma wybrane, t. I, Warszawa 1961).

Benito Amilcare Andrea Mussolini (ur. 29 lipca 1883 w Dovia di Predappio, zm. 28 kwietnia 1945 w Giulino di Mezzegra) – włoski polityk i dziennikarz początkowo socjalistyczny, główny założyciel i przywódca ruchu faszystowskiego; premier Włoch w latach 1922–1943, później do 1945 przywódca Włoskiej Republiki Socjalnej.

Po śmierci Togliattiego jego imieniem nazwano radzieckie miasto Stawropol, gdzie istniała wielka fabryka samochodów produkowanych na licencji firmy Fiat.