Pantielejmon Ponomarienko - Polski Serwis Naukowy

Pantelejmon Kondratowicz Ponomarienko, biał. Панцеляймон Панамарэнка, ros. Пантелеймон Кондратьевич Пономаренко (ur. 9 sierpnia 1902, zm. 18 stycznia 1984) - generał-porucznik Armii Czerwonej, polityk radziecki, ambasador ZSRR w Polsce.

Wojna domowa w Rosji – wojna rozpoczęta w wyniku rewolucji październikowej w 1917 i ustanowienia przez bolszewików nowej władzy państwowej. Zwolenników nowej władzy określano jako "czerwonych", a przeciwników jako "białych". Działania zbrojne trwały zasadniczo do 1920 roku (zajęcie Krymu), na Dalekim Wschodzie do 1922 roku i w Jakucji do 1923 roku. Niekiedy za datę rozpoczęcia tej wojny domowej uważa się datę podpisania traktatu brzeskiego (3 marca 1918) – podpisanie tego aktu rzeczywiście spowodowało narastanie oporu oraz zagwarantowało zewnętrzną interwencję i wsparcie sił ententy po stronie "białych". Za zakończenie wojny domowej jest uważane zdobycie Władywostoku przez Armię Czerwoną 25 października 1922 roku, choć walki na wschodnich rubieżach przeciągnęły się do 1923.

Język rosyjski (русский язык, russkij jazyk; dawniej też język wielkoruski) – język należący do grupy oraz jest jednym z pięciu języków oficjalnych a jednocześnie jednym z sześciu języków konferencyjnych Organizacji Narodów Zjednoczonych. Posługuje się pismem zwanym grażdanką, graficzną odmianą cyrylicy powstałą na skutek jej upraszczania.

W 1918 wstąpił do Armii Czerwonej. Uczestnik rosyjskiej wojny domowej. Od 1925 członek Wszechzwiązkowej Komunistycznej Partii (bolszewików).

W latach 1938-1947 pierwszy sekretarz Komunistycznej Partii Białorusi. W okresie 1941-1944 kierował z Moskwy ruchem partyzanckim na Białorusi. Na Plenum KC 27-28 lutego 1943 mówiąc o celach partyzantki radzieckiej na Białorusi Ponomarienko stwierdził "walka z wrogim polskim podziemiem jest nieunikniona". Zgodnie z jego rozkazem polscy partyzanci mieli być rozbrajani, a kadra oficerska i stawiający opór żołnierze rozstrzeliwani. W celu wykonania tych poleceń partyzanci białoruscy podjęli ograniczoną współpracę z hitlerowcami. 22 czerwca 1943 za jego sprawą Komitet Centralny KP(b) Białorusi podjął na plenum w Moskwie uchwałę "O przedsięwzięciach w zakresie dalszego rozwijania ruchu partyzanckiego w zachodnich obwodach Białorusi" stwierdzającą, że "zachodnie obwody radzieckiej Białorusi stanowią integralną część Republiki Białoruskiej", że "nacjonalistyczne oddziały i grupy tworzone przez polskie koła reakcyjne należy izolować od ludności przez tworzenie radzieckich oddziałów i grup, składających się z ludzi pracy narodowości polskiej" oraz że należy "wszystkimi sposobami zwalczać oddziały i grupy nacjonalistyczne". Rozkaz ten stał się podstawą do mordu popełnionego 26 sierpnia 1943 przez sowiecką Brygadę Partyzancką im. Woroszyłowa dowodzoną przez płk Fiodora Markowa na 80 żołnierzach AK z oddziału Antoniego Burzyńskiego "Kmicica" działającego w rejonie jeziora Narocz. 30 listopada 1943 Ponomarienko wydał rozkaz dotyczący rozbrajania polskich oddziałów partyzanckich i rozstrzeliwania ich członków "w razie oporu". Wykonując ten rozkaz, następnego dnia dowódca sowieckiej Brygady im. Stalina gen. Grigorij Sidoruk zaprosił na rozmowy do Prudziszcza partyzantów Zgrupowania Stołpeckiego AK na czele z dowódcą Zgrupowania, mjr Wacławem Pełką "Wacławem", którzy zostali wówczas podstępnie rozbrojeni; część z nich przewieziono samolotem do Moskwy i osadzono w obozach internowania, a część (ok. 50 osób) zamordowano.

