Na mapach: 34°33′36″N 38°16′02″E / 34.56, 38.26722

Palmyra (także Palmira) – starożytne miasto w środkowej Syrii, założone w oazie w północnej części Pustyni Syryjskiej u podnóża masywu Dżabal Abu Rudżmajn, ok. 215 km na północny wschód od Damaszku. Dziś znajduje się tu niewielkie miasto Tadmur (arab. تدمر). Grecka nazwa Palmyra (Παλμυρα) jest przekładem oryginalnej, aramejskiej nazwy, Tadmor, oznaczającej palmę, wzmiankowaną również w Biblii (2Kn 8:1, 4).

Historia

Pierwsze ślady osadnictwa pochodzą z neolitu (ok. 2 tys. lat p.n.e.). Z XIX w. p.n.e. pochodzą pierwsze wzmianki na glinianych tabliczkach, w których oaza palmyreńska określana jest jako Tadmur. Nazwa ta jest wzmiankowana również w Starym Testamencie, w związku z miejscem na pustkowiu, gdzie Salomon prowadził prace budowlane. W tym okresie zamieszkiwały ją plemiona semickie, posługujące się językiem aramejskim, później pojawiły się koczownicze plemiona arabskie. Ich asymilacja umożliwiła otwarcie dróg handlowych między Mezopotamią a wybrzeżem Morza Śródziemnego, zamiast dłuższej trasy wzdłuż doliny Eufratu. Od II w. p.n.e. przez Tadmur przebiegała południowa odnoga jedwabnego szlaku.

Miejscowe plemiona zaprzestały łupienia karawan na rzecz ich ochrony, obsługi (np. hodowla wielbłądów i koni) i pośrednictwa w handlu. Jednak największe dochody przynosiły mieszkańcom osady wysokie cła nakładane na przejeżdżających kupców. Osada zaczęła nabierać charakteru miejskiego, jej znaczenie wzrosło jeszcze bardziej za czasów rzymskich (I w. n.e.), kiedy to znalazła się na pograniczu cesarstwa rzymskiego i państwa Persów. Wtedy też pojawiła się nazwa Palmyra.

Za czasów panowania Tyberiusza Palmyra uznała zwierzchnią władzę Rzymu, zachowując jednak autonomię. W 129 cesarz Hadrian nadał jej status wolnego miasta, zaś w 217 uzyskała miano kolonii, co zrównało jej mieszkańców w prawach z obywatelami Rzymu i zwolniło ich z płacenia podatków. Dzięki zgromadzonym bogactwom nastąpił silny rozwój miasta – wzniesiono świątynie i obiekty użyteczności publicznej – agorę, termy, teatr i in. Szczyt świetności Palmyry przypadł na drugą połowę III w., kiedy to stała się stolicą królestwa założonego przez Odenata, jednocześnie wodza wojsk rzymskich na Wschodzie. Wykorzystując słabość cesarstwa zaczął on prowadzić samodzielną polityką i ekspansję zbrojną. Po śmierci Odenata władzę przejęła jego żona Zenobia, dążąca do zerwania formalnego podporządkowania Rzymowi. Jej działalność (podboje na Bliskim Wschodzie, bicie własnej monety, ogłoszenie się cesarzową) doprowadziła do interwencji rzymskiej. W 273 legiony Aureliana pokonały armię Zenobii i zdobyły miasto, zmuszając mieszkańców do uiszczenia znacznego okupu. Ponowny bunt przeciwko Rzymowi skończył się już całkowitym złupieniem i zniszczeniem miasta. Jak napisał angielski historyk Edward Gibbon, Palmyra "całe wieki dobrobytu poświęciła jednej chwili chwały".

Po tych wydarzeniach, mimo późniejszej odbudowy, Palmyra nigdy już nie odzyskała dotychczasowej świetności. W kolejnych wiekach była prowincjonalną placówką handlową i garnizonem wojskowym, m.in. pełniła funkcję obozu wojskowego w systemie obronnym cesarza Dioklecjana (początek IV w.), stacjonowały tu kolejno garnizony: rzymskie, bizantyjskie i omajjadzkie. Jej istnienie zakończyło ostatecznie zniszczenie przez Arabów w 744 i trzęsienie ziemi. W późniejszym okresie istniała tylko jako zapomniana, zagubiona na pustyni wieś, zamieszkiwana przez grupy półkoczowników. Ponowne odkrycie nastąpiło pod koniec XVII w., od XVIII w. datują się prowadzone tutaj wykopaliska archeologiczne.

Współcześnie w obrębie oazy palmyreńskiej żywiołowo rozwija się miasto Tadmor (ok. 40 tys. mieszkańców). Pełni ono funkcje turystyczne i usługowe, jest ważnym węzłem drogowym. W pobliżu baza lotnicza i więzienie o zaostrzonym rygorze.

czytaj dalej: [2], [3]