Na mapach: 42°30′N 24°11′E / 42.5, 24.183

Panagjuriszte, (bułg. Панагюрище) - miasto w środkowej Bułgarii, w obwodzie Pazardżik, ośrodek administracyjny gminy Panagjuriszte.

Geografia

Miasto jest położone w górach Sysztinska Sredna Gora. Na północ od niego, w pobliżu kurortu Panagjurski kołonii znajduje się szczyt Bratija (1519 m n.p.m.). Przez miasto przepływa rzeka Panagjurska Łuda Jana, która za wsią Popinci łączy się ze Strełczanską Łudą Janą, tworząc Łudą Janę. Przez miasto przechodzi również droga nr 37, łącząca Dospat (Rodopy), przez Złatiszki Prochod (Stara Płanina) z drogą A2 (koło wsi Dżurowo). Panagjuriszte jest centrum administracyjnym gminy Panagjuriszte, w skład której wchodzi jeszcze 9 wsi. Sąsiednimi miejscowościami są: kurort Panagjurski kołonii (15 km na północ), wieś Oboriszte (10 km na zachód), wieś Bania (11 km na południowy zachód), wieś Byta (8 km na południe) i miasto Strełcza (13 km na wschód).

Historia

W średniowieczu w miejscu dzisiejszego miasta istniała osada. W okresie ekspansji tureckiej na Bałkanach ludność miejscowa została wyparta, wielu mieszkańców zginęło. Ci, którzy przeżyli, nazywali się „lewentami” (bg. левент – mocarz) – miało to wyrażać ich dzielność wykazaną w walce z najeźdźcą.. Po zdobyciu wsi Asenowci (obecnie zapora wodna Asenowci), w pobliżu Sliwen, broniącej dostępu do dawnej bułgarskiej stolicy w Welikim Tyrnowie, część jej mieszkańców wyemigrowała do regionu jambolskiego, gdzie założyła wieś Wojnika, a w późniejszym okresie uciekła na zachód. W odległości 1 km od obecnego miasta Panagjuriszte doścignął ich sułtański wysłannik, który dał im prawo pozostania w tym miejscu. Druga fala osadników napłynęła do Panagjuriszte po upadku albańskich powstań Skanderbega w XVI wieku – uchodźcy przybywali z terytoriów nadgranicznych (Debyrsko, Prilepsko, Kostursko i innych). Przez długi czas poszczególne dzielnice nie żyły ze sobą w przyjaźni, często przejawiały otwartą wrogość. Z biegiem czasu osada uformowała się nad brzegami Łudej Jany i jej dopływów. Obecnie najjaśniejszym dowodem na taki, a nie inny przebieg zasiedlania jest mieszana gwara mieszkańców, charakteryzująca się licznymi cechami zarówno wschodnio-, jak i zachodniobułgarskimi. Miasto leży na tak zwanej granicy jaci Nazwa miasta pochodzi od starobułgarskiego słowa greckiego pochodzenia панагюр, oznaczającego targ lub rynek. W owych czasach w mieście odbywał się słynny jarmark. Później został on przeniesiony tam, gdzie obecnie znajduje się miasto Pazardżik. W 1876 roku miasto zostało ośrodkiem 4. okręgu rewolucyjnego i głównym miastem powstania kwietniowego. W wyniku walk i wskutek stłumienia powstania miasto zostało spalone i doszczętnie zniszczone. Po wyzwoleniu Bułgarii zostało odbudowane od podstaw – z tego powodu w mieście można znaleźć jedynie nieliczne domy z epoki bułgarskiego Odrodzenia (które w dużych ilościach zachowały się np. w Kopriwszticy. W 1977 miasto zostaje ośrodkiem gminnym.

Religia

Ludność wyznaje głównie prawosławie. Oprócz cerkwi (pod wezwaniem św. Jerzego i pod wezwaniem św. Bogurodzicy) w mieście znajduje się również jeden kościół protestancki. W pobliżu miasta znajduje się także kilka prawosławnych kaplic Cerkiew pod wezwaniem św. Jerzego prezentuje rzadko spotykany w Bułgarii typ z dwiema symetrycznie ulokowanymi dzwonnicami. Muzułmanie nie zaliczają się do rdzennych mieszkańców miasta. Jedną z przyczyn jest fakt, iż za czasów panowania osmańskiego osiedlanie się w mieście było im zabronione. Wynikało to z dwóch powodów: po pierwsze, miasto było zobowiązane składać tzw. krwawa danina za czasów janczarów - dawało mu to przywilej zakazu osadnictwa osmańskiego. W późniejszych zaś czasach miejscowa ludność musiała ochraniać przełęcze w Srednej Gorze, co wiązało się z identycznym przywilejem.

Ekonomia

Po II wojnie światowej Panagjuriszte zostało przekształcone w ośrodek przemysłowy. Głównymi firmami w mieście są:
MOK Asareł – Medet - zakład wydobycia rud miedzi, położony około 11 km od samego miasta. Dzieli się na dwie części: Medet, działającą od 1964 roku, oraz Asareł, która rozpoczęła produkcję w 1989. Wydobycie sięga 10,5 miliona ton rocznie, koncentrat miedzi jest następnie przesyłany do kombinatu w Pirdopie. Zakład zatrudnia ponad 2500 pracowników i jest największym w swej kategorii na Półwyspie Bałkańskim.
Optikoelektron - firma z branży optycznej, unikalna w skali kraju, zatrudnia ok. 740 pracowników
Optix S.A. - zakład pokrewny, zatrudnienie około 370 pracowników.
Ryton oraz Bultex - firmy tekstylne, zatrudniające odpowiednio 880 i 680 pracowników.
Bunaj - fabryka tworzyw sztucznych, zatrudniająca około 190 pracowników.

W mieście funkcjonuje też pewna liczba mniejszych firm, wśród nich fabryka "Jana". W mieście znajduje się stacja końcowa na linii kolejowej Płowdiw – Panagjuriszte.

czytaj dalej: [2], [3]