Polska Partia Robotnicza (PPR) – polska partia polityczna, utworzona 5 stycznia 1942 w Warszawie z inicjatywy przybyłych z ZSRR polskich komunistów z tzw. Grupy Inicjatywnej (zrzuconych przez lotnictwo radzieckie na spadochronach 28 grudnia 1941 w okolicach Wiązowny [1]), poprzez połączenie kilku spośród istniejących konspiracyjnych grup komunistycznych (m.in. Młot i Sierp, Stowarzyszenie Przyjaciół Związku Radzieckiego i Rewolucyjne Rady Robotniczo-Chłopskie) w Związek Walki Wyzwoleńczej (ZWW) i grupy Proletariusz. ZWW, utworzony we wrześniu 1941, był najsilniejszą z przedpeperowskich konspiracyjnych organizacji komunistycznych. Szkoleniem aktywistów PPR tworzących Grupę Inicjatywną m.in. w specjalnym ośrodku w miejscowości Puszkino pod Moskwą, zajmował się Ludowy Komisariat Spraw Wewnętrznych (NKWD), badania historyków przeprowadzane po 1989 wykazały, iż wielu z nich było agentami NKWD.

Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, Związek Radziecki, skrót ZSRR (ros. Советский Союз, Союз Советских Социалистических Республик, СССР, trb. Sowietskij Sojuz, Sojuz Sowietskich Socyalisticzeskich Riespublik, SSSR trl. Sovetskij Soûz, Soûz Sovetskih Socialističeskih Respublik, SSSR) – historyczne państwo socjalistyczne w Europie północnej i wschodniej oraz Azji północnej i środkowej.

W 1943 Ponomarienko był także jednym z głównych koordynatorów działalności komunistów polskich z PPR, z ramienia Kominternu i NKWD. 20 stycznia 1943 w swoim memorandum sprecyzował ich zadania. W myśl instrukcji Ponomarienki, ówczesnym celem kierownictwa ZSRR były nie tylko cele wojskowe - partyzanci sowieccy na polskich kresach północno-wschodnich, a PPR w Generalnym Gubernatorstwie zwalczali ugrupowania antykomunistyczne denuncjując ich członków do niemieckich organów bezpieczeństwa, dążąc do maksymalnego osłabienia polskiego podziemia niepodległościowego w kraju oraz wyniszczenia społeczeństwa polskiego rękami Niemców (m. in. poprzez wzniecenie wojny partyzanckiej i wywołany tym odwet hitlerowców).

Nikołaj Gusarow, biał. Мікалай Гусараў, ros. Николай Иванович Гусаров (ur. 16 sierpnia 1905 w Nikołajewsku koło Wołgogradu, zm. 17 marca 1985 w Moskwie) - sowiecki działacz komunistyczny, I sekretarz KP(b)B (1947-50).

Komunistyczna Partia Białorusi, do 1952 roku Komunistyczna Partia (bolszewików) Białorusi – komunistyczna partia istniejąca na Białorusi, która wyłoniła się w grudniu 1918 roku z RKP(b).

W 1946 roku centralne władze sowieckie zarządziły kontrolę działalności gospodarczej i finansowej KC KP(b)B. Kontrola wykazała szereg nadużyć i niegospodarności w zarządzaniu partyjną kasą. Komisja Kontroli Partyjnej WKP(b) odkryła (dzięki donosowi) m.in., że Ponomarenko buduje dla siebie willę z pieniędzy partyjnych. Zarzuciła mu także szereg innych nadużyć, m.in. tworzenie kultu własnej osoby:

Kraków – i pod względem powierzchni. Jedno z najstarszych miast Polski, o ponad tysiącletniej historii. Kraków posiada wartościowe zabytki architektury, działa w nim wiele instytucji i placówek kulturalnych.

Holandia (nid. Nederland) – europejska część Królestwa Niderlandów (nid. Koninkrijk der Nederlanden), tworzonego także przez Arubę i Antyle Holenderskie. Holandia jest członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), ONZ oraz NATO. Holandia jest monarchią konstytucyjną położoną w zachodniej części Europy nad Morzem Północnym, które oblewa ją od północy i zachodu. Graniczy na południu z Belgią oraz na wschodzie z Niemcami. Obecne granice wytyczono w roku 1839.

