Papua - terytorium - Polski Serwis Naukowy

Papua - południowa część Papui-Nowej Gwinei (południowo-wschodnia część wyspy Nowa Gwinea), stanowiąca w latach 1884-1906 terytorium brytyjskie, a w latach 1906-1949 - australijskie. Zajmowało ono obszar o powierzchni 234,5 tys. km². Stolicą tego terytorium był Port Moresby.

Papuasi - autochtoniczna ludność Nowej Gwinei, ok. 7 milionów, pierwotna kultura materialna (nie znali pisma, posługiwali się kamiennymi narzędziami).

Imperium brytyjskie – potoczne określenie Wielkiej Brytanii i Irlandii wraz z koloniami i innymi terytoriami zależnymi monarchii brytyjskiej, które łącznie stanowiły jedno z największych imperium w dziejach ludzkości. Od 1876 r. także nazwa własna jako Imperium Brytyjskie, gdy królowa Wiktoria przyjęła tytuł cesarzowej Indii. Na początku XX wieku imperium było zamieszkane przez ok. 400-500 mln ludzi (liczba ta była zmienna), co stanowiło blisko 1/4 populacji świata. W 1922 r., Imperium Brytyjskie osiągnęło rozmiar 36,6 milionów km², stając się największym państwem w historii ludzkości (około jednej czwartej powierzchni świata). Imperium brytyjskie tworzyło się przez około 300 lat w wyniku ekspansji handlowej, działalności osadniczej lub podbojów monarchii brytyjskiej. Jego tereny były porozrzucane po wszystkich kontynentach świata, przez co uzyskało miano imperium nigdy niezachodzącego słońca. Największe czasy świetności tego mocarstwa przypadały na ostatnią dekadę XIX oraz na początek XX wieku.

Wschodnią część wyspy Brytyjczycy eksplorowali już od 2. połowy XIX wieku. W 1870 badał ją John Moresby. W latach 80. tego wieku pojawili się brytyjscy plantatorzy. 6 listopada 1884 Wielka Brytania ustanowiła protektorat nad tą częścią wyspy oraz nad przylegającymi wysepkami. 4 września 1888 Papua została anektowana przez Wielką Brytanię jako Nową Gwineę Brytyjską.

Australia (Związek Australijski, Commonwealth of Australia) – kraj położony na półkuli południowej, obejmujący najmniejszy kontynent świata, wyspę Tasmanię i inne znacznie mniejsze wyspy na Oceanie Indyjskim i Spokojnym. Australia na powierzchni nie sąsiaduje z żadnym krajem, natomiast poprzez morza krajami sąsiadującymi z Australią na północy są: Indonezja, Timor Wschodni i Papua-Nowa Gwinea; na północnym wschodzie: Wyspy Salomona, Vanuatu oraz Nowa Kaledonia; na południowym wschodzie: Nowa Zelandia. Australia jest jedynym państwem, które jest również kontynentem.

Wyspa – każdy z trwałych fragmentów , jeziorach, stawach, morzach i oceanach. Mała wyspa, to wysepka. Za wyspy nie uznaje się ruchomych ławic piaszczystych, ani obszarów lądu zalewanych podczas przypływów.

W 1902 Papua została przekazana władzom nowego brytyjskiego dominium Australii. W 1905 uchwalono Papua Act, który ostatecznie zatwierdzał przekazanie terytorium oraz zmianę jego nazwy na Terytorium Papui. Pełne przekazanie administracji władzom australijskim nastąpiło w 1906. Od I wojny światowej Australijczycy zarządzali także położoną bardziej na północ Nową Gwineą Australijską, wcześniej terytorium niemieckim. Oba ta terytoria pozostawały pod wspólnym zarządem australijskim od 1949 na mocy Papua and New Guinea Act. Używano wówczas nazwę Terytorium Papui i Nowej Gwinei. W 1975 terytorium uzyskało niepodległość jako Papua-Nowa Gwinea.

I wojna światowa – pomiędzy od czasu wojen napoleońskich na kontynencie europejskim zakończony klęską Państw Centralnych, likwidacją mocarstw Świętego Przymierza i powstaniem w Europie Środkowej i południowej licznych państw narodowych. Mimo ogromu strat i wstrząsu nimi wywołanego wojna ta nie rozwiązała większości konfliktów, co doprowadziło do wybuchu II wojny światowej 21 lat po jej zakończeniu.

Nowa Gwinea Australijska (ang. Australian New Guinea) - nazwa dawnego terytorium administrowanego przez Australię w latach 1919-1949. Obejmowało ono północno-wschodnią część wyspy Nowa Gwinea oraz Archipelag Bismarcka i północno-zachodnią część Wysp Salomona. Obejmowało obszar o powierzchni 241 tys. km². Głównym miastem terytorium był Rabaul. Status języka urzędowego miał angielski.

Zobacz też

Imperium brytyjskie

Irian Zachodni

Papuasi