Papryka - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy rodzaju Papryka (Capsicum). Zapoznaj się również z: Papryka (warzywo i przyprawa).

Kwiat Capsicum pubescens

Papryka roczna

Owoce papryki rocznej

Papryka, syn. pieprzowiec (Capsicum L.) – rodzaj roślin należących do rodziny psiankowatych. Przedstawiciele rodzaju pochodzą z Ameryki Południowej i Centralnej, obecnie rozpowszechnione na całym świecie. Gatunkiem typowym jest Capsicum annuum L..

Papryka owocowa, pieprzowiec owocowy, papryka gałęzista (Capsicum frutescens L.) - gatunek rośliny z rodziny psiankowatych. Pochodzi z terenów tropikalnych Ameryki Południowej, gdzie swym zasięgiem sięga do wysokości 2400 m n.p.m. W Europie rzadko uprawiany ze względu na długi okres wegetacyjny i powolny wzrost.

Kapsaicyna (nazwa systematyczna: trans-8-metylo-N-wanilino-6-nonenamid, C18H27NO3) - organiczny związek chemiczny, alkaloid, odpowiedzialny za ostry, piekący smak papryki chili. Związek ten działa na receptory bólu (nocyreceptory) oraz błonę śluzową, powodując uczucie pieczenia i ostrości w jamie ustnej.

Systematyka

Pozycja systematyczna wg APweb (aktualizowany system system APG III z 2009)

Należy do rodziny psiankowatych (Solanaceae) Juss., która wraz z siostrzaną rodziną Convolvulaceae Juss. jest jednym z dwóch kladów w obrębie rzędu psiankowców (Solanales) Dumort. i klasy roślin okrytonasiennych.

Alkaloidy (arabskie alkali – potaż i gr. εἶδος eidos – postać = "przyjmujący postać zasady") – zasadowe związki organiczne pochodzenia roślinnego, zawierające układy cykliczne z co najmniej jednym zasadowym atomem azotu w pierścieniu, lub poza pierścieniem. Prekursorami do biosyntezy tych związków chemicznych są aminokwasy. Alkaloidy wykazują zwykle silne, nieraz trujące działanie fizjologiczne na organizm człowieka. Dla chemii organicznej przez ponad 100 lat były przedmiotem badań strukturalnych i syntetycznych. Przykładem jest morfina, wydzielona z opium w stanie czystym już w 1813, której budowa została wyjaśniona ostatecznie dopiero w roku 1952.

Pieprz (Piper L.) – rodzaj roślin z rodziny pieprzowatych (Piperaceae). Należą do niego liczne gatunki (według niektórych klasyfikacji ponad 700) występujące na obszarach o klimacie równikowym i zwrotnikowym. Największe znaczenie użytkowe ma pieprz czarny, z nasion którego wytwarzana jest popularna przyprawa. On też jest gatunkiem typowym.

Pozycja w systemie Reveala (1993-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa jasnotowe (Lamiidae Takht. ex Reveal), nadrząd Solananae R. Dahlgren ex Reveal, rząd psiankowce (Solanales Dumort.), podrząd Solanineae Engl., rodzina psiankowate (Solanaceae Juss.), plemię Capsiceae Dumort., podplemię Capsicinae Kitt. in A. Rich., rodzaj papryka (Capsicum L.).

Papryka habanero (Capsicum chinense), zwyczajowo nazywana habanero – jeden z gatunków papryki o owocach należących do najbardziej pikantnych i ostrych w smaku. Jak inne gatunki papryki pochodzi z Ameryki Południowej, z rejonu Amazonii (Brazylia, Kolumbia). Po odkryciu Ameryki gatunek szeroko rozpowszechnił się w uprawie i gdy botanicy w XVII wieku opisali go po raz pierwszy, mylnie uznali za ojczyznę Chiny (stąd nazwa naukowa). Wbrew nazwie "habanero" (jęz. hiszp. pochodzący z Hawany), rośliny z tego gatunku rzadko występują na Kubie. Uprawiane są głównie na półwyspie Jukatan w Meksyku (żółte i pomarańczowe odmiany) oraz na Karaibach (czerwone).

Jasnotowe (Lamiidae Takht. ex Reveal, Phytologia 74: 178, 1993) - podklasa roślin należących do klasy Rosopsida. Liczy ponad 40 000 gatunków zgrupowanych w 53 rodzinach.

Gatunki

Capsicum annuum L. – papryka roczna

Capsicum baccatum L. – papryka jagodowa

Capsicum buforum Hunz.