Wobec zarzutów Ponomarenko wyraził samokrytykę. Wkrótce jednak on i jego ekipa zostali odwołani. Na stanowisku I sekretarza KC KPB(b) zastąpiony został przez Rosjanina Nikołaja Gusarowa.

W okresie 16 października 1952 - 6 marca 1953 członek Biura Politycznego KPZR. Zapewne po śmierci Józefa Stalina popadł w chwilową niełaskę. W końcu otrzymał stanowisko I sekretarza Komunistycznej Partii Kazachstanu. Funkcję tę sprawował w okresie marzec 1954 - 7 maja 1955. Bezpośrednio potem został ambasadorem w Polsce, przypadło mu w udziale wręczenie polskim władzom kluczy do daru społeczeństwa radzieckiego - Pałacu Kultury i Nauki w Warszawie. Następnie w latach 1957-1959 był ambasadorem ZSRR w Indiach i Nepalu, a w latach 1959-1962 ambasadrorem w Holandii. W okresie 1962—1964 pełnił funkcję stałego przedstawiciela ZSRR w Międzynarodowej Agencja Energii Atomowej. Od 1965 przebywał na emeryturze.

Białoruś, Republika Białorusi (również często niepoprawnie Republika Białoruś) (biał. Беларусь ?/i, Рэспубліка Беларусь ?/i, Biełaruś, Respublika Biełaruś ros. Беларусь, Республика Беларусь) – państwo w Europie Wschodniej. Graniczy z Polską (na zachodzie), Litwą, Łotwą (na północy), Rosją (na wschodzie) i Ukrainą (na południu). Nie posiada dostępu do morza.

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

Pracował również jako wykładowca. Założył Narodową Orkiestrę Jazzową w Mińsku.

Przypisy

Bogdan Musiał "Memorandum Pantelejmona Ponomarienki z 20 stycznia 1943 r.:"O zachowaniu się Polaków i niektórych naszych zadaniach" wersja elektroniczna w: Pamięć i Sprawiedliwość, Pismo Instytutu Pamięci Narodowej, Warszawa, 1.09.2006, ISSN 1427-7476, s. 379
" (...) Memorandum Ponomarienki nie pozostało w sferze teoretycznych rozważań. Na jego osobiste polecenie sowieccy partyzanci na terenach kresów północno-wschodnich, a PPR na obszarze Generalnego Gubernatorstwa, zwalczali polskie podziemie niepodległościowe, denuncjując jego członków do niemieckich władz okupacyjnych. Działania te sterowane były z Moskwy poprzez Komintern i NKWD": Bogdan Musiał "Memorandum Pantelejmona Ponomarienki z 20 stycznia 1943 r.:"O zachowaniu się Polaków i niektórych naszych zadaniach" Pamięć i Sprawiedliwość, Pismo Instytutu Pamięci Narodowej, Warszawa, 1.09.2006, ISSN 1427-7476, s. 379-380
Jan Szumski: II.III. Polityka kadrowa. W: Jan Szumski: Sowietyzacja Zachodniej Białorusi 1944–1953. Propaganda i edukacja w służbie ideologii. Wyd. 1. Kraków: ARCANA sp. z o.o., 2010, s. 152–153. ISBN 978-83-60940-21-1. (pol.)

Linki zewnętrzne

Historia VII Obwodu AK i ich starć z białoruskimi partyzantami

Pamięć i Sprawiedliwość – półrocznik naukowy przygotowywany przez Biuro Edukacji Publicznej Instytutu Pamięci Narodowej, przeznaczony dla środowiska historycznego, prezentujący wyniki prac badawczych nad historią najnowszą.

Narocz (biał. Нарач / Narač, lit. Narutis, ros. Нарочь) – jezioro w północno-zachodniej Białorusi (obwód miński, rejon miadziołski), w dorzeczu Wilii. Największe w tym kraju. Wraz z jeziorami Miastro, Batoryn i Blednaje tworzy grupę jeziora Narocz.