Parafia św. Mikołaja w Toruniu - Polski Serwis Naukowy

Parafia św. Mikołaja w Toruniu – parafia prawosławna w dekanacie Bydgoszcz diecezji łódzko-poznańskiej.

Na terenie parafii funkcjonują 2 cerkwie:

cerkiew św. Mikołaja w Toruniu - parafialna

cerkiew św. Mikołaja w Grudziądzu - filialna

Historia

Parafia powstała we wrześniu 1922 jako wojskowa placówka duszpasterska przy Dowództwie Okręgu Korpusu nr VIII w Toruniu. Jednak od początku swojego istnienia prowadziła swoją działalność zarówno wśród prawosławnych żołnierzy, jak i osób cywilnych, w tym społeczności rosyjskiej i ukraińskiej w mieście. Oprócz Torunia obejmowała miejscowości Nieszawa, Lulkowo, Lubicz, Popielany, Kikół, Grudziądz, Kcynia, Bydgoszcz, Sępólno, Sitno, Chełmno, Włocławek, Chełmża, Ciechocinek oraz Aleksandrów Kujawski. Pierwszym proboszczem parafii był ks. Stefan Rudyk, kapitan Wojska Polskiego.

Cerkiew pod wezwaniem św. Mikołaja w Toruniu - prawosławna cerkiew parafialna. Należy do dekanatu Bydgoszcz diecezji łódzko-poznańskiej Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego.

Rosjanie w Toruniu – grupa narodowa, wyznająca w większości religię prawosławną, na większą skalę obecna w Toruniu od dwudziestolecia międzywojennego. Osiedlający się wówczas w Toruniu Rosjanie byli w większości przeciwnikami rewolucji październikowej, należącymi do białej emigracji rosyjskiej, lub też walczącymi po stronie polskiej w wojnie z bolszewikami i internowanymi w II RP po podpisaniu traktatu ryskiego. Ich liczebność ustabilizowała się na poziomie ok. 100. osób. W okresie międzywojennym była to grupa silnie zintegrowana, prowadząca działalność kulturalną i czynnie uczestnicząca w życiu parafii prawosławnej w Toruniu. Jej aktywność zamarła po II wojnie światowej, kiedy środowisko Rosjan stało się obiektem represji ze strony Urzędu Bezpieczeństwa.

Parafia korzystała początkowo z wynajmowanej kaplicy luterańskiej przy ul. Strumykowej, następnie zaś z kaplicy kalwińskiej przy ul. Dominikańskiej. W 1924 otwarto pierwszą samodzielną kaplicę prawosławną, jednak była ona zbyt mała, by wystarczyć potrzebom parafii. W 1927 na cerkiew św. Mikołaja wyświęcony został gmach dawnej zboru ewangelickiego na Rynku Nowomiejskim, użytkowany do 1939. W roku następnym ilość prawosławnych w Toruniu szacowano na 1500 osób.

Cerkiew (z gr. kyriaké - należąca do Pana, w uzupełnieniu do eklezja - lud, zgromadzenie, później świątynia, kościół) – budynek przeznaczony do sprawowania nabożeństw w cerkwi prawosławnej lub unickiej (greckokatolickiej). Jest przestrzenią sakralną dla celebracji Boskiej Liturgii. Prawosławni oraz grekokatolicy wierzą, iż jest ona miejscem szczególnego przebywania samego Boga. Nazwa cerkiew w języku staropolskim oznaczała po prostu kościół, dopiero w późnym średniowieczu nazwą tą określano tylko kościoły prawosławne.

Rynek Nowomiejski w Toruniu - centralny punkt toruńskiego Nowego Miasta, rozplanowany w 1264 r. wraz lokacją miasta. Jest to kwadratowy plac o wymiarach około 95 × 95 m, przy czym pierzeje mają długość ok. 70 m, a boki są usytuowane ukośnie względem głównych stron świata. Z każdego narożnika wybiegają po dwie prostopadłe ulice, będące przedłużeniami pierzei: z narożnika wschodniego ul. Szpitalna i Św. Jakuba, z południowego ul. Browarna i Ślusarska, z zachodniego ul. Królowej Jadwigi i Prosta, a z północnego ul. Sukiennicza i Św. Katarzyny. Przy wschodnim narożniku usytuowany jest kościół św. Jakuba.

W 1939 parafia w Toruniu została administracyjnie dołączona do eparchii berlińskiej i niemieckiej Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego poza granicami Rosji, w której pozostawała do momentu wyzwolenia tej części Polski spod okupacji niemieckiej. Po II wojnie światowej ponownie znalazła się w jurysdykcji PAKP jako jedna z 5 placówek duszpasterskich tworzących dekanat pomorski diecezji warszawskiej.

Rosyjski Kościół Prawosławny poza granicami Rosji (ros. Рyсская Православная Церковь Заграни́цей) - podlegająca patriarchatowi moskiewskiemu organizacja kościelna powstała po rewolucji październikowej. W 1927 zerwała swoją podległość wobec Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego, gdy locum tenens tronu patriarszego Sergiusz zadeklarował lojalność podległych mu struktur kościelnych wobec władzy stalinowskiej. Kanoniczny związek między obydwoma Kościołami został przywrócony dopiero 17 maja 2007.

Sępólno Krajeńskie (niem. Zempelburg) – miasto w woj. kujawsko-pomorskim, w powiecie sępoleńskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Sępólno Krajeńskie. Prawa miejskie miastu nadał król polski Kazimierz Wielki 20 kwietnia 1360. Położone jest nad Jeziorem Sępoleńskim, w dolinie rzeki Sępolny (przez mieszkańców zwanej Sępolenką), przy drodze krajowej nr 25, w odległości 64 km na północny zachód od Bydgoszczy. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. bydgoskiego.

Liczba prawosławnych w Toruniu gwałtownie spadła po II wojnie światowej. Według danych z 1951 parafię tworzyło 117 osób, w 1968 odnotowano ich 45, w 1970 - 46.

Parafia korzysta z cmentarza św. Jerzego w Toruniu.

Przypisy

Nabożeństwa w cerkwi parafialnej są odprawiane według kalendarza gregoriańskiego (dotyczy świąt stałych).
S. Dudra, Kościół prawosławny..., s.22
S. Dudra, Kościół prawosławny..., s.117
K. Urban, Kościół prawosławny..., s.120 i 132

Bibliografia

Kalendarz prawosławny na 2008 rok, Wydanie Warszawskiej Metropolii Prawosławnej, ISSN 1425-2171

S. Dudra, Kościół Prawosławny na ziemiach zachodnich i północnych Polski po II wojnie światowej, Zielona Góra 2004, ISBN 83-89712-37-7

ks. M. Hajduczenia, Parafia prawosławna w Toruniu, "Polski Żołnierz Prawosławny", nr 4(21), ISSN 1233-7587, ss.12-13

K. Urban: Kościół prawosławny w Polsce 1945-1970. Kraków: Nomos, 1996, ISBN 83-85527-35-4.

Linki zewnętrzne

Strona parafii