Capsicum campylopodium Sendtn.

Capsicum cardenasii Heiser & P. G. Sm.

Capsicum chacoense Hunz.

Capsicum chinense Jacq. – papryka habanero

Capsicum coccineum (Rusby) Hunz.

Capsicum cornutum (Hiern) Hunz.

Capsicum dimorphum (Miers) Kuntze

Capsicum dusenii Bitter

Capsicum eximium Hunz.

Capsicum flexuosum Sendtn.

Capsicum frutescens L. – papryka owocowa

Capsicum galapagoense Hunz.

Capsicum geminifolium (Dammer) Hunz.

Capsicum hookerianum (Miers) Kuntze

Capsicum lanceolatum (Greenm.) C. V. Morton & Standl.

Capsicum leptopodum (Dunal) Kuntze

Capsicum lycianthoides Bitter

Capsicum minutiflorum (Rusby) Hunz.

Capsicum mirabile Mart. ex Sendtn.

Capsicum mositicum Toledo

Capsicum parvifolium Sendtn.

Capsicum pubescens Ruiz & Pav.

Capsicum rhomboideum (Dunal) Kuntze

Capsicum schottianum Sendtn.

Capsicum scolnikianum Hunz.

Capsicum tovarii Eshbaugh et al.

Capsicum villosum Sendtn.

Historia papryki

Gatunki Capsicum zostały odnalezione w Peru w grobach w Ancon i Huata Prieta, co świadczyło o uprawie tych gatunków na długo przed odkryciem Ameryki. Dla Hiszpanów i Portugalczyków, którzy poszukiwali pieprzu, odkrycie papryki – nowego, znacznie ostrzejszego „pieprzu indiańskiego" – stało się bardzo zyskowne. Po zdobyciu Meksyku przez Hernána Cortésa uprawa papryki dość szybko rozprzestrzeniła się na inne kraje tropikalne. Ponieważ nasiona papryki długo zachowują zdolność kiełkowania, można je było dość łatwo przewozić na większe odległości.

Powojowate (Convolvulaceae Juss.) – rodzina roślin zielnych z rzędu psiankowców obejmująca ponad 1650 gatunków w 57 rodzajach. Powojowate spotykane są na wszystkich kontynentach z wyjątkiem obszarów okołobiegunowych.

Meksyk (Meksykańskie Stany Zjednoczone, hiszp. – México, Estados Unidos Mexicanos, Méjico, nah. Mēxihco) – kraj w Ameryce Północnej. Sąsiaduje ze: Stanami Zjednoczonymi (na północy); Oceanem Spokojnym (na zachodzie i południu); Zatoką Meksykańską i Morzem Karaibskim (na wschodzie); Gwatemalą i Belize (na południu i południowym wschodzie).

Zastosowanie

Należące tu rośliny znane są z jagód, które u odmian przyprawowych (pochodzących od kilku gatunków uprawianych) mają cienkie ścianki i są niewielkie, u odmian warzywnych pieprzowca rocznego jagody są okazałe i mają ścianki zgrubiałe i mięsiste. O specyficznym, ostrym smaku owoców decyduje alkaloid kapsaicyna. Owoce są popularnie stosowane w sztuce kulinarnej. Przyrządza się z nich potrawy, a także stosuje jako przyprawę i składnik sałatek.

Niektóre gatunki są uprawiane jako rośliny ozdobne

Zobacz też

Papryka w kuchni,

Papryka chili

Przypisy

↑ Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-06-13].
Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-01-22].
Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Capsicum (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-01-22].
Germplasm Resources Information Network (GRIN)

Bibliografia

Rośliny przyprawowe, PWRiL, W-wa, 1983, ISBN 83-09-00456-7

Psiankowate (Solanaceae Juss.) - rodzina roślin z rzędu psiankowców. Obejmuje ok. 2460 gatunków występujących w stanie dzikim głównie na półkuli północnej, poza tym na wszystkich kontynentach z wyjątkiem okolic okołobiegunowych.

Grupa siostrzana (ang. sister–group) – w systematyce kladystycznej grupa organizmów powstała z jednej linii ewolucyjnej (grupy macierzystej) po jej rozszczepieniu. Dwie grupy siostrzane wraz ze swym wspólnym przodkiem stanowią grupę monofiletyczną. Gatunki należące do grupy siostrzanej charakteryzują się pewnymi specyficznymi, wspólnymi cechami (synapomorfiami), które nie występują jednak w grupie macierzystej (są ewolucyjnie nowe).